Γιατί οι συλλέκτες και το κοινό στρέφονται ξανά σε υλικά όπως η κεραμική, ζωγραφική με λάδι και το κολάζ, αναζητώντας το «σφάλμα» και την ανθρώπινη ενέργεια.
Σε έναν κόσμο που επιταχύνεται αδιάκοπα, όπου η εικόνα παράγεται με την ταχύτητα μιας εντολής, όπου η τεχνητή νοημοσύνη μιμείται την αισθητική μας με τρομακτική ακρίβεια, κάτι μέσα μας αρχίζει να διψά για το ατελές, για το χειροποίητο, για το ίχνος του ανθρώπου που δεν μπορεί να προσομοιωθεί. Αυτή η στροφή δεν είναι μόδα, είναι αντίδραση, είναι μια βαθιά ανάγκη να ξαναβρούμε την υλικότητα, την αφή, την ενέργεια που γεννιέται μόνο όταν ένα σώμα συναντά ένα υλικό.
Η κεραμική, η ζωγραφική με λάδι, το κολάζ, δεν είναι απλώς τεχνικές, είναι διαδικασίες που απαιτούν χρόνο, υπομονή, επανάληψη, λάθη. Ο πηλός κρατά τη θερμότητα του χεριού, το λάδι στεγνώνει αργά και επιτρέπει στον δημιουργό να επιστρέφει ξανά και ξανά, το κολάζ ενώνει κομμάτια πραγματικότητας σε μια νέα αφήγηση. Αυτές οι τέχνες δεν υπόσχονται τελειότητα, υπόσχονται παρουσία, υπόσχονται ότι κάποιος ήταν εκεί, ότι κάποιος άφησε ένα ίχνος που δεν μπορεί να αντιγραφεί.
Ας ρίξουμε όμως μια ματιά σε μερικά απτά παραδείγματα.
Η αναβίωση της κεραμικής δεν είναι τυχαία, βλέπουμε εργαστήρια να γεμίζουν, νέους καλλιτέχνες να δημιουργούν αντικείμενα που μοιάζουν να κουβαλούν την αναπνοή τους, συλλέκτες να επενδύουν σε κομμάτια που έχουν μικρές ατέλειες, μικρές αποκλίσεις, μικρές ιστορίες.
Η ζωγραφική με λάδι επιστρέφει δυναμικά, όχι ως νοσταλγία, αλλά ως αντίσταση στην επίπεδη ψηφιακή εικόνα, το λάδι έχει βάθος, έχει υφή, έχει χρόνο, και αυτό το βάθος γίνεται ξανά ζητούμενο.
Το κολάζ γίνεται εργαλείο αφήγησης σε μια εποχή υπερπληροφόρησης, οι καλλιτέχνες κόβουν, κολλούν, ανασυνθέτουν, δημιουργούν νέες πραγματικότητες από τα θραύσματα της παλιάς.
Σε μια εποχή λοιπόν όπου η τεχνολογία υπόσχεται αψεγάδιαστη παραγωγή, το «σφάλμα» αποκτά νέα σημασία, γίνεται απόδειξη ζωής, γίνεται η στιγμή που ο δημιουργός συναντά το υλικό και αφήνει το σώμα του να μιλήσει. Το λάθος δεν είναι αποτυχία, είναι η στιγμή που η τέχνη θυμάται ότι είναι ανθρώπινη και φυσικά με τις δικές της ατέλειες.
Οι συλλέκτες δεν αναζητούν μόνο έργα, αναζητούν ενέργεια, αναζητούν χρόνο, αναζητούν την αίσθηση ότι κάτι φτιάχτηκε με κόπο, με ιδρώτα, με συγκέντρωση, με αγάπη. Σε έναν κόσμο όπου η εικόνα μπορεί να παραχθεί αμέσως, η αξία μετατοπίζεται προς αυτό που δεν μπορεί να παραχθεί αμέσως, προς αυτό που απαιτεί ανθρώπινη παρουσία.
Η τάση αυτή δεν είναι παροδική, είναι η αρχή μιας νέας ισορροπίας ανάμεσα στο ψηφιακό και το υλικό.
Ποιες όμως θα είναι οι πιθανές εξελίξεις σ’ αυτή την τάση;
Οι Υβριδικές πρακτικές όπου καλλιτέχνες θα συνδυάζουν ψηφιακά εργαλεία με χειροποίητες τεχνικές, δημιουργώντας έργα που θα φέρουν και την ακρίβεια της τεχνολογίας και την ατέλεια του ανθρώπου.
Σίγουρα η αύξηση της αξίας των χειροποίητων έργων καθώς η αγορά θα αναγνωρίζει ότι η σπανιότητα δεν βρίσκεται πλέον στο τέλειο, αλλά στο μοναδικό.
Αναπόφευκτα η επιστροφή των μικρών εργαστηρίων που θα λειτουργούν ως κοινότητες, ως χώροι μάθησης, ως χώροι όπου η τέχνη ξαναγίνεται πράξη και όχι μόνο εικόνα και σίγουρα οι νέες μορφές συλλογής όπου οι συλλέκτες θα αναζητούν όχι μόνο το έργο, αλλά και την ιστορία της δημιουργίας του, τη διαδικασία, το χέρι που το έπλασε.
Τελικά ίσως αυτή η στροφή να μην αφορά μόνο την τέχνη, αλλά τον τρόπο που θέλουμε να υπάρχουμε, σε έναν κόσμο που γίνεται όλο και πιο άυλος, η υλικότητα λειτουργεί σαν άγκυρα, σαν υπενθύμιση ότι η ζωή δεν είναι μόνο εικόνα, είναι αφή, είναι χρόνος, είναι λάθος, είναι ενέργεια που δεν μπορεί να παραχθεί από μηχανή.