Ο Όμηρος αποτελεί μια από τις μεγάλες μου αγάπες. Πολλά κείμενα και δημοσιεύσεις αφιέρωσα στον «Αιώνιο Δάσκαλο».
Ανάμεσα στα άλλα κείμενα, ξεχωρίζω τις εργασίες που περιλαμβάνονται στους τόμους που επιμελείται ο Νίκος Καμπάνης για κάθε μία ραψωδία, και περιέχουν το αρχαίο κείμενο και τη μετάφραση που φιλοτεχνεί ο ίδιος, παρατηρήσεις και σχόλια, καθώς και άρθρα που αναφέρονται σε διάφορα ζητήματα κάθε ραψωδίας.
Είχα τη χαρά να δημοσιευθούν κείμενά μου στους τόμους των ραψωδιών θ΄, λ΄, ν΄και χ΄. Προγραμματίζεται η ραψωδία ι΄, που είναι πολύ σημαντική για τη Θράκη. Θα παρουσιάσω συνοπτικά τα κείμενά μου.
1. Ραψωδία θ΄ – Ο Δημόδοκος και η Πανδαισία Τέχνης και Πολιτισμού – Αφιερωμένο στον Δ. Ν. Μαρωνίτη (1929 – 2016), σελ. 96 – 98, 2022
Η ραψωδία θ΄ που έχει τον αρχαίο τίτλο «Οδυσσέως σύστασις προς Φαίακας» και αποτελεί βασικό σημείο της ενότητας «Φαιακίδα» (ε – ν), όντας η αρχή του Νόστου. Η θ΄ εκτός από τον κεντρικό αυτό ρόλο, περιέχει δύο βασικά στοιχεία, που συνδέονται με την τέχνη και τον πολιτισμό. Πρόκειται για την κυρίαρχη παρουσία του αοιδού Δημόδοκου και την περιγραφή μιας «πολιτισμικής» θα λέγαμε «πολυεκδήλωσης».
Γενικά, διαπιστώνουμε ότι μια ισορροπία επικρατεί στην περιγραφή όλων των δράσεων Πολιτισμού στη ραψωδία θ. Μου έκανε εντύπωση ότι ο Ήφαιστος στο δεύτερο τραγούδι μιλά ως ΑΜΕΑ (Ο Άρης είναι αρτιμελής, ενώ εγώ σακάτης «όχι από φταίξιμο κανενός, μόνο των δυο γονιών μου, που καλύτερα να μ’ άφηναν αγέννητο»)
Θα έλεγα ότι όλη η ραψωδία αποτελεί μια διαλεκτική μεταξύ του ήρωα και του αοιδού, του Οδυσσέα και του Δημόδοκου, της πραγματικότητας και της τέχνης.
Κλείνοντας – με συγκίνηση – είδα τα διαχρονικά όρια του Ελληνισμού. Λέγει ο Όμηρος ο πανέλληνας: «εκείνος (εννοεί ο Άρης) πήρε τον δρόμο για τη Θράκη / στην Κύπρο φτάνει η Αφροδίτη».
2. Ραψωδία λ΄ – Νέκυια, το ταξίδι μεταξύ ζωής και θανάτου…., σελ. 85 – 86, 2022, Γράφω αρχίζοντας:
«Ο Όμηρος αποτελεί ένα κομβικό σημείο στην εξέλιξη του πολιτισμού, ένα μεταίχμιο. ‘Ενα ποτάμι, αλλά και μία γέφυρα. Κουβαλά πράγματα από το παρελθόν, γίνεται όμως και η βάση για να προχωρήσει ο κόσμος ο ελληνικός, ο ευρωπαϊκός, ο παγκόσμιος. Η σχέση θεών και ανθρώπων είναι το κυρίαρχο μοτίβο στον ρου της ιστορίας.
Η λ΄ ραψωδία της Οδύσσειας, η επονομαζομένη Νέκυια, εγκολπώνει το βασικό θέμα της σύνδεσης μεταξύ ζωής και θανάτου». Συνεχίζοντας την ανάλυσή μου σημειώνω:
«Ο Όμηρος απηχεί τις αντιλήψεις και τις απόψεις της εποχής του. Δεν τον θεωρώ μόνο πρώτο λογοτέχνη αλλά και πρώτο φιλόσοφο. Η ραψωδία λ΄ αποτελεί ένα προδρομικό κεφάλαιο βιοσοφίας» και καταλήγω: «Ο Όμηρος στάθηκε «αιώνιος δάσκαλος». Ενώ δεν υπήρχε διάκριση στα διάφορα είδη λόγου, διάκριση ανάμεσα στη λογοτεχνία και στη φιλοσοφία, ο Όμηρος είχε ενιαία αντίληψη του λόγου. Δεν είναι τυχαίο ότι στην κλασική εποχή όλα ξεκινούν από τον ομηρικό κόσμο».
3. Ραψωδία ν΄ – Λόγος και Σιωπή, σελ. 14, 2022, όπου καταλήγω με το συμπέρασμα:
«Η Τέχνη αξιοποιεί την εναλλαγή «λόγου» και «σιωπής». Ο Όμηρος με τους στίχους αυτούς περιγράφει με τον προδρομικό λόγο του τον ουσιαστικό ρόλο της Τέχνης. Η σιωπή είναι το αποτέλεσμα της αφήγησης, όχι κατόπιν διαταγής ή σύμβασης (σιωπούμε όταν μιλά ο άλλος). Σιωπή ως επενέργεια της Τέχνης».
Στον ίδιο τόμο δημοσιεύεται και το κείμενό μου «Οφειλή στον Νίκο Φραγκίσκου Καμπάνη: έναν ανήσυχο πολύπλευρο δημιουργό», σελ. 110-111.
4. Ραψωδία χ΄- Ομήρου Επίσκεψις, σελ. 52, 2020, Ένα απόσπασμα:
«Πάντοτε είχα την πεποίθηση ότι ο Όμηρος ήταν υπαρκτός ποιητής, όπως αποδεικνύεται από τη δημιουργική βούλησή του. Η Μνηστηροφονία είναι τρανή απόδειξη. Είναι γνωστό ότι η Οδύσσεια αποτελείται από τρεις ενότητες. Οι δώδεκα ραψωδίες συγκροτούν τη Μνηστηροφονία, όσες Τηλεμάχεια και Φαικίδα μαζί. Από την αρχή ως το τέλος του έπους ο Όμηρος αναφέρεται στον Νόστο του Οδυσσέα, αλλά γιατί γίνεται ο Νόστος; Ο αγώνας του Οδυσσέα είναι για θρόνο – γυναίκα – βασίλειο – τάξη. Οι Θεοί στις συνελεύσεις τους – αγορά από το ρήμα αγείρω – αποφασίζουν: στην α΄ αγορά για επιστροφή Οδυσσέα, στη β΄ αγορά, επιπλέον, εκδίκηση μνηστήρων».
Χαίρομαι ιδιαίτερα από τη μικρή συμβολή μου στην ανάγνωση και μελέτη στις μέρες μας του έργου του «Αιώνιου Δασκάλου», του Ομήρου.
Ευχαριστώ τον φίλο Νίκο για όλα…