ΣΤΙΛΠΩΝ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ (1887 – 1964) Ο ΜΕΓΑΣ ΘΡΑΚΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΟΣ (μέρος ΙΙ)
[penci_related_posts dis_pview=”yes” dis_pdate=”no” title=”ΣΤΙΛΠΩΝ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ Ο ΜΕΓΑΣ ΘΡΑΚΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΟΣ (μέρος Ι)” background=”#eee” border=”” thumbright=”no” number=”1″ style=”grid” align=”none” withids=”37461″ displayby=”recent_posts” orderby=”rand”]
ΣΤΙΛΠΩΝ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ
Έναν μικρό περίπατο στα έργα του Κυριακίδη που σχετίζονται με τη Θράκη.
Ξεκινούμε με τις λαογραφικές εργασίες. Η πρώτη είναι «Τα κατά τον γάμον έθιμα εν Γκιουμουλτζίνη», που έγραψε φοιτητής ακόμα της φιλολογίας, δίνει εν πρώτοις ακριβή περιγραφή των γαμήλιων τελετών, όπως τελούνταν παλαιότερα στη γενέτειρά του. Η περιγραφή των εθίμων δημοσιεύεται πρώτα στο τοπικό ιδίωμα και στη συνέχεια, για πληρέστερη κατανόηση, μεταφέρεται το σχετικό κείμενο στην καθαρεύουσα. Παραθέτονται εννέα γαμήλια τραγούδια. Η δεύτερη εργασία είναι δημοσίευση επτά παραλλαγών δημοτικών τραγουδιών της παλαιάς Γκιουμουλτζίνας. Οι λαογραφικές εργασίες του Κυριακίδη ολοκληρώνονται με τη δημοσίευση εννέα Θρακικών παραδόσεων (από την ευρύτερη περιοχή της (Κομοτηνής) το 1922. Οι παραδόσεις αυτές σχολιάζονται και συσχετίζονται με άλλες από το ομώνυμο έργο του δασκάλου του Ν. Γ. Πολίτη. Το 1921 δημοσίευσε επίσης ένα σύντομο άρθρο όπου ταυτίζει μια σημερινή τοπωνυμία (Μπουλούστρα) με τον βυζαντινό οικισμό Πολύστυλον, που θεωρείται ότι κτίσθηκε στα ερείπια των αρχαίων Αβδήρων. Υποστηρίζει ότι είναι δυνατό το όνομα Πολύστυλον να μεταβληθεί «γλωσσικώς» σε Μπουλούστρα και αυτό κάνει στο εν λόγω άρθρο του.
Ιδιαίτερα σημαντικά είναι τα ιστορικά του δημοσιεύματα (συνολικά εννέα) για τη Θράκη. Το πρώτο απ’ αυτά «Η Δυτική Θράκη και οι Βούλγαροι», 1919. Με το βιβλίο αυτό ο Κυριακίδης αποδύεται στην προσπάθεια να αποδείξει την ελληνικότητα και την ιστορική συνέχεια της Δυτικής Θράκης από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα και παράλληλα υποστηρίζει την ανυπαρξία ιστορικών ή εθνολογικών δικαιωμάτων των Βουλγάρων σ’ αυτή. Ενδεικτικό είναι το κεφάλαιο, στο οποίο επισκοπεί την εθνολογική κατάσταση τω ν Θρακών. Ακολουθεί η μελέτη «Το Παπίκιον όρος» (1923) η οποία προσδιορίζει την ακριβή θέση του. Ακριβέστερα το Παπίκιον όρος τοποθετείται στα δυτικά του χωριού Σουσούρκιοϊ (σήμερα Σωστής). Ακολουθεί η εργασία του «Θρακικά ταξίδια» (1931) η οποία δίνει, με λεπτομερείς περιγραφές και τεκμηριωμένες πληροφορίες, την ιστορική εικόνα του Κάστρου της Μπουρούς ή Μπουρού Καλέ, το οποίο βρίσκεται στη βορειοδυτική άκρη της λίμνης Μπουρούς, η εργασία συνοδεύεται από φωτογραφικό υλικό φρουρίων και βυζαντινών μονογραμμάτων.
Ο Στίλπων Κυριακίδης μέγας Θράκας Λαογράφος και Ιστορικός, όχι μόνο για όσα έπραξε και για όσα ενέπνευσε.
Το 1939 συνέγραψε την πολυσέλιδη πραγματεία «Το Βολερόν», που έδειξε ότι το Βολερό δεν ήταν πόλη αλλά γεωγραφική περιφέρεια, που αντιστοιχούσε περίπου με τη σημερινή Δυτική Θράκη (εκτός από την περιοχή του Έβρου). Το 1946 δημοσίευσε τη διάλεξή του «Ή Θράκη κατά τούς βυζαντινούς χρόνους». Ο συγγραφέας θεωρεί τη Θράκη την περίοδο αυτή «προπύργιον της Κωνσταντινουπόλεως και του Ελληνισμού κατά των από βορρά κατερχομένων ποικιλωνύμων βαρβάρων». Την ίδια χρονιά κυκλοφορεί το βιβλίο «Τα βόρεια εθνολογικά όρια τού Ελληνισμού». Για τη Θράκη υποστηρίζει, ότι ολόκληρη μέχρι τον Αίμο είναι ελληνική εκτός από τη Ροδόπη, «όπου ό πληθυσμός είναι σύμμεικτος εκ Σλάβων, Ελλήνων, Ούζων και Ούγγρων, με επικράτησιν των Ελλήνων εις τας πόλεις και τα κάστρα». Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η εργασία του Κυριακίδη « Ο Μομτσίλος και το κράτος του», που δημοσιεύτηκε το 1950.
Στα Θρακικά (ιστορικά) δημοσιεύματα του Κυριακίδη μπορεί να συνα- ριθμηθεί και ένα άρθρο του (1928), που αφορά ταξιδιωτικές εντυπώσεις και πληροφορίες του Γάλλου καπουκίνου και περιηγητή Robert de Dreux από το ταξίδι του στη Θράκη (1666). Ο Robert de Dreux, παρότι δεν ανήκει της τάξεις των μεγάλων περιηγητών, είναι φιλομαθής και περίεργος και ενδιαφέρεται για αρχαία κατάλοιπα και την κατάσταση των κατοίκων της εποχής.
ΠΕΡΙ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ
Το τελευταίο βιβλίο του Κυριακίδη που παρουσιάζουμε αναφέρεται αποκλειστικά στην ιστορία της Θράκης και εκδόθηκε το I960. Περιλαμβάνει τρεις διαλέξεις:
α) Ό Ελληνισμός των συγχρόνων Θρακών (αφορά στην καταγωγή των σημερινών κατοίκων της Θράκης),
β) Η ιστορία της Ξάνθης και
γ) Η ιστορία της Κομοτηνής.
Όπως γράφει ο ίδιος στον πρόλογο του βιβλίου, συνέθεσε τις διαλέξεις αυτές γιατί δεν υπήρχε — μέχρι τότε— σχετικό βιβλίο για την ιστορία της Θράκης και των πόλεων της. Η πρώτη διάλεξη γράφτηκε εξαιτίας της σύγχυσης που επικρατούσε στους σύγχρονους (λόγιους) Θράκες σε σχέση με τους αρχαίους Θράκες, προς τους οποίους συσχέτιζαν τους σύγχρονους, χωρίς να ληφθεί υπόψη το μακραίωνο ιστορικό διάστημα που μεσολάβησε μεταξύ τους.
Οι τρεις αυτές διαλέξεις δόθηκαν κατά σειρά τα έτη 1959, 1953, 1954, στη μετεμφυλιακή περίοδο, οπότε υπήρχε μια γενικότερη αναστάτωση με τον ψυχρό πόλεμο και τις βλέψεις γειτόνων και «φίλων» μας. Ο Στίλπων Κυριακίδης κατά κάποιο τρόπο στις τρεις αυτές διαλέξεις συμπυκνώνει τα ως τότε πορίσματα των ερευνών του. Σημειώνει:
«Περαιτέρω επί τόπου έρευναι δεν είναι διόλου απίθανον να φέρουν εις φως και αρχαιότερα και νέα βυζαντινά στοιχεία. Το έργον της ανευρέσεως και δημοσιεύσεως αυτών ανήκει εις τους εντοπίους λογίους, καθήκον των οποίων επίσης είναι η συγκέντρωσις και δημοσίευσις του επιχωριάζοντος λαογραφικού και γλωσσικού υλικού».
Ο Στίλπων Κυριακίδης μέγας Θράκας Λαογράφος και Ιστορικός, όχι μόνο για όσα έπραξε και για όσα ενέπνευσε.