Π. Α. Μιχελής, πνευματικός άνθρωπος και αισθητική
Π. Α. Μιχελής
Μια θετική συνέπεια της απομόνωσης λόγω του ιού είναι η ευκαιρία με μεγαλύτερη επιμέλεια να διαβάσω βιβλία παλιότερα, που είτε ξεχάστηκαν είτε παραέπεσαν, εξαιτίας του ότι διαβάζουμε κυρίως τα τρέχοντα ή τα επείγοντα, παρατώντας και βάζοντας στο πλάι τα ουσιώδη ή κλασικά. Ένα τέτοιο βιβλίο ήταν η «Αισθητική Τριλογία» του Π. Α. Μιχελή, Ίκαρος, β΄ έκδοση, 1950, σελ. 124.
Το όνομα του Παναγιώτη Μιχελή (γεννήθηκε στην Πάτρα το 1903, με σπουδές αρχιτεκτονικής σε Ζυρίχη και Δρέσδη, καθηγητής ΕΜΠ από το 1941 – πέθανε το 1969 ) το άκουγα πολύ συχνά κατά τη διάρκεια των πανεπιστημιακών μου σπουδών από τον αγαπητό μου καθηγητή συστηματικής φιλοσοφίας Γιώργο Μουρέλο, που είχε ιδιαίτερη αδυναμία στην Αισθητική.
Ο Γ. Μουρέλος, μάλιστα, το βασικό βιβλίο του «Θέματα Αισθητικής και Φιλοσοφίας της Τέχνης», τόμος πρώτος, εκδ. Νέας Πορείας, Θεσσαλονίκη 1970, το αφιερώνει στον Π. Μιχελή γράφοντας «Στη μνήμη του Καθηγητή Παναγιώτη Α. Μιχελή Εκλεκτού Διδασκάλου της Αισθητικής Ευγενικού και αλησμόνητου φίλου Στην Κυρία Έφη Μιχελή».
Ό,τι γίνεται γύρω μας είναι γιατί γίνεται μέσα μας
Στο Προοίμιο του βιβλίου ο καθ. Μουρέλος προσθέτει: Τα έργα Αισθητικής «θα παραμείνουν για πολλά ακόμη χρόνια από τα πιο σημαντικά υποδείγματα μιας αυστηρά θεμελιωμένης επιστημονικής αισθητικής και μαζί τα τεκμήρια μιας υψηλής και ουσιαστικής αντιλήψεως της Τέχνης».
Ο Παναγιώτης Μιχελής ήταν ένας ζωντανός εργάτης του πνεύματος και της εν γένει παιδείας. Κι από τούτη την άποψη είναι επίκαιρος και κρίσιμος. Το «Μένουμε σπίτι» δε σημαίνει σιωπή. Μας λέγει το 1962:
«Μπροστά σ’ ένα κόσμο που γκρεμίστηκε ο πνευματικός άνθρωπος μοιάζει να βρίσκεται μόνος σ’ ένα τοπίο καταστροφής. Αλλά μπροστά σ’ ένα κόσμο νέον, εν γενέσει, ο πνευματικός άνθρωπος μοιάζει να βρίσκεται σ’ ένα εργοτάξιο, όπου σφύζει η ζωή και συνεργάζεται πλήθος μαστόρων για να ορθώσουν το ναό του μέλλοντος. Κι εδώ ο πνευματικός άνθρωπος βρίσκεται μόνος, αλλά γιατί είναι ο πρωτομάστορας της οικοδομής αυτής, ή τουλάχιστον οφείλει να είναι. Και σ’ αυτό έγκειται η ευθύνη του, να μην αρνηθεί να δώσει τις κατευθύνσεις, να δώσει τα μέτρα, να δώσει τελικά το παράδειγμα, πιάνοντας ο ίδιος το μυστρί για να βοηθήσει το χτίσιμο».
[penci_related_posts dis_pview=”yes” dis_pdate=”no” title=”Ο Σύγχρονος κόσμος με σύγχρονη ματιά: Γιάλομ – Χομπσμπάουμ – Χαράρι” background=”#eee” border=”” thumbright=”no” number=”1″ style=”grid” align=”none” withids=”9770″ displayby=”recent_posts” orderby=”rand”]
Αισθητική Τριλογία
Το βιβλίο του Π. Α. Μιχελή «Αισθητική Τριλογία», που πρωτοεκδόθηκε το 1937, χωρίζεται όπως υπονοεί και ο τίτλος σε τρία μέρη: Διάλογος στην Ακρόπολη, Απολογία κριτικού και Ο Διάλογος του κύκλου, είναι γραμμένος σαν πλατωνικός διάλογος. Θα παραθέσουμε ελάχιστα χαρακτηριστικά αποσπάσματα, που δείχνουν τη φιλοσοφία του συγγραφέα.
Στην τέχνη «Δεν αρκεί η πρώτη μυστική αναγνώριση, χρειάζεται και η επίγνωση, η αναγνώριση του εαυτού σου μέσα κει· το ξεπέρασμα της εξωτερικής ομορφιάς με την εσωτερική της γνώσης». «Το φανέρωμα του έργου τέχνης γίνεται δύο φορές: μια σαν εξωτερικό φαινόμενο που σε κρατάει μονομιάς, και μια σαν σπινθήρας φωτός μέσα μας και πάλι ξαφνικά για να διαιωνισθεί. Στο ενδιάμεσο αυτό χρονικό διάστημα κατεργάζεσαι και συνειδητοποιείς την περαστική του μορφή».
«Η μουσική είναι μια κινούμενη αρχιτεκτονική, όπως η αρχιτεκτονική είναι μια μουσική ακινητούσα. Στον ερωτικό του δεσμό στυλώνεται όποια τέχνη». «Η τέχνη δεν χτίζει με ξαφνικά, αλλά με σύστημα, διαλέγοντας και επιστρέφοντας στην πηγή συνεχώς, χτίζει υπομονητικά αρμονίες από κάθε ανυπόμονη αποκάλυψη».
φύση και άνθρωπος, άτομο και κοινωνία σε κάθε περίπτωση είναι ενωμένα και αλληλένδετα
«Με μόνη τη λογική ο κόσμος θα μαραινόταν, με δίχως τη λογική θα παραφρονούσε. Η καλλιτεχνική έξαρση είναι κάποια παραφροσύνη, αλλά … όχι παράλογη. Είναι ο έμφυτος γνωστικός ρυθμός της ψυχής σε κίνηση, γιατί δεν πρόφτασε η λογική να κλειδώσει την έμπνευση».
«Γιατί η ζωή αν πεθαίνει με τις αντιθέσεις, ζει και μ’ αυτές».
«Ο χαρακτήρας χωρίζει τους ανθρώπους πρώτα σε δύο κατηγορίες κεφαλαιώδεις: σ’ εκείνους που ακούν το πουλί της φαντασίας να φωλιάζει μέσα τους κλεισμένο, ταράζοντας με φτεροπαλμούς καρδιά και νου χωρίς να ξεπετιέται, και στους άλλους…».
«Και η φύση έχει στιγμές που δείχνει έργα τέχνης άφθαστα. Ονειροζούμε τότε φανερά όπως στην τέχνη». «Το έργο τέχνης δεν είναι ένα ατομικό νυχτιάς όνειρο, αλλά όνειρο καθολικό και φωτισμένο». «Δείξε ότι το χρυσάφι είναι στην ψυχή μας και όχι στις μορφές της τέχνης που δεν αντανακλούν παρά τη λάμψη του».
«Κάθε μεγάλος καλλιτέχνης έχει και μια κοσμοθεωρία, γιατί αυτή συγκεντρώνει και αποκεντρώνει τη σκέψη, πλαταίνει τα στήθια του αντρείου νου, ώστε εισπνέοντας ευωδία από το κάθε τι να εμπνέει φως».
«Τα βιβλία, φίλε μου, και τ’ αθάνατα ακόμη, είναι τα πατήματα της σκέψης μόνον· με τόσες τώρα ανάσες ελπίζω να ξεφυλλίσουμε το ζωντανό βιβλίο του κόσμου». «Ο κοινωνικός ρυθμός τότε μόνον ανασταίνει την τέχνη και ζωντανεύει νέους πολιτισμούς, όταν δεν μεταβάλλεται κατά εξωτερικότητες, αλλά αναγεννιέται εκ βαθέων».
Κλείνοντας τούτο το κείμενο, αναφέρουμε μια φράση του Π. Α. Μιχελή που, νομίζω, είναι η ουσία της τέχνης και του πνεύματος: «Ό,τι γίνεται γύρω μας είναι γιατί γίνεται μέσα μας».
Γιατί, φύση και άνθρωπος, άτομο και κοινωνία σε κάθε περίπτωση είναι ενωμένα και αλληλένδετα.