Συντάκτης: Θανάσης Μουσόπουλος

Ο Κώστας Βάρναλης, εκτός από το καθαρά λογοτεχνικό έργο του – ποιητικό και πεζογραφικό – έχει παρουσιάσει δοκίμια αισθητικά και κριτικά, που τον κατατάσσουν στους σημαντικούς θεωρητικούς του εικοστού αιώνα. Ασχολήθηκε με την τέχνη, και ιδιαίτερα με τη λογοτεχνία, ελληνική και ξένη, γράφοντας δοκίμια και άρθρα σχετικά. Μερικά περιλαμβάνονται στους δύο τόμους του έργου «Αισθητικά – Κριτικά», εκδ. Κέδρος, 1958. Τα τελευταία χρόνια ο Ν. Σαραντάκος ταξινομεί και εκδίδει κατά θέματα τα 3.500 αδημοσίευτα χρονογραφήματα του Βάρναλη, πολλά από τα οποία αναφέρονται στην Αισθητική και στην Τέχνη (βλ.τον τόμο «Φιλολογικά», του 2023, με 400 χρονογραφήματα, δημοσιευμένα σε αθηναϊκές εφημερίδες κατά την…

Χάρηκα ιδιαίτερα και συγκινήθηκα, όταν ο εκδότης Μιχάλης Σπανίδης μού χάρισε το βιβλίο «Μιλάω με τα χέρια» που επιμελήθηκαν οι Μολλά Ογλού Γκιοκχάν και Δήμητρα Ψύρρα του Ειδικού Δημοτικού Σχολείου Κωφών και Βαρηκόων Ξάνθης. Είναι ένα κομψό εικονογραφημένο έντυπο, την εικονογράφηση επιμελήθηκαν ο Ιωάννης Παυλίδης και το μαθητικό δυναμικό του σχολείου. Τυπώθηκε στις Γραφικές Τέχνες Δαλακάκη, με την ευγενική χορηγία του Κοινωνικού Κέντρου «Σταύρος Χαλιορής». Εξηγεί το κείμενο με απλά λόγια τα προβλήματα επικοινωνίας των αδελφών Γιάννη και Μαρίας, μια και κοπέλα είναι κωφή. Όταν η Μαρία πηγαίνει στο ειδικό σχολείο, μαθαίνει την νοηματική γλώσσα και έτσι μπορεί να επικοινωνεί…

Ένα πολύ χρήσιμο βοήθημα για κάποιον που μελετά τη λογοτεχνία και τη θεωρία της είναι το βιβλίο του Γιώργου Βελουδή «Γραμματολογία», που κυκλοφόρησε το 2004 σε τρίτη βελτιωμένη έκδοση από τις εκδόσεις Πατάκη. Πολλά ενδιαφέροντα και χρήσιμα συναντούμε στο πολυσέλιδο αλλά καθόλου κουραστικό αυτό εγχειρίδιο. Μαθαίνουμε ότι οι αρχαίοι λέγοντας ‘ποίηση’ εννοούσαν γενικά τη λογοτεχνία, ενώ ο Goethe (1819) λέγει ότι το Δράμα είναι η τρίτη από τις φυσικές μορφές της ποίησης μετά τις μεγάλες αδελφές της, την επική και τη λυρική ποίηση. Αντίθετα, τουλάχιστον στην πρώτη ευρωπαϊκή ποιητική θεωρία, την «Ποιητική» του Αριστοτέλη, το δράμα, και ειδικότερα η τραγωδία, κατέχει όχι…

Πολλά θα μπορούσαν να ειπωθούν για την Αισθητική, την επιστήμη που αναφέρεται στις αισθήσεις, τη διδασκαλία για το ωραίο και τις ποικίλες εκφάνσεις του στη φύση και στην τέχνη. Σε πολλά κείμενα, με την ευκαιρία των πενήντα χρόνων από το θάνατο του οικουμενικού θρακιώτη Κώστα Βάρναλη, προσεγγίσαμε αισθητικές του απόψεις. Στο κείμενο που ακολουθεί λίγες αισθητικές πινελιές του θα παρουσιάσουμε, πατώντας σε ένα απόσπασμα από το «Λεξικό Φιλοσοφικών όρων» του Αγησίλαου Σπ. Ντόκα, εκδ. Αστήρ, 1981: «Αντικείμενο της αισθητικής αποτελεί η υπόδειξη και ο καθορισμός των γενικών κανόνων της καλλιτεχνικής δημιουργίας, η ερμηνεία της ποιότητας και της αλήθειας…

Τον Αύγουστο του 2024 δημοσίευσα το άρθρο «Ο παλαιστής και ο δερβίσης του Θ. Γρηγοριάδη – Περίπατος στην Ιστορία και στον Πολιτισμό της Θράκης», στο οποίο μίλησα σύντομα για δύο επιστήμονες που κατάγονται από την Ίμβρο, σχετικούς με τα θέματα που συζητά ο συγγραφέας στο μυθιστόρημά του. Συγκεκριμένα αναφέρθηκα στον Ευστράτιο Ζεγκίνη (1938 – 2020) και στον πολύ νεότερό του (γεννήθηκε το 1961) Γιώργο Βογιατζή. Αφού παρέθεσα στοιχεία για τους δερβίσηδες και τους μπεκτασήδες που αναφέρουν οι δύο ιστορικοί, υποσχέθηκα ότι θα ασχοληθώ με την παρουσία και γενικότερη προσφορά αυτών των δύο ιμβρίων επιστημόνων. Τώρα με τον Βογιατζή, σε επόμενο κείμενο με τον…

Παιδί και παιδεία πάνε μαζί. Η παιδεία είναι μια σύνθετη κατάσταση, που περικλείει παράλληλα τη σωματική ανάπτυξη, την πνευματική καλλιέργεια και την ψυχική βελτίωση. Μόρφωση, ολοκλήρωση, διάπλαση – λέξεις και έννοιες πολύπλευρες και πολυεπίπεδες. Είναι άστοχο και ελλιπές να θεωρούμε ότι την παιδεία την αποκτά ο άνθρωπος μόνο με τη σχολική εκπαίδευση. Το κοινό είναι ότι και οι δύο απευθύνονται στις μικρές ηλικίες, την παιδική και την εφηβική. Από κει και πέρα, όμως, ούτε ταυτίζονται, ούτε περιορίζονται χρονικά. Στις νεαρές ηλικίες σταδιακά ο άνθρωπος ωριμάζει και διαμορφώνεται βιολογικά, ψυχολογικά, πνευματικά, ηθικά. Το κύριο χαρακτηριστικό των μικρών ηλικιών είναι η έλλειψη πείρας.…

Είχα τη χαρά να συναντήσω και να μιλήσω με τη συμπολίτισσά μας Έλενα Μωρέα, που έχει εκδώσει ως τώρα επτά λογοτεχνικά βιβλία. Μου χάρισε το τελευταίο της έργο «Οικογενειακές … υποθέσεις», για το οποίο θα μιλήσω, αφού πρώτα αναφέρω το βιογραφικό της καθώς και τα βιβλία της, που όλα έχουν δημοσιευθεί στις εκδόσεις Πάραλος. Η Έλενα Μωρέα γεννήθηκε στην Ξάνθη. Τελειώνοντας το λύκειο, σπούδασε στη Θεσσαλονίκη όπου έλαβε τα πτυχία βοηθού Ιατρικών εργαστηρίων και Προσχολικής αγωγής. Γνωρίζει αγγλικά και λίγα ιταλικά. Γνωρίζει από μασάζ και ψυχολογία από κάποια σεμινάρια. Γράφει εκτός από πεζά και ποιήματα και στίχους τραγουδιών. Έκανε μαθήματα…

Ishaq και Hussein Alyan Πατριάρχης ο Ισαάκ, Ονειρευτής ο Χουσεΐν, σε κάποια άλλη εποχή. Στον Λίβανο τώρα ένας δρόμος του Ισραήλ τον Ισαάκ τον δωδεκάχρονο και τ’ αδέλφι του τον Χουσεΐν δεκαεφτά χρονώ παλικάρι στο μηχανάκι πάνω τους σημάδεψε, στον άλλο κόσμο τους έστειλε, να συναντήσουν τον Προφήτη και τον Ονειρευτή. Ντρέπομαι και θλίβομαι. Λέω ό,τι σε άλλη πληγή φώναξα: «Δε γράφω ποίημα για τρένο, για να δείξω την οργή και τον πόνο. Προτιμώ τις αισθήσεις να στρατεύω, να παλεύω αντάμα με τους άλλους ανθρώπους, παντεπόπτης του σύμπαντος».

Ο Κωστής Παλαμάς αγκάλιαζε με αγάπη το καινούριο. Απέναντι στη γενιά του τριάντα, που εμφάνισε το έργο της στα τελευταία δέκα χρόνια της ζωής του, έδειξε συμπάθεια. Ιδιαίτερα ασχολήθηκε με δύο βασικούς εκπροσώπους της νέας γενιάς, τον Γιάννη Ρίτσο και τον Γιώργο Σεφέρη. Για μια γενική ενημέρωση για τη σχέση του Παλαμά με τους δύο νεότερους αυτούς ποιητές μας, καταφεύγουμε στο εμπεριστατωμένο βιβλίο της Βενετίας Αποστολίδου [Β.Α.] «Ο Κωστής Παλαμάς ιστορικός της νεοελληνικής λογοτεχνίας», σελ. 478, εκδ. Θεμέλιο, 1992. Στο Επίμετρο του βιβλίου πληροφορούμαστε ότι ο παλιότερος ποιητής μιλά ενθουσιαστικά για τον Γιάννη Ρίτσο, σε ένα τετράστιχο γράφει «Να παραμερίσουμε…

Ο Ασημάκης Πανσέληνος (1903 Λέσβος – 1 Σεπτεμβρίου 1984) ήταν Έλληνας λογοτέχνης, δοκιμιογράφος, πεζογράφος, ποιητής, κριτικός, δημοσιογράφος και πολιτικός. Αποτέλεσε έναν από τους εκπροσώπους της διανόησης της γενιάς του ’30. Πολύ σημαντικό έργο του το ΤΟΤΕ ΠΟΥ ΖΟΥΣΑΜΕ: Γραμμένο μες στη δικτατορία, το “Τότε που ζούσαμε” αποτελεί μια πράξη αντίστασης και μαζί μιαν απολογία της γενιάς του Ασημάκη Πανσέληνου (1903-1984). Ο Ασημάκης Πανσέληνος αναθυμάται τη ζωή του γνωρίζοντας πως ζει κανείς την εποχή που αγωνίζεται για κάτι καλύτερο, την εποχή που κάνει το χρέος του σαν πολίτης και σαν άνθρωπος προς τους συμπολίτες του και προς τους ανθρώπους του τόπου του…