Συντάκτης: Θανάσης Μουσόπουλος

Η λογοτεχνία όταν στηρίζεται σε «μύθους» έχει διαστάσεις πολύπλευρες. Δεν είναι μια «ιστορία ανθρώπων και σχέσεων». Οδηγεί στη βαθύτερη ύπαρξη του ανθρώπου. Σε πολλά διαβάσματά μου – κυρίως κλασικών έργων – συναντώ μύθους που, όπως έδειξε ο Καρλ Γιουνγκ, «αποκαλύπτουν αρχέτυπα του συλλογικού ασυνείδητου». Σε έργα του Γιοστέιν Γκάαντερ ο μύθος παντρεμένος με τη φιλοσοφία είναι πανταχού παρών και τα πάντα πληρών. Το μυαλό του αναγνώστη / της αναγνώστριας πάει στο έργο του «Ο Κόσμος της Σοφίας». Θα παραπέμψω εδώ σε άλλο έργο του, στο Κάστρο των Αγγέλων, ένα βιβλίο εκδομένο στα ελληνικά προ δύο δεκαετιών περίπου. Θα πούμε δυο…

«Μετά από την ανάταση απ’ το «Κορίτσι του ‘17» άκουσα ένα διαβάτη σαν έφτασα στο σπίτι μου να τραγουδά σφυρίζοντας το «Ο δρόμος είχε τη δική του ιστορία». Έτρεξα από πίσω του, μα χάθηκε. Μια ανάταση και μια ανάσταση φέρνουν τη λύτρωση. Θάνος» 10 . 11. 69 Έτσι σημείωνα το 1969, στο χαρτί που είναι γραμμένο το ποίημα, ήμουν τρίτο έτος στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, είχα δει την ωραία ταινία στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου με τον Καζάκο και τη Σοφία Ρούμπου και είδα τον διαβάτη, που πέρασε μπροστά από το σπίτι μου σφυρίζοντας Μάνο Λοΐζο. Το διάβασα στον Μικρό Διάκοσμο, ύστερα…

Η στερνή, η πιο ιερή μορφή θεωρίας είναι η πράξη. Δε ζυγιάζω, δε μετρώ, δε βολεύομαι! Ακολουθώ το βαθύ μου χτυποκάρδι. («Ασκητική») Σα δεν φτάσει ο άνθρωπος στην άκρη του γκρεμού, δεν βγάζει στην πλάτη του φτερούγες να πετάξει. Κάθε Έλληνας που δεν παίρνει, ας είναι και μια φορά στη ζωή του, μια γενναία απόφαση, προδίνει τη ράτσα του. («Ο Χριστός ξανασταυρώνεται») Τίποτα γενναίο δεν μπορεί ο άνθρωπος να κάμει στον κόσμο, αν δεν υποτάξει τη ζωή του σ’ έναν Αφέντη ανώτερό του. Αν δε δει ο Θεός χέρι ανθρώπου, δε βάζει μήτε κι αυτός το δικό του. («Καπετάν…

Το βιβλίο «Κατηγορώ» του Εμίλ Ζολά για την υπόθεση Ντρέιφους το έχω διαβάσει πολλές φορές στο παρελθόν, από έφηβος. Βρίσκω συχνά ομοιότητες του τέλους του 19ου αιώνα με τη σύγχρονη εποχή. Το ξαναδιάβασα πριν από λίγο καιρό, στην έκδοση Γκοβόστη. Περιέχεται Πρόλογος και σημειώσεις του μεταφραστή Γιάννη Κωνσταντίνου, κείμενα ξένων και ελλήνων για την υπόθεση, η απολογία του Ζολά στο Δικαστήριο, ο επικήδειος λόγος του Ανατόλ Φρανς για τον Ζολά, ένα συνταρακτικό κείμενο του Μαρσέλ Προυστ. Αναφέρθηκα στο Κατηγορώ του Ζολά γιατί είναι ένα διαχρονικό κείμενο. Αξίζει να διαβαστεί. Παραθέτω απόσπασμα από ένα άρθρο της Μανταλένας Μαρίας Διαμαντή σχετικό…

Τον Αλέξανδρο Αργυρίου (1921-2009) πολύ συχνά τον συναντώ στα διαβάσματά μου. Θεώρησα αναγκαίο να πω δυο λόγια για τη ζωή και το έργο του, καθότι φέτος συμπληρώθηκαν δέκα χρόνια από το θάνατό του. Είναι από τους λίγους μη φιλολόγους μελετητές της λογοτεχνίας μας. Ήταν Έλληνας κριτικός λογοτεχνίας και ιστορικός. Το πραγματικό του όνομα ήταν Αλέξανδρος Κουμπής. Γεννήθηκε το 1921 στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, αλλά σε ηλικία επτά ετών μετακόμισε οικογενειακώς στην Αθήνα. Σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, και εργάστηκε ως ελεύθερος επαγγελματίας στον τομέα αυτό. Το 1947 έκανε την εμφάνιση του στα γράμματα μέσω του περιοδικού Ελεύθερα Γράμματα,…

Μία μορφή που κατά τα πρώτα παιδικά μας χρόνια κυριαρχούσε στο αρχαιοελληνικό πάνθεον ήταν η Ωραία Ελένη. Αργότερα στο γυμνάσιο και στο λύκειο συναντούσαμε την Ελένη στο δράμα. Βασικό έργο αναφοράς η Ελένη του Ευριπίδη που γράφτηκε το 412 π.Χ και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά την ίδια εποχή, δηλαδή μόλις είχε τελειώσει η Σικελική εκστρατεία με την πανωλεθρία του αθηναϊκού στόλου. Παράλληλα την ίδια εποχή αναπτύσσεται το κίνημα των σοφιστών που είχε αρχίσει να αμφισβητεί πατροπαράδοτες αξίες και προκαλούσε με την κριτική των εκπροσώπων του κρίση στο δημοκρατικό πολίτευμα και φαινόμενα ασέβειας.   Πολύ αργότερα, μελετώντας φιλοσοφία και σοφιστές, ανακάλυψα τον περίφημο σοφιστή…

Τον Ρίλκε τον ξέρω από το αριστούργημά του για τον Ορφέα και βέβαια από το Γράμμα σε ένα νέο ποιητή. Να και ένα άλλο αριστούργημα που δεν το είχα πολυπροσέξει με αποσπάσμτα επιστολών του – χιλιάδες έγραψε – για θέματα ζωής ποικίλα. ΡΑΪΝΕΡ ΜΑΡΙΑ ΡΙΛΚΕ «Η ΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΡΙΛΚΕ» Ο οδηγός του ποιητή για τη ζωή ανθολόγηση: Ulrich Baer μετάφραση Α. ΝΙΚΟΛΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗ Ο Ράινερ Μαρία Ρίλκε (Rainer Maria Rilke, 4 Δεκεμβρίου 1875 – 29 Δεκεμβρίου 1926) ήταν λυρικός ποιητής και πεζογράφος του 20ού αιώνα. Οι εικόνες του εστιάζονται στη δυσκολία της κοινωνίας σε…

(Δείτε τα προηγούμενα μέρη ΕΔΩ) Αναζητώντας στο διαδίκτυο στοιχεία για το έργο του Ζαχαρία Παπαντωνίου βρήκα την αξιόλογη Διπλωματική εργασία που η φοιτήτρια Μπηλιώ Πιτσά υπέβαλε στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης – Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων με τίτλο «Η γλώσσα στο πεζογραφικό έργο του Ζαχαρία Παπαντωνίου (ορθογραφία – μορφολογία – σύνταξη)», 2009. Στην αναλυτική και μεθοδική εργασία της Μπ. Πιτσά συναντούμε πολλά στοιχεία για τα διηγήματα του Ζ. Παπαντωνίου. Παραθέτουμε ενδεικτικά αποσπάσματα: «Ο Παπαντωνίου ξεκίνησε με το χρονογράφημα ως συγγραφικό είδος και στη συνέχεια συντελέστηκε η μετάβασή του στο διήγημα. Η δημοσιογραφία απορρόφησε μεγάλο διάστημα στη…

O Αχμέτ Σαλμάν Ρουσντί (Ahmed Salman Rushdie) Άγγλος συγγραφέας, ινδικής καταγωγής, γνωστός στο ευρύ κοινό από την περιπέτειά του με τους φανατικούς ισλαμιστές. Γεννήθηκε στη Βομβάη στις 19 Ιουνίου 1947 στους κόλπους μιας μεσοαστικής μουσουλμανικής οικογένειας. Ο παππούς του ήταν ποιητής και ο πατέρας του επιχειρηματίας με σπουδές στο Κέμπριτζ. Σε ηλικία 14 ετών o Σαλμάν Ρουσντί μεταβαίνει στην Αγγλία για να συνεχίσει τις σπουδές του. Το 1964 η οικογένειά του, παρά τη θέλησή της, μετακομίζει στο Πακιστάν, λόγω του θρησκευτικού της πιστεύω. Ο Σαλμάν παραμένει στην Αγγλία και σπουδάζει ιστορία στο Κέιμπριτζ. Μετά την αποφοίτησή του εργάζεται για…

Οι μισές δουλειές, οι μισές κουβέντες, οι μισές αμαρτίες, οι μισές καλοσύνες έφεραν τον κόσμο στα σημερινά χάλια. Φτάσε, μωρέ άνθρωπε, ως την άκρα, βάρα και μη φοβάσαι! Πιο πολύ σιχαίνεται ο Θεός το μισοδιάολο παρά τον αρχιδιάολο! («Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά») Ένιωθα βαθιά πως το ανώτατο που μπορεί να φτάσει ο άνθρωπος δεν είναι η Γνώση μήτε η Αρετή, μήτε η Καλοσύνη μήτε η Νίκη• μα κάτι άλλο πιο αψηλό, πιο ηρωικό κι απελπισμένο: Το Δέος, ο ιερός τρόμος. Η φυγή δεν είναι νίκη, τ’ όνειρο είναι τεμπελιά, και μόνο το έργο μπορεί να χορτάσει…