Γραμμένο τη δεκαετία του 1890 και πρωτοδημοσιευμένο στις 15 Ιανουαρίου 1903 (δημοσιεύτηκε σε σειρές ως τις 15 Ιουνίου της ίδιας χρονιάς) στο περιοδικό Παναθήναια, η «Φόνισσα» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη επικεντρώνεται στην Χαδούλα, μια φτωχή γυναίκα “μόλις εξήντα ετών”, η οποία έχει ζήσει ελάχιστα πράγματα στη ζωή της εκτός από το να υπηρετεί τους άλλους.
Όπως εξηγεί η ίδια στο πρώτο κεφάλαιο, υπηρέτησε τους γονείς της όταν ήταν παιδί και, στα δεκαεπτά της, έγινε σκλάβα του άντρα της και των παιδιών της στη συνέχεια. Τώρα είναι «δούλα» των εγγονών της.
(απόσπασμα)
Ἅμα ἀπῆλθεν ἡ Ἀμέρσα, ἡ Φραγκογιαννού, ζαρωμένη πλησίον τῆς γωνίας, μεταξὺ τῆς ἑστίας καὶ τοῦ λίκνου, ἔχασεν ἐκ νέου τὸν ὕπνον της, καὶ ἤρχισε νὰ συνεχίζῃ τοὺς πικροὺς καὶ πόρρω πλανωμένους διαλογισμοὺς της. Ὅταν λοιπὸν ἐξενιτεύθησαν εἰς τὴν Ἀμερικὴν οἱ δύο μεγαλύτεροι υἱοί, καὶ ἡ Δελχαρὼ ἐμεγάλωσεν, ἀνάγκη ἦτο αὐτὴ ἡ μήτηρ νὰ φροντίσῃ διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς κόρης, καθότι ὁ γέρων, ὁ «Λογαριασμός», δὲν διέπρεπεν ἐπὶ δραστηριότητι. Λοιπὸν ἠξεύρει ὅλος ὁ κόσμος τί σημαίνει μία μήτηρ νὰ εἶναι συγχρόνως καὶ πατὴρ διὰ τάς κόρας της, καὶ νὰ μὴν εἶναι τοὐλάχιστον μήτε χήρα. Ὀφείλει ἡ ἰδία καὶ νὰ ὑπανδρεύσῃ καὶ νὰ προικίσῃ καὶ προξενήτρια καὶ πανδρολόγισσα νὰ γίνῃ. Ὡς ἀνὴρ ὀφείλει νὰ δώσῃ οἰκίαν, ἄμπελον, ἀγρόν, ἐλαιῶνα, νὰ δανεισθῇ μετρητά, νὰ τρέξῃ εἰς τοῦ συμβολαιογράφου, νὰ ὑποθηκεύσῃ. Ὡς γυνή, πρέπει νὰ κατασκευάσῃ ἤ νὰ προμηθευθῇ «προῖκα», τουτέστι παράφερνα, ἤτοι σινδόνας, χιτώνια κεντητά, μεταξωτὰς ἐσθῆτας μὲ χρυσοΰφαντα ποδογύρια. Ὡς προξενήτρια πρέπει ν’ ἀνιχνεύσῃ γαμβρόν, νὰ τὸν κυνηγήσῃ, νὰ τὸν ἁλιεύσῃ, νὰ τὸν ζωγρήσῃ. Καὶ ὁποῖον γαμβρόν!
Ο Παπαδιαμάντης (1851 – 1911) γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Σκιάθο, όπου και έμαθε τα πρώτα του γράμματα· έπειτα φοίτησε, σε Γυμνάσια της Χαλκίδας, του Πειραιά και της Αθήνας.
Τελείωσε τη Μέση Εκπαίδευση το 1874, σε ηλικία 23 ετών. Την ίδια χρονιά γράφτηκε στη Φιλοσοφική Σχολή. Παράλληλα μελετούσε μόνος του ξένες γλώσσες.
Οι οικονομικές δυσκολίες τον ανάγκασαν να διακόψει τις σπουδές του και να στραφεί στο βιοπορισμό· εργάστηκε κυρίως ως μεταφραστής (από τα αγγλικά και γαλλικά) σε εφημερίδες. Έζησε με στερήσεις και πέθανε στη Σκιάθο.
Παρέμεινε εκεί για το υπόλοιπο της ζωής του, ανύπαντρος και γνωστός ως «κοσμοκαλόγαιρος».
Στα πλαίσια της εκπομπής “Η Ραδιοφωνική Βιβλιοθήκη σας“ (τέλη δεκ. ’50 με αρχές ’60) της ΕΡΤ, η κορυφαία τραγωδός Κατίνα Παξινού (1900-1973) αφηγείται με ζωντάνια και παραστατικότητα το περίφημο έργο του Παπαδιαμάντη.