Ευγνωμοσύνη για τα πρώτα μου βήματα… «κρητική εστία» και Δημοσθένης Ζαδές
Ευγνωμοσύνη για τα πρώτα μου βήματα… «κρητική εστία» και Δημοσθένης Ζαδές
Η δεκαετία που ακολούθησε την έκδοση του πρώτου μου βιβλίου (1972 – 1982) ήταν καθοριστική για την όλη πορεία μου σε όλους τους τομείς της ζωής. Πολύ σημαντικό ρόλο έπαιξε η στενή συνεργασία με τον Στέφανο Ιωαννίδη και το περιοδικό που εξέδιδε «Θρακικά Χρονικά», συνεργασία που κράτησε ως το τελευταίο τεύχος του 1992. Την ίδια περίοδο ξεκίνησαν οι δημοσιεύσεις μου σε αρκετά περιοδικά, κυρίως της επαρχίας (Νέα Σύνορα, Κρητική Εστία, Τριφυλιακή Εστία, Ελεύθερο Πνεύμα και Γιατί).
Ήδη δημοσίευσα άρθρο για το περιοδικό «Τριφυλιακή Εστία» και τον πρώτο διευθυντή του περιοδικού, τον αείμνηστο Διονύση Πιτταρά (1925 – 2007).
Στο κείμενο που ακολουθεί θα αναφερθώ στη συνεργασία μου με την «Κρητική Εστία» και στον βιβλιοκριτικό του περιοδικού Δημοσθένη Ζαδέ.
Κρητική Εστία
Θα ξεκινήσουμε με λίγα λόγια για το περιοδικό που έχει μακρόχρονη ιστορία.
ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑ – Μηνιαίο περιοδικό. Διευθυντής: Γ. Α. Σήφακας. Σύμβουλος: Α. Σακόρραφος. Επιμελητές ύλης: Αντ. Κατζούρος, Γιάννης Μαυρακάκης, Στέλιος Μοτάκης. Διαχειριστής: Αλέξανδρος Δρουδάκης. Χανιά.
Τα πρώτα 22 τεύχη εκδόθηκαν σε σχήμα 27,5X21 και τα υπόλοιπα 24X17. Τεύχος No 1 (Απρίλιος 1949). Από το τεύχος No 22 (Ιούλ. 1951) μπαίνει η ένδειξη «Ιστορικό – Λαογραφικό περιοδικό» και από το τεύχος No 40 (Ιαν. 1954) η ένδειξη «και Λογοτεχνικό». Από το τεύχος No 25 (Φεβρ. 1952) έως No 38 (Οκτωβ. 1953) αναφέρεται σαν Σύμβουλος ο Ιδόμ. Παπαγρηγοράκης. Από το τεύχος No 40 μέχρι No 64 (Αύγ.-Σεπτ. 1946), ιδιοκτήτες – εκδότες: Στ. Μοτάκης, Ιδομ. Παπαγρηγοράκης και Σύλλογος «Φίλοι γραμμάτων και Τεχνών». Από το τεύχος 65 (Οκτ.-Δεκ. 1956) έως No 158 (Οκτ. 1965), Διευθυντής-Ιδιοκτήτης-Υπεύθυνος: Ιδομ. Παπαγρηγοράκης. Από το τεύχος No 159 Διευθυντής-Ιδιοκτήτης- Υπεύθυνος: Εμμ. Ιδ. Παπαγρηγοράκης. Από το τεύχος No 159 έως No 170 (Μάιος 1967) αναφέρεται σαν σύμβουλος ο Ιδομ. Παπαγρηγοράκης.
Από τον Απρίλιο 1972 (τχ. No 196) η έδρα του περιοδικού μεταφέρθηκε στην Αθήνα. Τον Δεκέμβριο του 1976 απονέμεται στο περιοδικό το «Βραβείον Ακαδημίας Αθηνών», ένδειξη που έκτοτε αναγράφεται στη σελίδα τίτλου του περιοδικού.
Από το 1987 η Ιστορική Λαογραφική Αρχαιολογική Εταιρεία Κρήτης «ανέλαβε τη συνέχιση της έκδοσης ενός από τα “ελάσσονα” Κρητολογικά περιοδικά με συνεχή παρουσία – σε τρεις εκδοτικές περιόδους – από το 1948, του περιοδικού “Κρητική Εστία”, με τη μορφή της επιστημονικής επετηρίδας». Το 2018 κυκλοφόρησε ο 15ος τόμος με Συνατακτική Επιτροπή τους: Μαρία Ανδρεαδάκη-Βλαζάκη, Έλια (Ευαγγελία) Βαρδάκη, Γιώργο Μαργαρίτη, Σταυρούλα Μαρκουλάκη και Κώστα Μουτζούρη.
Η Συνεργασία
Η συνεργασία μου με το περιοδικό ξεκινά εκείνη ακριβώς την περίοδο, το 1976, έχει κυρίως να κάνει με εργασίες σχετικά με τον Καζαντζάκη.
Σε τέσσερα τεύχη αναδημοσιεύεται το βιβλίο μου για τον Νίτσε και τον Καζαντζάκη:
ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑ, τ. 212 / 1976 – «Επίδραση των ιδεών του Νίτσε στην Ελληνική διανόηση και η Υπέρβασή τους από τον Καζαντζάκη»
τ. 213 / 1976 – 2ο μέρος
τ. 214 / 1977 – 3ο μέρος
τ. 215 / 1977 – 4ο μέρος (τέλος)
Την ίδια χρονιά, στο τεύχος τ. 225 / 1977 δημοσιεύεται η εργασία μου: «Ο Νίκος Καζαντζάκης ανοίγει την καρδιά του (από μια ανέκδοτη επιστολή του προς τον Μάρκο Τσιριμώκο)».
Μια παραλογοτεχνική παρατήρηση, ενώ τις προηγούμενες δημοσιεύσεις έγραφε: «του κ. Αθανασίου Χρ. Μουσόπουλου, Πτυχιούχου Φιλοσοφικής», στο τεύχος αυτό γράφει: «του κ. Θανάση Μουσόπουλου, διδάκτορος φιλοσοφίας»! Βέβαια ζήτησα να διαγράψουν τη διδακτορία μου…
Στο τεύχος 238-9 / 1979 – δημοσιεύονται τα «Μινωικά» (ποιήματα).
Το 1983 η «Κρητική Εστία» στο διπλό τεύχος Ιανουαρίου – Φεβρουαρίου έχει Αφιέρωμα στο Νίκο Καζαντζάκη. Στο αφιέρωμα, τ. 286-7 / 1983 δημοσιεύεται η εργασία μου «Ν. Καζαντζάκης, ο σκεπτικιστής του μεταίχμιου (Αναφορά στη φιλοσοφική σταδιοδρομία του Ν. Καζαντζάκη)».
Την ίδια χρονιά στο τεύχος 292 – 293 / 1983, στη στήλη του Δημοσθένη Ζαδέ «Τα Νέα Βιβλία – Βιβλιοκρισίες» δημοσιεύεται αναλυτική κριτική του βιβλίου μου «Προσεγγίσεις, 2 – Δοκίμια» 1982. Να προσθέσω ότι αργότερα ο Δημοσθένης Ζαδές ασχολείται με άλλο βιβλίο μου:
23/5/1988 / «Ανεξάρτητος Παρατηρητής», εφημερίδα Μεσσηνίας, Βιβλιοκριτική του Δ. Ζαδέ για το βιβλίο μου «Άβδηρα Ξάνθης».
Θα επανέλθω στις «Προσεγγίσεις, 2», μια και το βιβλίο αυτό κλείνει την πρώτη δεκαετία της παρουσίας μου στα γράμματα. Είναι πολύ ενθαρρυντική η κριτική του Δ. Ζαδέ για την πορεία μου. Σημειωτέον ότι η βιβλιοκριτική αυτή περιλαμβάνεται στον Ε΄ τόμο του έργου του «Πάνω απ’ τον ξένο μόχθο», Αθήνα, 1993.
Δημοσθένης Ζαδές
Τιμητικά θα αναφέρω λίγα εργοβιογραφικά στοιχεία για τον Δημοσθένη Ζαδέ που γεννήθηκε το 1918 στην Κυπαρισσία (που συνδέεται με την «Τριφυλιακή Εστία» στην οποία επίσης δημοσίευε βιβλιοκρισίες). Η φτώχεια και ορφάνια τον ανάγκασαν στα 16 του να καταταγεί εθελοντής στο στρατό. Σπούδασε στην Πάντειο, αλλά δεν πρόλαβε την τελειώσει. Το 1940 πολέμησε στο Αλβανικό Μέτωπο, από όπου γύρισε με κρυοπαγήματα. Στη συνέχεια διορίστηκε στην ΚΥΔΕΠ, φθάνοντας στο βαθμό του διευθυντή, αλλά το 1969 η χούντα τον απέλυσε, εξαιτίας των δημοκρατικών του φρονημάτων. Με αγώνα επέστρεψε στην υπηρεσία το 1971.
Από 14 ετών άρχισε το γράψιμο. Το πρώτο δημοσιευμένο κείμενο χρονολογείται από το 1936. Στη λογοτεχνία εμφανίστηκε το 1950, με τα «Χτεσινά στόματα». ΄Εγραψε πολλά βιβλία (ποίηση, πεζογραφία, κριτική, δοκίμιο, θέατρο, μελέτες) και έλαβε διακρίσεις, μεταξύ των οποίων το Α΄ βραβείο του «Φιλαδέλφειου Διαγωνισμού», κρατικό βραβείο διηγήματος, βραβείο της Ακαδημίας «Lutѐce» του Παρισιού, βραβείο διηγήματος της ΕΕΛ. Ποιήματά του μεταφράστηκαν σε επτά γλώσσες, καθώς εξέφραζαν «έναν κόσμο εσωτερικό και πανέμορφο» και «έναν στοχασμό εκ βαθέων», όπως είπε απευθύνοντας το τελευταίο χαίρε ο πρόεδρος της ΕΕΛ, Γιώργος Κάρτερ. Απεβίωσε στις 14 Ιουλίου του 1997.
Πάμφτωχο, σεμνό και ακούραστο συγγραφέα, «ταπεινό σκαπανέα» όπως αποκάλεσε ο ίδιος τον εαυτό του, στην εκδήλωση που είχε πραγματοποιηθεί με μεγάλη επιτυχία στον «Παρνασσό», για να τιμηθεί το λογοτεχνικό έργο του.
Κλείνοντας θα παραθέσω με πολλή συγκίνηση και ευγνωμοσύνη τον Πρόλογο της Βιβλιοκριτικής του Δ. Ζαδέ.
«Τον Ξανθιώτη λογοτέχνη Θαν. Μουσόπουλο τον ξέρουμε από συνεργασίες του στα δυο περιοδικά που συνεργαζόμαστε και μεις «Κρητική Εστία» και «Τριφυλιακή Εστία». Εργασία του σε βιβλίο δεν έτυχε να πέσει στα χέργια μας έξω απ’ τις «Προσεγγίσεις, 2». Είχαμ’ εκτιμήσει την πλατιά του μόρφωση, την ικανότητα διείσδυσης, κι ανάλυσης στα κείμενα που μελετούσε, την ερευνητική του μανία. Μορφωμένος μ’ ευρύτατη μόρφωση, οξύτατη διαύγεια κρίσης και κοφτερό νυστέρι κριτικού μυαλού, θ’ ασχοληθεί με μελέτες γύρω από έργα μεγάλων και μικρών λογοτεχνών και καλλιτεχνών, που θα φωτίσουν, μ’ ένα προσωπικό ύφος και τρόπο το έργο τους και τις προσωπικότητές τους».
Θεωρώ ότι ο αείμνηστος κριτικός από αγάπη υπερβάλλει στους επαίνους του. Τον ευχαριστώ όπως και το περιοδικό «Κρητική Εστία» γιατί μού έδωσαν βήμα στα πρώτα μου βήματα και θάρρος για τη συνέχιση της πορείας μου.