Τα Εικαστικά δημιουργήματα (ζωγραφική- γλυπτική κλπ) και η Λογοτεχνία(ποίηση- πεζογραφία – θεατρικός λόγος), συνυπάρχουν ως ένα είδος συγκοινωνούντων δοχείων, με ένα τέτοιο τρόπο που το ένα δοχείο δανείζει και δανείζεται από το άλλο, αλλά διατηρώντας την αυτοτέλεια τους και λάμψη συνάμα.
Τόσο τα Εικαστικά, όσο και η Λογοτεχνία, υπάρχουν μέσα από την ανάγκη εκείνων που τα υπηρετούν, δηλαδή τους εικαστικούς και τους λογοτέχνες να «μιλήσουν» καλλιτεχνικά και να περιγράψουν, να επισημάνουν, να πολιτικολογήσουν, να εκμαιεύσουν ή να εκφέρουν συναισθήματα, πάθη, εμπειρίες και οράματα.
Η αγωνία, η χαρά, η λύπη, ο έρωτας, η απογοήτευση, η ελπίδα, ο πατριωτισμός, η πίστη, η αμφιβολία, η προκατάληψη, η ευτυχία, και η ικανοποίηση είναι μόνο μερικά από τα δομικά στοιχεία που υπάρχουν στη πολύτιμη Τράπεζα της έμπνευσης τόσο των Εικαστικών όσο και των Λογοτεχνών καλλιτεχνών.
Αυτές λοιπόν οι δύο ενδιαφέρουσες καλλιτεχνικές κοινότητες των Εικαστικών και των Λογοτεχνών αποδεδειγμένα συνεργάζονται και επηρεάζουν η μία την άλλη με ένα έξοχο τρόπο προς όφελος της εξέλιξης και των δύο αυτών κοινοτήτων.
Όταν λοιπόν οι ζωγράφοι, όλα τα παραπάνω τα αποδίδουν με έντονα ή λιγότερο έντονα χρώματα, με καμπύλα και ευθύγραμμα τμήματα ή εντυπωσιακές συνθέσεις σε μια προσπάθεια να μιλήσουν και να περιγράψουν αυτό που συμβαίνει στο ασυνείδητο και το συνειδητό τους συνάμα, απολαμβάνουμε ένα αποτέλεσμα που είναι μια εικόνα που για να την περιγράψεις με λόγια, δε μπορείς παρά να παράγεις λογοτεχνία.
Εξίσου επιτυχώς μπορεί να αποβεί και το αντίστροφο. Ένα σημαντικό και επιτυχημένο λογοτεχνικό έργο, είναι αδύνατον να αφήσει ασυγκίνητο έναν εικαστικό, μετατρέποντας τα συναισθήματα, την ένταση, τα μηνύματα και εν γένει το περιεχόμενο του εν λόγω λογοτεχνικού έργου σε εικαστικό έργο.
Προς τούτο, τα παραδείγματα είναι πολλά, και θα αναφέρω μερικά χαρακτηριστικά τέτοια.
1. Πρίν από 40.000 χρόνια τότε που ο λόγος, άρα και τέχνη του λόγου ανύπαρκτη, η επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων των σπηλαίων γίνονταν πολύ λειτουργικά με τοιχογραφίες, κάποιες από τις οποίες αποτελούν έργα εικαστικής τέχνης, και αυτό από μόνο του αρκεί να καταδειχτεί η σθεναρή σχέση ανάμεσα την τέχνη του λόγου με τα εικαστικά, και από πού ξεκίνησε. (Σπηλαιογραφίες στο Μάρος της Ινδονησίας, Σοβέ και Λασκώ της Γαλλίας, Αλταμίρα στην Ισπανία)
2. Τα Ομηρικά έπη ενέπνευσαν εκατοντάδες αρχαίους και σύγχρονους γλύπτες, ώστε να φιλοτεχνήσουν ακαταμάχητης ομορφιάς γλυπτικές συνθέσεις, όπως «ο Θάνατος του Λαοκόοντα» 1ος αιώνας π Χ ,του Αγησάνδρου-Αθηνόδωρου-Πολύδωρου. «Η Τύφλωση του Πολύφημου» και «Το σύμπλεγμα της Σκύλας» αμφότερα του 1ου αιώνα π Χ τα οποία ανευρέθηκαν σε σπηλιά Ρωμαϊκής έπαυλης στη Sperlonga της Ιταλίας, κλπ… κλπ.
3. Ο Ιταλός σουρεαλιστής ζωγράφος και γλύπτης, γεννημένος και σπουδαγμένος στην Ελλάδα Τζιόρτζιο Ντε Κίρικο (1888-1988), που ζωγράφισε το γνωστό έργο «Ανησυχητικές Μούσες», ενέπνευσε τουλάχιστον δύο μεγάλους λογοτέχνες με αυτό το συγκεκριμένο έργο, την Σύλβια Πλάθ (1932-1963), η οποία έγραψε το ποίημα, με τον ίδιο ακριβώς τίτλο «Ανησυχητικές Μούσες» το 1957, και τον Πωλ Ε λυάρ (1895-1952), ο οποίος στη συλλογή ποιημάτων του με τίτλο «Τζιόρτζιο Ντε Κίρικο», είναι φανερή και καταγεγραμμένη η επιρροή του έργου του Ντε Κίρικο στη ποιητική του εξέλιξη.
Ο Φλαμανδός ζωγράφος Πίτερ Μπρίγκελ (1525-1569), ζωγράφισε το «Τοπίο με την πτώση του Ίκαρου» και αργότερα ο Αμερικάνος ποιητής Κάρλος Γουίλιαμς (1883-1963), έγραψε το αντίστοιχο ποίημα με τον ίδιο ακριβώς τίτλο και το σχετικό περιεχόμενο του ζωγραφικού έργου.
Τα παραδείγματα είναι αμέτρητα, και δεν χωράνε σε ένα μικρό άρθρο, τα οποία πιστοποιούν την διαχρονική αξία του Χρυσού Νομίσματος με τις δύο όψεις να συνυπάρχουν αρμονικά στο ίδιο νόμισμα, σε μια διαλεκτική σχέση που παράγει Πολιτισμό, αυτό της Λογοτεχνίας και το άλλο της Εικαστικής δημιουργίας . Είναι μια εντυπωσιακή συνύπαρξη όπου οι λέξεις μπορούν να μας δείξουν πράγματα, χωρίς να πάψουν να είναι λέξεις, και τα εικαστικά μπορούν να μιλούν χωρίς στιγμή να πάψουν να είναι αισθητικά αντικείμενα.
Σαν κατακλείδα θα αναφέρω τη ρήση του Βρετανού Ζωγράφου Joshoua Reynolds (1723-1792)…….. «Ένα δωμάτιο διακοσμημένο με πίνακες ζωγραφικής, είναι ένα δωμάτιο διακοσμημένο με σκέψεις».
Άρις Ασσαριωτάκης
Υγ: Το κείμενο είναι από τη συμμετοχή μου ως ομιλητής στη παρουσίαση του εξαιρετικού βιβλίου της φίλης Νάγια Δαλακούρα και του φίλου Σπύρου Κιοσσέ «ΜΕΤΑΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ»-Εκδόσεις Κλειδάριθμος- στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής.