Ο Τζορτζ Όργουελ (γενν. Έρικ Άρθουρ Μπλερ) έμαθε στη ζωή του να κοιτάζει τον κόσμο χωρίς αυταπάτες. Φοίτησε στο Ήτον, εργάστηκε στην αποικιακή αστυνομία της Βιρμανίας, από όπου έφυγε απογοητευμένος για την άδικη και τυφλή βία της εξουσίας. Βίωσε τη φτώχεια στο Λονδίνο και στο Παρίσι, πάλεψε ιδεολογικά στον ισπανικό εμφύλιο πολεμώντας τον φασισμό και είδε από κοντά την διάβρωση των ανθρώπινων ιδανικών από τον κάθε λογής δογματισμό. Από αυτές τις εμπειρίες γεννήθηκαν τα βαθιά πολιτικά και ηθικά ένστικτά του, που μας μεταφέρει στο έργο του.
Η Φάρμα των Ζώων και το 1984 είναι τα κορυφαία του μνημεία, όπου η γλώσσα γίνεται εργαλείο αποκάλυψης και η αλληγορία καθρέφτης της εξουσίας. Στο τέλος της ζωής του έγραψε με ιδιαίτερη καυστικότητα χωρίς φραγμούς και σάλτσες, σαν να ήξερε πως ο χρόνος του λιγοστεύει, αφήνοντας πίσω του έργα που παραμένουν επίκαιρα όσο ποτέ γιατί μιλούν για την ευθραυστότητα της ανθρώπινης ελευθερίας και αξιοπρέπειας.
Η έμπνευση της Φάρμας των Ζώων είναι μια μίξη πικρής γνώσης και τρυφερής αγάπης για τον απλό άνθρωπο. Ο Όργουελ είδε πως τα μεγάλα συνθήματα στους τοίχους μπορούν να γίνουν μάσκες που κρύβουν τον ωμό κυνισμό. Η ρωσική επανάσταση και η μετέπειτα τυραννία του σταλινισμού, η προπαγάνδα που μετατρέπει το ψέμα σε νόμο, το πλήθος που κουράζεται και παραδίδει τη φωνή του στους πιο δυνατούς, όλα αυτά ξεδιπλώνονται σαν ένα παραμύθι που δεν φοβάται την αλήθεια.
Σήμερα ο παραλληλισμός είναι ανατριχιαστικά επίκαιρος. Βλέπουμε θεσμούς που χειρίζονται την πληροφορία, βλέπουμε τα κοινωνικά δίκτυα να υψώνουν καμβάδες από συνθήματα και να πνίγουν τις αποχρώσεις της ζωής, βλέπουμε εξουσίες να βαφτίζουν την ιδιοτέλεια ως αναγκαιότητα, και κουρασμένους ανθρώπους να αναζητούν απλότητα και ασφάλεια ακόμη κι αν το τίμημα είναι η σιωπή. Η φάρμα γίνεται ο κόσμος μας, και τα ζώα οι φωνές μέσα μας που διαπραγματεύονται τη σχέση μας με την αλήθεια.
Τα γουρούνια είναι οι αρχιτέκτονες της εξουσίας.
Ο Napoleon συμβολίζει τον άνθρωπο που βλέπει τις δομές όχι ως μέσα για το κοινό καλό αλλά ως σκαλοπάτια για προσωπική κυριαρχία, ψυχρός και αποτελεσματικός, προσφέρει ασφάλεια με αντάλλαγμα υπακοή.
Ο Snowball είναι ο οραματιστής που πιστεύει στις εξιδεικευμένες λύσεις και την συλλογική πρόοδο, αλλά παραμένει ευάλωτος σε μηχανισμούς που δεν ελέγχει, θυμίζοντας τους σημερινούς ιδεαλιστές που συνθλίβονται από πιο κυνικούς μηχανισμούς.
Ο Squealer είναι η φωνή της προπαγάνδας, ο άνθρωπος των λέξεων που λειαίνει τις γωνίες, αλλάζει τους ορισμούς, και κάνει το παράλογο να μοιάζει λογικό, όπως οι σημερινοί τεχνίτες του αφηγήματος που διαμορφώνουν την κοινή γνώμη με τις επιδέξιες ερμηνείες τους.
Ο Boxer το άλογο είναι ο εργατικός άνθρωπος, ο τίμιος και ακάματος, που πιστεύει πως με λίγη περισσότερη προσπάθεια όλα θα διορθωθούν. Σήμερα είναι ο υπάλληλος που σηκώνει βάρη χωρίς φωνή, ο πολίτης που κοιτάζει την οικογένεια και σφίγγει τα δόντια, που εμπιστεύεται την εξουσία γιατί απλά δεν έχει χρόνο να την αμφισβητήσει.
Η Clover από την πλευρά της είναι η μητρική παρουσία, η ήπια συνείδηση που νιώθει πως κάτι δεν πάει καλά αλλά φοβάται να το φωνάξει, είναι το σύγχρονο σύμβολο των ανθρώπων που αγκαλιάζουν και προστατεύουν, αλλά συχνά υποτάσσουν το ένστικτο τους για το καλό της κοινότητας.
Ο Benjamin ο γάιδαρος είναι ο κυνικός παρατηρητής, η μορφή του σημερινού διανοούμενου που ξέρει αλλά αμφιβάλλει για την αξία της γνώσης, προτιμά την πικρή ειρωνεία αντί της δράσης, και έτσι η σοφία του μένει αδρανής όταν την χρειαζόμαστε.
Τα σκυλιά είναι οι μηχανισμοί επιβολής, οι άνθρωποι των δομών που εφαρμόζουν χωρίς να ρωτούν, από γραφειοκράτες μέχρι ομάδες ασφαλείας, όπου η πίστη στο σύστημα γίνεται μέτρο αρετής. Τα πρόβατα είναι η δύναμη της ομάδας και της συνήθειας, οι χρήστες που αναπαράγουν φράσεις και καταστάσεις, οι πολίτες που θέλουν σαφήνεια και βρίσκουν καταφύγιο στην επανάληψη.
Οι κότες μας δείχνουν τον μικρό αγώνα της επιβίωσης απέναντι σε οικονομικούς εξαναγκασμούς, σαν τους σημερινούς μικρούς παραγωγούς και εργαζόμενους που διαπραγματεύονται κάθε μέρα το δικαίωμα να κρατήσουν κάτι και για τον εαυτό τους μα που ποτέ δεν τα καταφέρνουν και θυσιάζονται για τις ανάγκες της εκάστοτε εξουσίας.
Η γάτα είναι η άνεση του ατομικισμού, ο άνθρωπος που γλιστράει ανάμεσα στις ευθύνες και κρατά την ύπαρξη του “καθαρή” με το οποιοδήποτε κόστος, επιδέξια σε κάθε συγκυρία.
Το κοράκι είναι η υπόσχεση μιας μελλοντικής ή μεταθανάτιας δικαίωσης, είναι οι φωνές που προσφέρουν παρηγοριά με μύθους, όπως σήμερα μορφές πίστης ή ιδεολογίες που μεταθέτουν την ελπίδα σε μια άλλη, φανταστική πολλές φορές, σφαίρα.
Η φάρμα τελικά αντιπροσωπεύει μια εικόνα σκληρή και συνάμα τρυφερή. Ο Όργουελ δεν μισεί τα ζώα, ούτε τους ανθρώπινους χαρακτήρες που αυτά αντιπροσωπεύουν.
Αγαπά την αλήθεια τους.
Μας δείχνει πως η ελευθερία δεν χάνεται από μια μεγάλη καταστροφή αλλά από μικρές καθημερινές παραχωρήσεις που μας φαίνονται λογικές. Σήμερα το μάθημα της Φάρμας των Ζώων παραμένει ένα τραγούδι με λιγότερες νότες αλλά πιο βαθύ ρυθμό.
Να θυμόμαστε να μην στεκόμαστε στις λέξεις, να φροντίζουμε τους αδύναμους, να ζητάμε δικαιοσύνη, και να μην χαρίζουμε την κρίση μας σε όσους ξέρουν να μιλούν ωραία, αλλά κούφια.
full audiobook