Συντάκτης: Θανάσης Μουσόπουλος

Με την ευκαιρία της παρουσίασης αυτού του έργου στην Ξάνθη την Παρασκευή 9 Μαΐου 2025, νιώθω την ανάγκη να πω λίγα λόγια για τη συγγραφέα και το εξαίσιο αυτό βιβλίο της που εκδόθηκε στις εκδόσεις Καστανιώτη το 2024. Η Ιωάννα Καρυστιάνη (γενν. 8 Σεπτεμβρίου 1952) είναι Ελληνίδα συγγραφέας, λογοτέχνης και σεναριογράφος. Έχει βραβευθεί με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος δύο φορές, το 1998 και το 2007, και με το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών το 2000. Παράλληλα με την λογοτεχνική της δραστηριότητα έχει γράψει το σενάριο της ταινίας Νύφες και τη σεναριακή προσαρμογή του μυθιστορήματος της Μικρά Αγγλία, τα οποία έχουν γυριστεί για τον κινηματογράφο…

Είμαι ιδιαίτερα συγκινημένος ως Ελλαδίτης κάθε φορά που έρχομαι σε επαφή με την Κύπρο, τον πολιτισμό και τους/τις δημιουργούς του μαρτυρικού νησιού. Κατά το προηγούμενο έτος, με την ευκαιρία των πενήντα χρόνων από την Τουρκική εισβολή και τη συνεχιζόμενη διεθνή ανοχή, μίλησα και έγραψα για την Κύπρο, την ιστορία και τον πολιτισμό της. Ιδιαίτερα καταπιάστηκα με την κυπριακή λογοτεχνία. Ανάμεσα στα άλλα παρουσίασα τα λογοτεχνήματα δύο Κυπρίων που διαπρέπουν στην Ξάνθη, το βιβλίο του Γ. Κ. Γεωργίου «Κατ’ οίκον Ιατρική Επίσκεψη» και το έργο του Μιχάλη Σάββα «Μια ιστορία ποιήματα – Από την εισβολή στην Κύπρο και η ζωή μετά – 1974…

Στο κείμενό μας θα επιχειρήσουμε να μιλήσουμε πολύ συνοπτικά για έναν ευεργέτη της σύγχρονης Ξάνθης και της Θράκης, με την ευκαιρία των είκοσι χρόνων από θάνατό του. Ο Στέφανος Ιωαννίδης (1923 – 2001) ήταν για την Ξάνθη και για τη Θράκη ευρύτερα πρωτοπόρος και καινοτόμος εργάτης του πνεύματος και του πολιτισμού. Δεν είναι πρωτοπόρος γιατί απλώς έγραψε σε μια άνυδρη τότε επαρχία. Η ουσία είναι ότι άνοιξε δρόμους, πραγματοποίησε ρήξεις, ενέπνευσε ανθρώπους. Όλα, με προσωπικό κόστος και θυσίες.  Ο δρόμος που επέλεξε ήταν δρόμος ανηφορικός, γεμάτος συγκρούσεις με το κατεστημένο, περισσότερο ιχνηλάτης και πρόσκοπος .  Το έργο του ήταν διέξοδος στην ανάγκη…

Μιλώντας για το βιβλίο «Μικρή Ιστορία της Γνώσης» (εκδ. Πατάκη, 2019) του Λέοναρντ Μλοντίνοφ (στο άρθρο «Ανανέωση του τρόπου που βλέπουμε τον άνθρωπο και τον κόσμο του», 2024), στην κατακλείδα αναρωτιόμουν: «Και λέω (ο έρμος…) Τέτοια βιβλία πότε θα μπούνε στην εκπαίδευση…». Εδώ και ένα χρόνο έχω στο μυαλό μου το ζήτημα αυτό. Κάπου έχω κατασταλάξει. Θα πάρω τα πράγματα από την αρχή, ανατρέχοντας σε σχετικές δημοσιεύσεις και ανάλογους προβληματισμούς. Ο κόσμος αλλάζει, οι γνώσεις μεταβάλλονται και κατά συνέπεια εξελίσσεται ο τρόπος με τον οποίο βλέπουμε τα πράγματα. Όταν τελειώσεις τις σπουδές σου, δε σημαίνει ότι «τελείωσαν όλα». Καθώς περνάν τα…

Η Χρυσούλα Μπιράκου Σφακιανάκη ανήκει στην κατηγορία των δημιουργών που κινούνται στην τέχνη του λόγου και παράλληλα στα εικαστικά. Πριν από μερικά χρόνια είχα τη χαρά, μέσω της συμπολίτισσάς μας σημαντικής ποιήτριας και πεζογράφου Βασιλικής Τριανταφυλλίδου Κηπουρού, να γνωρίσω το έργο της. Στις αρχές του 2023 παρουσίασα το βιβλίο της«Ταραγμένοι Χρόνοι στις Γειτονιές του Αη-Νικόλα (1940-1949)», που είναι μυθιστόρημα Ηθογραφικό και Ιστορικό, εκδομένο από το Κέντρο Ευρωπαϊκών Εκδόσεων Χάρη Τζο Πάτση. Από τον ίδιο εκδοτικό οίκο μέσα στο τρέχον έτος κυκλοφόρησε «Γύθειο – Σεργιάνι στο Χτες» Ηθογραφική Διήγηση. Για το βιβλίο αυτό θα μιλήσω στο κείμενό μου, αφού δώσω ορισμένα εργοβιογραφικά στοιχεία.…

Στον ενιαίο χώρο της Θράκης η παρουσία του ανθρώπου χάνεται χιλιάδες χρόνια πριν από τη γέννηση του Χριστού. Στα ιστορικά χρόνια η ζωή και ο πολιτισμός, όπως αποτυπώνονται στον Όμηρο και στους κλασικούς ποιητές και πεζογράφους, είναι αναπτυγμένα σε οικονομικό, κοινωνικό, πολιτικό και πολιτιστικό επίπεδο. Ο εκχριστιανισμός των κατοίκων και η ανάδειξη της Κωνσταντινούπολης το 330 μ.Χ. σε πρωτεύουσα της ανατολικής Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας – της Βυζαντινής Οικουμένης, για έντεκα αιώνες καθιστούν τη Θράκη το κέντρο του κόσμου. Μεταίχμιο στην ιστορία της περιοχής αποτελεί το διάστημα από τον 13ο ως τον 15ο μ.Χ. αι. Αβεβαιότητα, ανασφάλεια, ερήμωση, επιδρομές, εμφύλιες συρράξεις χαρακτηρίζουν την…

Ο Αγώνας του 1821, που τιμούμε σήμερα, έχει πλευρές που πολύ λίγο προβάλλουμε ή μνημονεύουμε. Στο σύντομο σημερινό μας κείμενο θα αναφερθούμε στη συμβολή των Αρβανιτών και των Πομάκων στον Αγώνα του Εικοσιένα. Ο Νίκος Ι. Μέρτζος στο άρθρο του «Η Επανάσταση του 1821 και οι Αρβανίτες μας» παρατηρεί ότι «χωρίς τους Αρβανίτες ο ναυτικός αγώνας ήταν καταδικασμένος και χωρίς τον έλεγχο της θάλασσας η Εθνεγερσία ήταν καταδικασμένη. Η συμβολή της Αρβανιτιάς μας στην Εθνεγερσία είναι καθοριστική. Αρβανίτικα μιλούσαν μεταξύ τους οι περισσότεροι και οι θρυλικότεροι ήρωες του Εικοσιένα, στρατηγοί, ναύαρχοι και καπετάνιοι. Αρβανίτες οι ακατανίκητοι Σουλιώτες, Υδραίοι και Σπετσιώτες. Η περίδοξη Αρβανιτιά μας χάρισε…

Διεισδύει στην πραγματικότητα και τη φωτίζει , κάθε φορά με διαφορετικό τρόπο. Δεν περιορίζεται στην εξωτερική αναπαράσταση του αντικειμένου της, εμβαθύνει στην ουσία του. Ο καλλιτέχνης στο έργο εκφράζει τον εαυτό του, τη δική του αλήθεια, το προσωπικό του συναίσθημα ή «πιστεύω». Αλλά προβάλλεται με τέτοιο τρόπο ώστε συναντά το θεατή, αναγνώστη, ακροατή, ο οποίος αναγνωρίζει στο έργο αυτό που ενέπνευσε τον καλλιτέχνη και αυτό που «λέγει» το έργο. Έτσι μέσα από το έργο όλοι μας αναγνωρίζουμε τον εαυτό μας και την εποχή μας. Το έργο τέχνης είναι ο καθρέφτης μας. Βέβαια, η Τέχνη αντλεί το υλικό της από την…

Ασχολούμενος με το έργο του Κώστα Βάρναλη, με την ευκαιρία των πενήντα χρόνων από τον θάνατό του, συνάντησα για μια ακόμη φορά στον τόμο «Φιλολογικά» [Φιλολογική επιμέλεια – Κείμενα Νίκος Σαραντάκος, εκδ. Αρχείο, 2023, σελ.589] την πληροφορία ότι ο Κ. Βάρναλης «Το 1917 δίνει διάλεξη στον Παρνασσό για τον Βιζυηνό (το κείμενο δεν έχει σωθεί) που προκαλεί αίσθηση, τον έπαινο του Παλαμά, αλλά και διαμαρτυρίες γλωσσαμυντόρων για “ακόλαστον φανατισμόν προς την μαλλιαράν”». Αυτό ακριβώς το στοιχείο συνδέει τον Παλαμά με τους δύο μεγάλους Θρακιώτες δημιουργούς, Βιζυηνό και Βάρναλη. Να σημειώσω ότι έχω αναφερθεί παλιότερα σε δύο κείμενά μου…

Τον Γιάννη Πανούση και το πολύπλευρο έργο του τον γνωρίζω εδώ και δεκαετίες, που τότε που ήταν καθηγητής στη Νομική Σχολή του ΔΠΘ, στην Κομοτηνή. Είχε την ευγενική πρωτοβουλία να μου στείλει την πρόσφατη ποιητική συλλογή του «Αθέατος Χρονοποιός». Έχει εκδώσει και άλλες ποιητικές συλλογές με ψευδώνυμο, αυτή εμφανίζεται  με το όνομά του. Θα προσεγγίσουμε τη συλλογή, αφού πρώτα παρουσιάσουμε ένα σύντομο εργοβιογραφικό σημείωμα. Ο Γιάννης Απ. Πανούσης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1949. Μεγάλωσε στον Κολωνό και στον Λόφο Σκουζέ. Σπούδασε στη Νομική Αθήνας [πτυχίο], στο τμήμα Πολιτικών Επιστημών [πτυχίο] κι αναγορεύθηκε διδάκτωρ στο Πουατιέ της Γαλλίας [1978]. Δίδαξε…