Συντάκτης: Θανάσης Μουσόπουλος

Θρακιώτες λογοτέχνες και λαογραφία του Θανάση Μουσόπουλου Λαογραφία Η Λαογραφία είναι μια σχετικά νέα επιστήμη. Στην Ευρώπη εμφανίστηκε το 1846 με τον όρο Folklore, ενώ στην Ελλάδα η νέα αυτή επιστήμη συνδέεται με τον Ν. Γ. Πολίτη (1852 – 1921) που στις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα, χρησιμοποιεί τον όρο Λαογραφία. Ποικιλότροπα  ως το θάνατό του διδάσκοντας στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας ως καθηγητής Μυθολογίας και Ελληνικής Αρχαιολογίας, το 1908 ίδρυσε την Ελληνική Λαογραφική Εταιρεία, το 1909 ξεκίνησε την έκδοση του περιοδικού «Λαογραφία» και το 1918 ίδρυσε το Λαογραφικό Αρχείο. Να σημειώσουμε ότι ο Γεώργιος Βιζυηνός, πριν από τον Νικόλαο Πολίτη, το 1885 πρότεινε την…

«Ο Σκακιστής» του Ηλία Μωραΐτη Το ζατρίκιον είναι ο αρχαιοελληνικός μακρινός πρόγονος του σκακιού. Η πρώτη σκακιέρα βρέθηκε στην Κνωσσό και ανάγεται στα 1600 π.Χ. Πιόνια / πεσσοί / πούλια που κινούνται με προκαθορισμένες κινήσεις, μας διδάσκει η ιστορία, υπήρχαν στα παιχνίδια αυτά, έχουμε και τις σχετικές παραστάσεις σε αγγεία. Αν ο Ηλίας Μωραΐτης έγραφε το βιβλίο του προ τεσσάρων χιλιάδων ετών θα το τιτλοφορούσε «Ο παίκτης ζατρικίου», η ουσία όμως θα ήταν ίδια. Παιχνίδι με προκαθορισμένες κινήσεις και με πιόνια που παίζουν άτομα αυτοκινούμενα – στην ουσία όμως ετεροκίνητα. Αυτό θα έλεγα είναι το αστυνομικό πεζογράφημα, το οποίο είναι πρόσφατο…

ΡΟΜΠΕΡΤ ΦΙΣΕΡ και «Ο ιππότης με τη σκουριασμένη πανοπλία» (μετ. Αχ. Κυριακίδης, σελ. 136, εκδ. Opera, 2012) απο τις εκδόσεις Όπερα  Μετά το «Αγαπητέ Θεέ» του Ερίκ Εμανουέλ Σμιτ και την «Ιστορία του γάτου που έμαθε ένα γλάρο να πετάει» του Λουίς Σεπούλβεδα, σειρά στις αναγνώσεις μου είχε «Ο ιππότης με τη σκουριασμένη πανοπλία» του Ρόμπερτ Φίσερ. Για να είμαι ειλικρινής, ποτέ δεν φανταζόμουν ότι γράφονται στις μέρες μας τέτοιας ποιότητας και τέτοιου ύφους βιβλία – που μιλούν σε όλες τις ηλικίες. Ο ιππότης με τη σκουριασμένη πανοπλία Θα έλεγα ότι έχουμε μια αναβίωση των αρχαίων, όχι ακριβώς…

Κωστής Παλαμάς και Κώστας Βάρναλης: σχέσεις ειλικρίνειας και σεβασμού| Πολύ ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχέση του μεγαλύτερου Κωστή Παλαμά με τον νεότερο Κώστα Βάρναλη. Σε δημοσιεύσεις και άρθρα διάφορα αποδεικνύεται η εκτίμηση μεταξύ των δύο δημιουργών που ήταν αμοιβαία και διαρκής. Στο πρώτο μέρος του κειμένου μου θα αναφερθώ στη στάση του Παλαμά έναντι του Βάρναλη, ενώ στο δεύτερο μέρος εξετάζεται η στάση του Βάρναλη έναντι του Παλαμά. Α.  Ο Παλαμάς έναντι του Βάρναλη Σε δύο παλιότερες εργασίες μου, υπάρχουν αρκετά στοιχεία, που δε θα τα επαναλάβω. Συγκεκριμένα, στο άρθρο μου «Η θέση του Κώστα Βάρναλη στις Ιστορίες…

“Βουβές κραυγές“  της Νιλγκιούν Τουρσέν Ογλού | Ποίηση Το 2019 γιορτάζαμε τα 100 χρόνια ελεύθερης ζωής της Ξάνθης και το 2020 τnν αντίστοιχη εκατονταετηρίδα ελευθερίας της Θράκης. Είχα βάλει στόχο να αναφερθώ στην παρουσία των μουσουλμάνων κατά την τιμώμενη εκατονταετία. Βουβές κραυγές… Η πρόσφατη έκδοση του δίγλωσσου ποιητικού βιβλίου της Νιλγκιούν Τουρσέν Ογλού “Βουβές κραυγές“  (εκδ. Σπανίδη), 2020, σελ. 43, μου δίνουν αυτή την αφορμή. Στον τόμο «Εκατονταετηρίδα της απελευθερώσεως της Ξάνθης» (έκδοση της Μητρόπολης Ξάνθης και Περιθεωρίου και του Δήμου Ξάνθης, 2019) δημοσιεύθηκε το άρθρο μου «Εκατό χρόνια Τέχνη του Λόγου στην ελεύθερη Ξάνθη», όπου για την πρόσφατη…

«Αγαπητέ Θεέ»  (μετάφραση: Αχιλλέας Κυριακίδης – Opera, 2002 – 95 σελ.) Ήταν μια αποκάλυψη για μένα το πεζογράφημα του Ερίκ Εμανουέλ Σμίτ που μεταφράστηκε στη γλώσσα μας «Αγαπητέ Θεέ». Το διάβασα μέσα σε ένα 24ωρο και σκέφτηκα ότι θα ταίριαζε ως χριστουγεννιάτικο δώρο – αναφέρονται εξάλλου και τα Χριστούγεννα. Έψαξα και βρήκα το πλούσιο και αναγνωρισμένο έργο του συγγραφέα. Βρήκα ηλεκτρονικά το κείμενο, έτσι παραθέτω ένα απόσπασμα. Eric – Emmanuel Schmitt Ο Eric – Emmanuel Schmitt γεννήθηκε στη Λυόν το 1960. Ο πατέρας του ήταν μποξέρ, η μητέρα του πρωταθλήτρια στίβου. Σπούδασε φιλοσοφία (Ecole Normale Superieure) Είναι ο σημαντικότερος…

Ο Ίταλο Καλβίνο (1923 – 1985) ήταν ένα πολυτάλαντος ιταλός συγγραφέας (πεζογράφος, δοκιμιογράφος και δημοσιογράφος), που δυστυχώς έφυγε νέος από τούτη τη ζωή. Διαβάζουμε, το έχω γράψει τελευταία αρκετές φορές, συνήθως τα βιβλία που εκδίδονται στις μέρες μας – εξυπηρετώντας την τρέχουσα εκδοτική κίνηση, ενώ ξεχνούμε ή αρνούμαστε να διαβάζουμε τους παλιότερους συγγραφείς, τους λεγόμενους κλασικούς. Κλασικός δεν είναι ο παλιός, είναι ο άρτιος οικουμενικός διαχρονικός συγγραφέας. Και τέτοιον θεωρώ και τον Ίταλο Καλβίνο. Ο ίδιος, στο βιβλίο του που εκδόθηκε μετά θάνατον το 2003, Γιατί να διαβάζουμε τους κλασικούς, σε μετάφραση: Ανταίος Χρυσοστομίδης, εκδόσεις Καστανιώτη, αναφέρεται στο θέμα που…

Η Γιορτή των Τριών Ιεραρχών  δίνει την ευκαιρία να προσεγγίσουμε το πατερικό πνεύμα από μια νέα, κάθε  φορά, οπτική γωνία. Συνήθως μιλούμε για τη σχέση τους με τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό και φιλοσοφία και τη συμβολή τους στη διατύπωση του χριστιανικού δόγματος. Είναι πολύ σημαντική αυτή η προσέγγιση, θεμελιακή θα έλεγα, για τη διαχρονική πορεία μας ως ελλήνων. Όμως, και για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό οι πατέρες του 4ου μεταχριστιανικού αιώνα είναι εξίσου σημαντικοί και απαραίτητοι ως οικοδόμοι. Μετά το διάταγμα των Μεδιολάνων το 313 μ.Χ. και την κατοχύρωση του δικαιώματος του ελευθέρως θρησκεύεσθαι, ο χριστιανισμός μπαίνει σε νέα τροχιά. Η εξουσία συναρτάται…

Το μεγάλο ταξίδι του Κωστή Παλαμά δεν ήταν στον τόπο, ήταν στον χρόνο και στα βιβλία. Δεν θαύμαζε απλώς, μετέδιδε με την ποίηση και τα κριτικά του κείμενα αυτά που συναντούσε στο διάβα του. Ήταν Έλληνας και συνάμα κοσμοπολίτης. Ήταν Έλληνας της εποχής του και συνάμα φορέας της ελληνικής διαχρονίας και συνέχειας. Σημειώνει ο Θ. Ξύδης σχετικά στο βιβλίο του «Παλαμάς» (σελ. 48): «Κάποτε οι επιδράσεις στον Παλαμά από την ελληνική παράδοση είναι τόσο βαθιές, ώστε υπάρχει σε ποιήματά του αυτούσια η μεταφορά στίχων αρχαίων, βυζαντινών, δημοτικών τραγουδιών και νεοελλήνων ποιητών» (σελ. 45). Και σε επόμενο σημείο: «Συναιρεί το παρελθόν,…

Ανακαλύπτοντας τον πλούτο της Θράκης στην αρχαιοελληνική λογοτεχνία Συναρπαστική η μυθολογία που ξεκινά ή αναφέρεται στη Θράκη. Τα πουλιά της Βιστονίδας έγιναν συναρπαστικοί μύθοι με ήρωες και ηρωίδες. Τα ποτάμια, έγιναν άγρια και ατίθασα άλογα. Ο πόλεμος και η δημιουργία ξεκινούσαν από τον αχανή χώρο της Θράκης, εξαπλώνοντας στη νότια Ελλάδα τα μυστήρια της ζωής και του θανάτου. Όλα τούτα αποτυπώνονται στα εικονογραφικά θέματα αγγείων και σε κείμενα πεζά και ποιητικά. Το 1998 εκδόθηκε το βιβλίο μου “Αγέρηδες και κύματα” (στις εκδ. Σπανίδη), σελ. 125. Όπως σημειώνω στον Πρόλογο του βιβλίου «Είναι ευχάριστο το γεγονός ότι οι σημαντικότεροι αρχαίοι Έλληνες…