Οι σύγχρονες τεχνολογίες επιτρέπουν σήμερα στους θεατές να θαυμάσουν εκθέσεις ζωγραφικής μέσα από εικονικές περιηγήσεις σε πολλά μουσεία.
Οι θεατές μπορούν να περιηγηθούν στις διάφορες αίθουσες των μουσείων του κόσμου και να θαυμάσουν τις εκθέσεις έστω κι αν δεν βρίσκονται εκεί. Η οπτική αντίληψη της τέχνης αλλάζει από φυσικό σε εικονικό, αλλά μέχρις στιγμής συνεχίζει να παραμένει εντός των ορίων της οπτικής μας αντίληψης.
Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο θαυμάζουμε την τέχνη και την απολαμβάνουμε, μια νέα διάσταση στην αντίληψη της έρχεται να προστεθεί από το Ολλανδικό μουσείο Mauritshuis στη Χάγη. Μέχρι τώρα, τα έργα ζωγραφικής γίνονταν αντιληπτά μέσα από τα μάτια μας με χρώματα και μορφές που έχουν την ισχυρότερη επιρροή στην ανθρώπινη ψυχοσύνθεση, όπως σημειώνεται από τον Wassily Kandinsky στο βιβλίο του για τα χρώματα και τον ρόλο τους στην τέχνη «Concerning the spiritual in art” /Über das Geistige in der Kunst».
Σήμερα, στην οπτική αίσθηση προστίθεται για πρώτη φορά και…η μυρωδιά.
Το μουσείο Mauritshuis στη Χάγη άνοιξε μια έκθεση που προσθέτει τη μυρωδιά στην αίσθηση των θεατών, με διανεμητές αρώματος που εκπέμπουν μυρωδιές που σχετίζονται με τους πίνακες.
Η έκθεση ονομάζεται: «Smell the Art: Fleeting – Scents in Color».
Έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε να «αναδύει» μυρωδιές που σχετίζονται με την καθημερινή ζωή της Ευρώπης του 17ου αιώνα, συνδυάζοντας έτσι την αντίληψη του ματιού για τους πίνακες από εκείνη την εποχή με την εμπειρία της όσφρησης.
Τα αρώματα που εκπέμπει έχουν σχεδιαστεί και ενεργοποιούνται από τους θεατές με το πάτημα ενός πεντάλ που βρίσκεται μπροστά από τον πίνακα που απελευθερώνει έναν αρωματικό αέρα που σχετίζεται με τη συγκεκριμένη ζωγραφική. Μία από τις κοινές μυρωδιές που μπορεί να βιώσει αυτή η έκθεση είναι για παράδειγμα αυτή ενός μολυσμένου καναλιού, που παραπέμπει στον τρόπο που βρωμούσαν τα ολλανδικά κανάλια τον 17ο αιώνα.
Ολλανδικά κανάλια μπορούν να βρεθούν απεικονισμένα σε πολλούς πίνακες, όπως για παράδειγμα στο View of Oudezijds Voorburgwal της περίφημης εκκλησίας Oude Kerk στο Άμστερνταμ, ζωγραφισμένο γύρω στο 1670 το οποίο παρέχεται μια τέτοια οσφρητική εμπειρία.
Ο ζωγράφος Jan van der Heyden ήταν γνωστός εφευρέτης – εφηύρε τον πυροσβεστικό όχημα και το φως του δρόμου, αν και ήταν ένας επιτυχημένος ζωγράφος καλών τεχνών που απεικόνιζε την πόλη του Άμστερνταμ και άλλα τοπία της ολλανδικής περιοχής.
Στον συγκεκριμένο πίνακα έφτιαξε μια τέλεια εικόνα του παλαιότερου τμήματος της πόλης του Άμστερνταμ: της παλιάς εκκλησίας (Oude Kerk) και του καναλιού γύρω από αυτήν.
Καθώς ο θεατής αυτής της ζωγραφικής θαυμάζει το λεπτομερές και το πανέμορφο τοπίο του ολλανδικού χρυσού αιώνα, η έκπληξη που θα ένιωθε ο θεατής αν θα μπορούσε να αισθανθεί τη μυρωδιά αυτού του ίδιου τοπίου θα ήταν κάτι το απίστευτα ρεαλιστικό.
Η οπτική και αρωματική αντίληψη της ζωγραφικής μεταφέρει τον θεατή αυτόματα σε μια άλλη εποχή.
Ο πίνακας δείχνει ένα πολύ γαλήνιο τοπίο με βάρκες και κύκνους και ο θεατής παρακολουθεί μια κάπως ειδυλλιακή σκηνή της ζωής όταν κοιτάζει έναν τέτοιο πίνακα.
Ωστόσο, το νέο χαρακτηριστικό της μυρωδιάς μπορεί να αλλάξει αυτήν την αντίληψη, προσθέτοντας τη βρώμα ενός μολυσμένου καναλιού ή τη γλυκιά σάπια μυρωδιά του λεγόμενου «μολυσμένου αέρα» εκείνης της εποχής που γινόταν και αφορμή για την πρόκληση ασθενειών.
Όπως τα χρώματα και οι μορφές μπορούν να επηρεάσουν την ανθρώπινη ψυχή και να στείλουν συγκεκριμένες δονήσεις στους θεατές ενός πίνακα, όπως καθιερώθηκε από τον Kandinsky, έτσι και η μυρωδιά είναι επίσης μια πολύ σημαντική αίσθηση που μέχρι σήμερα δεν αποτελεί μέρος της αντίληψης των εικαστικών τεχνών.
Και έτσι, δεν χρησιμοποιήθηκε για να προσθέσει καμία επιπλέον διάσταση στους θεατές της τέχνης. Ωστόσο, η επίδραση των οσμών, καλών ή κακών, όπως τα αρώματα και τα αποσμητικά χώρου ή η μυρωδιά ενός μολυσμένου καναλιού, στις ψυχοφυσιολογικές δραστηριότητες των ανθρώπων είναι γνωστή εδώ και πολύ καιρό.
Ένα άρωμα αποτελείται από αέρινες χημικές ουσίες που οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται μέσω του οσφρητικού συστήματος.
Στους ανθρώπους, περίπου 300 ενεργά γονίδια οσφρητικών υποδοχέων αφιερώνονται στην ανίχνευση χιλιάδων διαφορετικών μορίων αρώματος μέσω μιας μεγάλης οικογένειας οσφρητικών υποδοχέων μιας διαφορετικής πρωτεϊνικής αλληλουχίας.
Η μυρωδιά θεωρείται επίσης η πιο υποβλητική αίσθηση. Έτσι η αίσθηση της οσμής παίζει σημαντικό ρόλο στις φυσιολογικές και ψυχολογικές επιπτώσεις της διάθεσης και στον τρόπο αντίληψης.
Ο κρίσιμος ρόλος των διαφορετικών αρωμάτων στην ανθρώπινη ψυχολογία έχει αναφερθεί ως μια πολύ αξέχαστη ιστορία μυθοπλασίας από τον Γερμανό συγγραφέα Patrick Süskind στο μυθιστόρημά του «Das Parfum. Die Geschichte eines Mörders / Άρωμα: Η ιστορία ενός δολοφόνου».
Και έτσι η έκθεση του μουσείου Mauritshuis προσθέτει μια εντελώς νέα διάσταση ως προς το πώς η ανθρώπινη ψυχή μπορεί να επηρεαστεί από την τέχνη.
Οι θεατές της έκθεσης μπορούν να ανακαλύψουν πολλές μυρωδιές, όπως τη μυρωδιά των Ολλανδικών κάτασπρων από τουλίπες χωραφιών στο View of Haarlem with Bleaching Grounds του Jacob van Ruisdael ή τη μυρωδιά ενός λινού ντουλαπιού βλέποντας τον πίνακα του Willem van Mieris, «A Grocer’s Shop» του 1717.