Έλληνες ποιητές/ποιήτριες μεταφράζουν ποιήματα του Ουκρανού ποιητή Ταράς Σεβτσένκο
Του Θανάση Μουσόπουλου
Έλληνες ποιητές/ποιήτριες μεταφράζουν ποιήματα του Ουκρανού ποιητή Ταράς Σεβτσένκο
Στις 10 Μαρτίου με την ευκαιρία του θανάτου του μεγαλύτερου Ουκρανού ποιητή Ταράς Σεβτσένκο (1814 – 1861), σε κείμενό μου αναφέρθηκα στη ζωή και του έργου του σημαντικού και πολυσύνθετου αυτού δημιουργού και αγωνιστή (δείτε το άρθρο ΕΔΩ). Ανάμεσα στα άλλα παρέθεσα ένα ποίημά του που απέδωσε στα ελληνικά ο Γιάννης Ρίτσος. Η αρχή και το τέλος:
ΔΙΑΘΗΚΗ
Σαν θα πεθάνω να με θάψετε / πάνω στών λόφων τη γωνία,
στον κάμπο τον πλατύν ανάμεσα, / στη λατρεμένη μου Ουκρανία […] / Κ’ εμένα στη μεγάλη σας φαμίλια κλείστε, / στη λεύτερη και νέα σας αγκαλιά και να με μνημονεύετε μη λησμονήστε / με την καλή, τη σιγαλή σας τη λαλιά.
Στο άρθρο που δημοσίευσα σημείωνα στην κατακλείδα ότι στον 5ο τόμο της «Νέας Παγκόσμιας Ποιητικής Ανθολογίας» των Ρίτας Μπούμη και Νίκου Παπά (σελ. 2296 – 2303) εμπεριέχεται ενδιαφέρον κείμενο εργοβιογραφικό και μεταφράσεις ποιημάτων του.
Διαβάζουμε ότι «Στην Ελλάδα, με την ευκαιρία των 100 χρόνων από το θάνατό του, 1961, ο Ελληνο – Σοβιετικός Σύνδεσμος της Αθήνας εξέδωσε μια Εκλογή ποιημάτων του Ουκρανού ποιητή, που απέδωσαν στα ελληνικά οι πιο γνωστοί σύγχρονοι ποιητές μας».
ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΜΟΥ
Τι βάσανο που είσαστε τραγούδια, στοχασμοί μου / γιατί σε πένθιμες σειρές μπαίνετε στο χαρτί μου; […]Στης εξορίας την ξενητιά τη μαύρη δε μπορούσε / η καρδιά να τραγουδήσει. Μαραινόταν, ξεψυχούσε […] Τραγούδια μου, τραγούδια μου, λουλούδια μου, παιδιά μου […] Γιαγιά Ουκρανία μου, χαιρέτισε / και δέξου τα παιδιά μου τα κουτά / αχ, δείξε τους αγάπη, σα να ήτανε / δικά σου, Ουκρανία μου, παιδιά!
(απόδοση Ρίτα Μπούμη Παπά)
Ο ΘΕΡΙΣΤΗΣ
Διαβαίνει μες απ’ το χωράφι και θερίζει / κι αφήνει αντίς για θημωνιές θεόρατα βουνά / Η γη θρηνεί κι αναστενάζει / μοίρεται η θάλασσα, βογγά […] Θερίζει πάντα ο γέρος τραγουδώντας / στοιβάζει θημωνιές βουνά / δεν κάνει διάκριση για τον ξωμάχο ή τον λυράρη / τον κάπελα ή τον βασιλιά / Μήτε κι εγώ θα του γλιτώσω θα με πνίξει / πίσω απ’ τα σίδερα ξενιτεμένος εδώ / Όλοι θα μ’ έχουνε ξεχάσει / Κανείς δε θα μου στήσει ένα σταυρό.
(απόδοση Μελισσάνθη)
ΟΥΚΡΑΝΙΚΟ ΒΡΑΔΥ
Κάτω από τις κερασιές / η φαμίλια για το δείπνο / στρώνεται. […] Πλάι τους κι αυτή πλαγιάζει / και κοιμάται. Όλα σωπαίνουν/ μονάχα στις κερασιές / οι γλυκιές οι κορασιές / και τα’ αηδόνι δε σωπαίνουν.
(απόδοση Ρίτα Μπούμη Παπά)
ΤΡΕΙΣ ΔΡΟΜΟΙ
Τρεις πλατιοί μεγάλοι δρόμοι / διαστραυρώθηκαν μια μέρα / τρία αδέλφια παν στα ξένα / Απ’ την Ουκρανία πέρα […]
Δε γυρίζουν τρία αδέλφια / τριγυρνούν στα ξένα ακόμη / και γεμίζουν όλο αγκάθια / τρεις πλατιοί, μεγάλοι δρόμοι.
(απόδοση Ηλίας Σιμόπουλος)
ΔΙΧΩΣ ΤΙΤΛΟ
[…] Ένα κρεβάτι είχεν η χήρα / Παιχνίδι πονηρό της μοίρας / δεν πήγε η φήμη στα χαμένα / ξέραν τι λέγαν οι γριές/ Η χήρα, η ομορφούλα χήρα / γέννησε γιο τις αποκριές […] Και πήρε τα’ άτι απ’ το χωριό της / και με καμάρι πάει τον γυιό της / και τον αφήνει στη στρατιά. /Στο Κίεβο τραβάει εκείνη / για να γενεί καλογριά.
(απόδοση Διαλεχτή Ζευγώλη Γλέζου)
Τα ποιήματα
Αυτά τα ποιήματα περιλαμβάνονται στη «Νέα Παγκόσμια Ποιητική Ανθολογία» των Ρίτας Μπούμη και Νίκου Παπά. Είδαμε κάποια αποσπάσματα χαρακτηριστικά. Στο διαδίκτυο, και από παλιά και πρόσφατα με την ευκαιρία του πολέμου υπάρχουν πολλά στοιχεία και ποιήματα. Κλείνοντας θα παραθέσω ένα ποίημα του Ταράς Σεβτσένκο που δείχνει πόσο λαϊκό και εύστροφο πνεύμα ήταν:
«Μην παντρεύεσαι πλούσιο»
Μην παντρευτείτε έναν πλούσιο / Θα σε διώξει από την καλύβα, / Μην παντρεύεσαι έναν άθλιο / Δεν θα ζήσεις πολύ /Και παντρεύσου ελεύθερη βούληση / Στο μερίδιο των Κοζάκων: / Πώς ήταν – αυτό / θα είναι για πάντα μαζί σου.
Τάρας Σεβτσένκο – μια ευαίσθητη φωνή του παρελθόντος στη ματωμένη Ουκρανία…