Τέχνη είναι μια μορφή ανθρώπινης έκφρασης που χρησιμοποιεί δημιουργικότητα, φαντασία και τεχνική ικανότητα για να μεταδώσει ιδέες, συναισθήματα, ή αξίες. Μπορεί να πάρει πολλές μορφές: ζωγραφική, γλυπτική, μουσική, λογοτεχνία, χορός, θέατρο, κινηματογράφος, φωτογραφία, κ.ά. Το κεντρικό της χαρακτηριστικό είναι η ικανότητα να προκαλεί αντανακλάσεις, να εμπνέει, ή ακόμα και να προκαλεί διαμάχες, υπερβαίνοντας συχνά το πρακτικό ή το λειτουργικό της πλαίσιο.
Η τέχνη λειτουργεί ως κανάλι έκφρασης και επεξεργασίας συναισθημάτων (π.χ. η ζωγραφική μπορεί να αποτυπώσει θλίψη, η μουσική να χαλαρώσει). Χρησιμοποιείται θεραπευτικά (art therapy) για να βοηθήσει άτομα να αντιμετωπίσουν τραύματα ή άγχη.
Αποτελεί τον καθρέφτη μιας κοινωνίας, διατηρεί παραδόσεις, αξίες και ιστορικές στιγμές. Δημιουργεί κοινούς συμβολισμούς που ενώνουν ανθρώπους όπως εθνικοί ύμνοι και λαϊκές τέχνες.
Πολλές φορές οι τέχνες αμφισβητούν το status quo, εγείρουν ερωτήματα για την κοινωνία, την πολιτική ή την ηθική (π.χ. γκραφίτι σε τοίχους, ταινίες με κοινωνικό μήνυμα) και ενισχύει την ευαισθητοποίηση για ζητήματα όπως η δικαιοσύνη, η ισότητα ή το περιβάλλον.
Μας προσφέρει απλόχερα απόλαυση μέσα από την αίσθηση του ωραίου ή του πρωτότυπου, εμπλουτίζοντας την καθημερινότητα μας. Εκπαιδεύει την αισθητική μας αντίληψη, βοηθώντας τους ανθρώπους να αναγνωρίζουν το νόημα σε απλές ή περίπλοκες μορφές της.
Εξερευνά υπαρξιακά μας ερωτήματα (π.χ. “Τι είναι η αλήθεια;”, “Ποιος είναι ο σκοπός της ζωής;”) μέσα από συμβολισμούς ή αφηρημένες αναπαραστάσεις. Μπορεί να αποτελέσει μέσο επικοινωνίας με το διανοητικό ή το μεταφυσικό.
Δημιουργεί κοινότητες γύρω από κοινά ενδιαφέροντα (π.χ. συναυλίες, εκθέσεις) ενισχύοντας πολλές φορές την ενσυναίσθηση, καθώς εκθέτει τους ανθρώπους σε εμπειρίες και οπτικές διαφορετικές από τις δικές τους.
Ας μη ξεχνάμε πως είναι και κλάδος βιοπορισμού για καλλιτέχνες, δασκάλους τέχνης, εικαστικούς και πως συνδέεται με ακόμα και με τον τουρισμό και την πολιτιστική κληρονομιά, ενισχύοντας οικονομίες λαών και κρατών.
Την πρώτη μορφή τέχνης που έχει τεκμηριωθεί από την αρχαιολογία την συναντάμε στην Παλαιολιθική εποχή.
Στη “Σπηλιά του Μπλόμπος” (Blombos Cave, Νότια Αφρική) βρέθηκαν πέτρες με χαραγμένα γεωμετρικά σχέδια χρονολογούνται πριν από 73.000 χρόνια.
Το “Αγαλματίδιο της Αφροδίτης του Χόλε Φελς” (Venus of Hohle Fels), βρέθηκε στη Γερμανία και είναι η παλαιότερη γνωστή ανθρωπόμορφη παράσταση, περίπου 40.000 ετών. Απεικονίζει μια γυναίκα με έμφαση στη γονιμότητα (στήθος, γλουτοί), πιθανώς συνδεδεμένη με λατρεία της μητέρας-θεάς ή το σύμβολο γονιμότητας.
Στην Ινδονησία (σπήλαιο Λεάνγκ Τεντκόνγκ), βρέθηκαν απεικονίσεις χεριών και ζώων με ηλικία 45.000 ετών.
Στην Ευρώπη, οι διάσημες ζωγραφιές της Σπηλιάς Σοβέ (Chauvet, Γαλλία), 32.000 χρόνια και της Λασκώ (Lascaux), πριν 17.000 χρόνια απεικονίζουν λιοντάρια, βίσωνες και άλλα ζώα με εκπληκτική λεπτομέρεια.
Η πρώτη μορφή τέχνης λοιπόν εμφανίστηκε τουλάχιστον πριν 100.000 χρόνια, με συμβολικές πράξεις (κοσμήματα, γραμμές) και εξελίχθηκε σε αναπαραστάσεις ζώων και ανθρώπων πριν από 40.000 χρόνια. Αυτές οι μορφές έκφρασης αποτελούν απόδειξη της ανάπτυξης της συμβολικής σκέψης στον Homo sapiens, που διαφοροποίησε τον άνθρωπο από τα άλλα είδη. Η τέχνη, από την αρχή, ήταν τόσο εργαλείο επικοινωνίας όσο και πύλη προς τον αόρατο κόσμο των ιδεών.
Τώρα όσον αφορά τον εορτασμό της, η UNESCO καθιέρωσε την 15η Απριλίου σαν ημέρα για τον εορτασμό της. Καθιερώθηκε το 2012 από την Διεθνή Ένωση Τεχνών (IAA), με στόχο να τονίσει τη σημασία της τέχνης ως εργαλείου διαλόγου, ελευθερίας έκφρασης και πολιτισμικής ανάπτυξης. Η ημερομηνία που επιλέχθηκε δεν είναι τυχαία μιας και είναι η ημέρα που γεννήθηκε ο Λεονάρντο ντα Βίντσι (15 Απριλίου 1452), κάτι που συμβολίζει την καλλιτεχνική πρωτοπορία, την ειρηνική συνύπαρξη και τη δημιουργική πλευρά του ανθρώπου.
Την μέρα αυτή γιορτάζουν ανά τον κόσμο με ανοιχτές δράσεις σε μουσεία, γκαλερί ή δημόσιους χώρους με έργα που προκαλούν συζήτηση (π.χ. διαδραστικές εγκαταστάσεις, street art), με εικονικές εκθέσεις με ψηφιακές συλλογές καλλιτεχνών, με δωρεάν εργαστήρια ζωγραφικής, γλυπτικής ή ψηφιακής τέχνης για παιδιά και ενήλικες, με συζητήσεις με καλλιτέχνες και διανοούμενους για τον ρόλο της τέχνης στον 21ο αιώνα, με συνεργασίες μεταξύ σχολείων, τοπικών καλλιτεχνών και διεθνών οργανισμών για κοινές δημιουργίες, ακόμα και με διαδικτυακές παρουσιάσεις καλλιτεχνικών workshop (live streaming ζωγραφικής, διαλέξεις κ.ά.).
Η Παγκόσμια Ημέρα Τέχνης δημιουργήθηκε για να μας θυμίζει ότι η τέχνη δεν είναι πολυτέλεια, αλλά αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης ύπαρξης. Ενώνει ανθρώπους πέρα από γλώσσες και σύνορα, ενισχύει την κριτική σκέψη και προσφέρει έναν τρόπο να αντιμετωπίσουμε συλλογικές προκλήσεις μέσω της εσωτερικής μας φώτισης για δημιουργικότητα. Σε μια σύγχρονη εποχή που αντιμετωπίζει κλιματική κρίση, τεχνολογικές ανακατατάξεις και κοινωνικές αναταράξεις, η τέχνη μπορεί να γίνει η φωνή της ελπίδας και της παγκόσμιας αλλαγής.