Στο Νυχτερέμι, ένα χωριό της Θεσσαλίας κοντά στις εκβολές του Πηνειού, οι κάτοικοί του, αγρότες Έλληνες όλοι, ενώ βρίσκονται στα δικαστήρια με τον μπέη της περιοχής, στην προσπάθειά τους να ξεκαθαρίσουν το ιδιοκτησιακό καθεστώς του χωριού, με την κρυφή ελπίδα ότι θα καταφέρουν να νικήσουν και να θεωρηθούν τα κτήματα δικά τους και όχι του μπέη, φτάνει ένας γέρος επαγγελματίας ζητιάνος, ο Τζιριτόκωστας, μαζί με το δεκαπεντάχρονο ζητιανόπουλό του. Με αποκλειστικό σκοπό τον προσωπικό πλουτισμό, ο Τζιριτόκωστας θα χειραγωγήσει επιδέξια τους αμόρφωτους, δεισιδαίμονες και με πρωτόγονα ένστικτα κατοίκους του χωριού και σε λίγες μόνον ημέρες θα τους οδηγήσει στην καταστροφή και τον αφανισμό.
Χρησιμοποιώντας γλώσσα που συναιρεί αριστοτεχνικά τη δημοτική με το λαϊκό ιδίωμα, ο Ανδρέας Καρκαβίτσας θρυμματίζει την «κρούστα» της ηθογραφίας και προχωρά σε ανελέητη και καυστική κριτική της ελληνικής κοινωνίας των καιρών του. Ταυτόχρονα, δημιουργεί απόλυτα ρεαλιστικούς και με εντυπωσιακό ψυχογραφικό βάθος χαρακτήρες, με τον Τζιριτόκωστα, που παραπέμπει στον λαϊκό μύθο του περιπλανώμενου διαβόλου, να αναδεικνύεται μία από τις εμβληματικότερες «φιγούρες» της νεοελληνικής γραμματείας. Εν τέλει, ο συγγραφέας συνθέτει τη σκοτεινή τοιχογραφία μιας κοινωνίας που βρίσκεται στα σύνορα του «παλιού» και του «νέου», ενώ με τον τελικό θρίαμβο του Κακού υπενθυμίζει ενοχλητικά τη διαρκή οδύνη της ανθρώπινης φύσης.
Από την έκδοσή του το 1897, ο “Ζητιάνος”, το αδιαμφισβήτητο αριστούργημα του Καρκαβίτσα, διαβάστηκε από πολλές γενιές Ελλήνων και επηρέασε κορυφαίους μεταγενέστερους συγγραφείς. Σήμερα θεωρείται ένα κλασικό κείμενο της εγχώριας νατουραλιστικής (ρεαλιστικής) λογοτεχνίας και συγκαταλέγεται στα σπουδαιότερα έργα της νεότερης πεζογραφίας μας. Το έργο έχει μεταφερθεί και στην τηλεόραση. Προβλήθηκε στην ΥΕΝΕΔ το 1982, σε 13 ωριαία επεισόδια σε σκηνοθεσία του Μάριου Ρετσίλα και με πρωταγωνιστή στο ρόλο του ζητιάνου τον Ανέστη Βλάχο.
Η παρούσα ηχογράφησε έγινε για την ΕΡΤ το 2022, στα πλαίσια της αναβίωσης των ραδιοφωνικών παραστάσεων με τίτλο “Άκου! Η παράσταση αρχίζει!”. Η δραματοποίηση είναι της Σοφίας Αδαμίδου (1963-2021), και το έργο αφιερώνεται στη μνήμη της. Πρόκειται για μια από τις καλύτερες παραστάσεις που ηχογραφήθηκαν, κάτι που επιβεβαιώνεται με τη παρουσία του σημαντικού ηθοποιού Λεωνίδα Κακούρη (“Άγριες Μέλισσες”, “Σμύρνη μου Αγαπημένη” κ.α.), και άλλων αξιόλογων ηθοποιών.
“Ο Ζητιάνος” του Ανδρέας Καρκαβίτσας (1865-1922).
Είδος: Ηθογραφία, Σάτιρα, Δράμα
Διανομή:
- Λεωνίδας Κακούρης………………………………….. Ζητιάνος
- Θεοδώρα Σιάκου……………………………………….. Κρυστάλλω
- Δημήτρης Καπετανάκος…………………………….. Μαγουλάς
- Λευτέρης Παπακώστας……………………………… Μουτζούρης/ Ανακριτής
- Μαρία Καρακίτσου…………………………………….. Σταμάτω
- Καλλιόπη Καραμάνη…………………………………… Παναγιώτα
- Χριστόδουλος Σιγανού……………………………….. Παπαρίζος/ Ζητιανόπουλο
και άλλοι…