Σαν καλλιτέχνης, ασήμαντος μεν, αλλά έτσι αισθάνομαι δε, με έχει απασχολήσει το μείζον θέμα που απασχολεί όλο τον καλλιτεχνικό κόσμο, αλλά και όλο τον κόσμο γενικά ανά τους αιώνες… ναι ανά τους αιώνες, με καταγεγραμμένες απόψεις για τη τέχνη και την ηθική από το 4ο αιώνα Πχ στο 1ο, 3ο και 10ο βιβλίο της Πολιτείας του Πλάτωνα, ο οποίος παρεμπιπτόντως δεν είχε και τη καλύτερη γνώμη για τη τέχνη και τους καλλιτέχνες και το ρόλο τους στη Πολιτεία του, ακριβώς επειδή πιστοποίησε την ισχυρή επιρροή της τέχνης και των καλλιτεχνών στη διαμόρφωση της πολιτικής και κοινωνικής ηθικής συνείδησης.Άλλο θέμα αυτό….
Ας πάρουμε το παράδειγμα του Βάγκνερ (Carl Friedrich Wagner ) 22 Μαΐου 1813 -13 Φεβρουαρίου 1883. Αυτός ο τεράστιος μουσουργός που μετέτρεψε τη όπερα σε μουσικό δράμα, ήταν ξενόφοβος και αντισημίτης, πράγμα που δεν διέφυγε της προσοχής του μεγαλύτερου χασάπη της Ευρώπης Αδόλφου Χίτλερ, όπου δεν έχασε την ευκαιρία να τον ανακηρύξει σε εθνικό συνθέτη της ναζιστικής Γερμανίας. Μεγαλούργησε ως καλλιτέχνης, άσχετα αν η ηθική του προσωπική κουλτούρα ήταν και παραμένει προβληματική.
Ο μέγας Καραβάτζιο, ήταν καταζητούμενος για φόνο, ο Λόρδος Βύρων ήταν έκφυλος, ο Ρέμπραντ είχε ένα από τα πιο βεβαρημένα ποινικά μητρώα, ο Όσκαρ Ουάιλντ ήταν διεστραμμένος , μάλιστα, θα είχε ένα ενδιαφέρον να διαβαστεί το βιβλίο του Ρόμπερτ Σνάγκερμπεκ με τίτλο Secret Lives of Great Authors, εκδόσεις Quirk Books, 2008, όπου κανείς, μπορεί να αναγνωρίσει σε μία λίστα με πάρα πολλούς σημαντικότατους καλλιτέχνες με ιδιαίτερα προβληματική ηθική στη καθημερινότητα τους,μερικά από τα πιο τρανταχτά ονόματα της παγκόσμιας καλλιτεχνικής οικογένειας, όπως : Βιργκίνια Γούλφ, Έντκαρ Άλαν Πόε, Τσάρλς Ντίκενς, Αγκάθα Κρίστι, Ζάν Πώλ Σάρτρ, Έρνεστ Χέμινγουει,Σύλβια Πλάθ,Τόμας Έλιοτ, Φράνς Κάφκα κλπ…..
Κατά τη ταπεινή μου γνώμη το έργο του καλλιτέχνη που κατά κοινή ομολογία έχει καταστεί επιτυχημένο, πρέπει να απελευθερώνεται από την προσωπική ηθική συμπεριφορά του καλλιτέχνη.
Η προσωπική αυτή ηθική του δημιουργού ασφαλώς δε μπορεί να είναι άμοιρη ευθυνών για το δημιούργημα του σε μεγάλο ίσως βαθμό, ωστόσο δεν είναι απαραίτητο το δημιούργημα να είναι προϊόν συνδεδεμένο με την ηθική του εκάστοτε δημιουργού.
Άλλωστε δε θα πρέπει να ξεχνάμε πως η έννοια και το περιεχόμενο της ηθικής είναι ένα σύνολο προσυμφωνημένων ή και επιβεβλημένων αξιών ανάλογα με τις κοινωνικές ανάγκες της εκάστοτε εποχής.
Όταν ο Αριστοφάνης έγραφε τις όρνιθες υπήρχε ένα άλλο σύστημα αξιών…. Με ποιο λοιπόν σύστημα ηθικής θα κρίνουμε αυτό το αρχαίο έργο τέχνης; της Βυζαντινής περιόδου; Του Μεσαίωνα; Της Αναγέννησης ή της σημερινής εποχής…. απλά δε μπαίνουμε σ αυτό το κόπο διότι πάντα κατά τη γνώμη μου η Τέχνη πρέπει να παραμείνει έξω από το μοραλισμό, όχι να είναι η ίδια αμοραλιστική, αλλά να μη κρίνεται μοραλιστικά.
Βέβαια ένα ερώτημα που αναδύεται αβίαστα από τα παραπάνω, είναι το εξής, είναι δυνατόν ένας ανήθικος καλλιτέχνης να δημιουργήσει ηθικοπλαστικό δημιούργημα;
Κατά κανόνα όχι, αλλά κατ εξαίρεση ναι όπως αποδεικνύει η ιστορία της Τέχνης και όχι εγώ.
Δεν μπορεί να μη διαβάσουμε τα ωραία ποιήματα της Σαπφώ επειδή ήταν ομοφυλόφιλη, ούτε να μη μελετήσουμε και να θαυμάσουμε τα έργα του Καραβάτζιο επειδή ήταν φονιάς
Αλλά ούτε να μην ακούσουμε τι θέλει να μας πει με τη αξεπέραστη μουσική του ο Μέγας Μίκης Θεοδωράκης επειδή κάποια στιγμή της Ελληνικής Ιστορίας θεωρήθηκε πολιτικά ανήθικος διότι υπήρξε πολιτικά αλλόθρησκος σε μια επιβεβλημένη πολιτική ηθική.
Υ.Γ. Για λόγους που έχουν να κάνουν με πιθανές σκόπιμες ή λανθασμένες παρερμηνείες του κειμένου, θέλω να ξεκαθαρίσω πως αναφέρομαι σε καταξιωμένους «ιερούς» καλλιτέχνες που είχαν μια προβληματική ηθική συμπεριφορά στη προσωπική τους ζωή και ουδόλως αναφέρομαι στα κτήνη που χρησιμοποιούν ή και χρησιμοποίησαν και εκμεταλλεύτηκαν τη καλλιτεχνική τους μετριότητα σαν όχημα για να ασχημονήσουν στο απόλυτα ελεγχόμενο θερμοκήπιο του «καλλιτεχνικού» τους περιβάλλοντος.