Ένα μικρό αφιέρωνα στον Αντώνη Σαμαράκη | Εκατό χρόνια από τη γέννηση του
Το 2019 συμπληρώθηκαν εκατό χρόνια από τη γέννηση του Αντώνη Σαμαράκη. Στο κείμενό μου θα παραθέσω στοιχεία από τη ζωή και το έργο του. Εύχομαι και ελπίζω η νέα γενιά να προσεγγίσει το έργο του.
1
Το 1965 ο Αντώνης Σαμαράκης είχε δώσει στο Γαλλικό Ινστιτούτο διάλεξη με θέμα: «Οι νέοι και το αύριο». Και ήταν εκεί που κάλεσε τους νέους να επαναστατήσουν στο σήμερα και να δημιουργήσουν το δικό τους αύριο. Και το ερώτημα: Πώς εννοούσε αυτή την επανάσταση;
«Την εννοώ ακριβώς όπως γράφεται: επανάσταση. Δηλαδή όχι συμβιβασμούς, αλλά χτύπημα στη ρίζα του κακού. ΄Ο,τι συνθέτει το ζοφερό σήμερα, πρέπει να πάψει να υπάρχει: πόλεμος, πείνα, υποδούλωση ανθρώπου από άνθρωπο…
»Πώς θα τα εκμηδενίσουμε όλα αυτά; Με ξόρκια; Δεν νομίζω. Η μόνη λύση είναι η καθημερινή επανάσταση, το καθημερινό “΄Οχι” σε οτιδήποτε ατιμάζει την ανθρωπιά».
Πίστευε ότι οι νέοι διαθέτουν τις προϋποθέσεις για μια τέτοια επανάσταση;
«Ναι. Πρώτα πρώτα επειδή είναι νέοι. ΄Εχουν τη δύναμη, το πάθος και την αγνότητα, που μονάχα οι νέοι μπορούν να δώσουν. Οι νέοι μας την επανάσταση την έχουν στο αίμα τους. Γι’ αυτούς είναι κάτι εντελώς φυσιολογικό. ΄Εχουν το ένστικτο της επανάστασης».
2.
Ποτέ πια πόλεμος!
“Τις τελευταίες νύχτες
δεν βλέπω όνειρα,
φοβάμαι πια να ονειρεύομαι”
είπε το οχτάχρονο παιδί από το Κόσοβο.
Το παιδί ξαναζούσε στα όνειρά του τον εφιάλτη του παράλογου πολέμου. Εμείς, πώς τολμάμε να ονειρευόμαστε;
“Πόλεμος εναντίον του πολέμου“. Άπειρες φορές έχει γραφτεί και ακουστεί αυτό το σύνθημα-σλόγκαν. Και όμως, ο πόλεμος ζει και βασιλεύει και τα πάντα σακατεύει: ανθρώπινες ζωές, δημιουργήματα της επιστήμης και της τεχνολογίας, πολιτιστική κληρονομιά, το περιβάλλον.
Εις τους αιώνας των αιώνων πόλεμος. Διαψεύστηκαν τραγικά οι ελπίδες που είχαμε ότι πόλεμος δεν θα ξαναγίνει ποτέ πια.
“Πόλεμος πάντων πατήρ” είπε ο Ηράκλειτος. Ένας πατέρας που καταβροχθίζει τα παιδιά του. Το συνηθίσαμε πια, εδώ είναι ο μέγας κίνδυνος. Ενώ πόλεμοι και εμφύλιοι σπαραγμοί μαίνονται γύρω μας, τους θεωρούμε κάτι φυσικό και αναπότρεπτο.
Πρώτη προτεραιότητα στη λίστα των θυμάτων των πολέμων έχουν τα παιδιά. Τα βλέπουμε στην τηλεόραση, χάρη σ’αυτήν έχουν μπει στα σπίτια μας – στην ψυχή μας όμως έχουν άραγε μπει;
Παιδιά που τους δίνουν όπλα μεγαλύτερα από το μπόι τους και τα στέλνουν να κλαδέψουν τη ζωή άλλου ανθρώπου και να πεθάνουν και τα ίδια. Παιδιά που τα ποτίζουν μίσος για τον πλησίον. Αλλά το παιδί σκέφτεται την ειρήνη, την ονειρεύεται, τη ζωγραφίζει, την τραγουδά.
Τα παιδιά-θύματα να μην τα μετράμε με νούμερα, φτάνει και μόνο ένα παιδί να χαθεί έτσι, τότε ο κόσμος μας ο δήθεν πολιτισμένος, ο δήθεν χριστιανικός, έχει χρεωκοπήσει. Αυτό που πεθαίνει είναι η ψυχή του παιδιού.
Αντώνης Σαμαράκης
3.
Ο Αντώνης Σαμαράκης γεννήθηκε στην Αθήνα (1919). Πεζογράφος. Σπούδασε στη Νομική Αθήνας. Συμμετείχε σε διάφορες αποστολές ανά τον κόσμο ως εκπρόσωπος της UNESCO. Ξεκίνησε γράφοντας και δημοσιεύοντας ποιήματα στη διάρκεια της δεκαετίας του 1930. Το 1954 εμφανίστηκε ως διηγηματογράφος με τη συλλογή “Ζητείται ελπίς“. Έκτοτε το πεζογραφικό έργο του, μυθιστορήματα και διηγήματα, βρήκε ανταπόκριση στο ελληνικό και το διεθνές αναγνωστικό κοινό. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε 30 γλώσσες, σε 101 ξένες εκδόσεις. Το 1994 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίοιυ Αθηνών. Πέθανε το 2003.
Για τη συλλογή διηγημάτων Αρνούμαι, τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος 1962, και για το μυθιστόρημά του Το λάθος, με δύο λογοτεχνικά βραβεία: στην Ελλάδα, το Βραβείο των “12” – 1966, στη Γαλλία, το Μεγάλο Βραβείο Αστυνομικής Λογοτεχνίας – 1970.
Κρατικό Βραβείο Τεχνών και Λογοτεχνίας 1995. (Γαλλία). Επίτιμος διδάκτωρ, ομόφωνα, του Τμήματος Φιλολογίας των Πανεπιστημίων Αθηνών, Πατρών και Ιωαννίνων. Στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, τα έργα του διδάσκονται στη δημοτική και μέση εκπαίδευση και στα πανεπιστήμια.
Επίτιμος δημότης σε 37 πόλεις στην Ελλάδα και στην Κύπρο. Χρυσό Μετάλλιο Αξίας της πόλεως των Αθηνών. Μεγαλόσταυρος του Τάγματος Εθνάρχου Μακαρίου Γ΄, Κύπρος.
Το 1989, η UNICEF Νέας Υόρκης τον ονόμασε πρώτο Έλληνα πρεσβευτή καλής θέλησης για τα παιδιά του κόσμου. Πνευματικός πρεσβευτής των Γιατρών χωρίς Σύνορα.
Διάκριση Ειρήνης και μετάλλιο από την Έκκληση της Ακρόπολης για την Ειρήνη, τη Ζωή και τον Πολιτισμό.
4.
Εργογραφία – Μυθιστορήματα Αντώνη Σαμαράκη
Σήμα κινδύνου, Αθήνα, Ελευθερουδάκης, 1959, Αθήνα, Καστανιώτης, 2000. Σελ. 120. ISBN: 960-03-2766-1
Το λάθος, Αθήνα, Ελευθερουδάκης, 1965, Αθήνα, Καστανιώτης, 2000. Σελ. 231. ISBN: 960-03-1669-4
Εν ονόματι, 1998, Αθήνα, Καστανιώτης, 1999. Σελ. 124. ISBN: 960-03-2349-6
Διηγήματα
Ζητείται ελπίς, Αθήνα, Ελευθερουδάκης 1954, Αθήνα, Καστανιώτης, 2001. Σελ. 71 ISBN: 960-03-1051-3
Αρνούμαι, Αθήνα, Ελευθερουδάκης 1961, Αθήνα, Καστανιώτης, 1999. Σελ. 193. ISBN: 960-03-2528-6.
Το διαβατήριο, Αθήνα, Ελευθερουδάκης 1973, Αθήνα, Καστανιώτης, 200. Σελ. 138. ISBN: 960-03-2767-Χ
Η κόντρα, Αθήνα, Ελευθερουδάκης 1992, Αθήνα, Καστανιώτης, 1999. Σελ. 134. ISBN: 960-03-2529-4
Αυτοβιογραφία 1919 -, 1996, Αθήνα, Καστανιώτης, 2000. Σελ. 133. ISBN: 960-03-2765-3
Μαρτυρίες για τον Αντώνη Σαμαράκη, Αθήνα, Καστανιώτης, 2000. Σελ. 256. ISBN: 960-03-2712-2