«Ένα δώρο εμένα;» της Όλγας Χαιροπουλου «ο Άντρας με το Ρεπούμπλικο»
εκδ. Σπανίδης, 2021
«Ένα δώρο εμένα;» της Όλγας Χαιροπουλου «ο Άντρας με το Ρεπούμπλικο»
σύνοψη εισήγησης στην βιβλιοπαρουσίαση
Την Όλγα Γεκτίδου και τον σύζυγό της Λάζαρο Χαιρόπουλο τους γνωρίζω πάνω από τριάντα χρόνια, είμαστε και γείτονες στην παλιά Ξάνθη. Ήξερα για το μεγάλο της ενδιαφέρον για θέματα περιβάλλοντος και ιδιαίτερα για τους πολύτιμους λίθους. Η ζωή της αφενός κατά τα παιδικά χρόνια στον Λειβαδίτη και οι σπουδές αφετέρου της Γεωλογίας – Παλαιοντολογίας στη Φρανκφούρτη της Γερμανίας παίζουν καθοριστικό ρόλο στην πορεία της και στη σχέση της με την τέχνη του λόγου.
Στη σημερινή μας συνάντηση προσεγγίζουμε το πρόσφατο μυθιστόρημα της Όλγας με τίτλο «Ο άντρας με το ρεπούμπλικο». Θεωρώ χρήσιμο, να αναφερθώ στα προηγούμενα έργα της που εκδόθηκαν στης Αθήνα από τις εκδόσεις Σιδέρη που προηγούνται από το νέο της έργο και, κατά κάποιο τρόπο, το προετοιμάζουν.
Τρία είναι τα βιβλία που αναφέρονται σε παιδικό και εφηβικό κοινό: το 2016 δημοσίευσε το βιβλίο «Ο Βίκτωρ και ο μικρός βιολιστής – Ο Σίμος και το δελφίνι», το 2019 «Ο φίλος μου Ντείνο – Το παραμύθι της Αγγελίνας» και το 2020 «Οι νεράιδες του καταρράκτη – Το βουνό του δράκου».
Τον Βίκτωρα και τον μικρό βιολιστή της τον διάβασα μονορούφι, συγκινήθηκα, έκλαψα. Κυρίως σκέφτηκα, πόσο απλά είναι τα πράγματα. Πόσο τα παιδιά ζουν την άλλη ζωή, που εμείς οι μεγάλοι και μεγάλες στραπατσάραμε και στραπατσάρουμε! Έχει συνάφεια «Ο άντρας με το ρεπούμπικο», όπως και το σύνολο του έργου της Όλγας, με τη ζωή και πορεία της. Θα το δείξω αναφερόμενος συνοπτικά στα τρία πρώτα βιβλία.
Ο Βίκτωρ και ο μικρός βιολιστής – Δύο μικρά αγόρια συναντώνται σε έναν σκουπιδότοπο. Ο Βίκτωρ κατάγεται από πλούσια οικογένεια, αντίθετα, ο Πέτρος είναι Ρομά, μένει σε παράγκα και με τον «πατέρα» του προσπαθεί να ζήσει από τα παλιοσίδερα που μαζεύουν στη χωματερή. Μια ιστορία φιλίας με αντιρατσιστικό μήνυμα και πολλή ανθρωπιά!
Ένα απόσπασμα από τις Νεράιδες του καταρράκτη θα αποδείξουν την τέχνη του λόγου της:
«Η κουβέντα τελείωσε εκεί, ήπιαν ακόμη μια
γουλιά νερό και συνέχισαν. Λίγο ακόμη και θα
αντίκριζαν τον καταρράκτη. Και τι δεν είχαν
ακούσει για αυτόν. Ότι ήταν ο μεγαλύτερος στα
μέρη τους. Άλλοι λέγαν πως είναι τριάντα μέ-
τρα, άλλοι πως είναι μεγαλύτερος. Έλεγαν ακό-
μη ότι έτρεχε με μεγάλη ορμή και μπορούσε
να παρασύρει ό,τι βρισκόταν μπροστά του.
Ακόμη έλεγαν πως τον χειμώνα τα νερά του
παγώνουν και κρύσταλλοι πάγου φτάνουν ώς
κάτω, πως όλα γύρω του είναι λευκά, παγωμέ-
να, όμως η βοή του νερού ακούγεται πολύ πιο
δυνατά, τρομακτική. Άλλοι πάλι έλεγαν πως
κάτω από τα νερά υπάρχει μια σπηλιά που εκεί
έκρυβαν οι ληστές τους θησαυρούς τους. Πό-
σες ιστορίες δεν κρυφάκουσαν από τους παπ-
πούδες τους γι’ αυτόν τον κρυμμένο θησαυρό!
Έλεγαν ακόμη, ότι.. Μόλις έφτανε το μυαλό τους σε αυτή τη
σκέψη, ένα ρίγος περνούσε μέσα από το σώμα
τους. Όλοι είχαν ακούσει και τις άλλες ιστορίες,
εκείνες με τα φαντάσματα και τις νεράιδες. Τις
έλεγαν οι μεγάλοι ξανά και ξανά».
Το κέντρο των έργων της είναι τα παιδιά και η φύση. Οι μεγάλοι είναι παρόντες στο έργο της αντιστικά, θα λέγαμε. Αυτό είναι το πρότυπο που θα συναντήσουμε και στο μυθιστόρημα που μας απασχολεί στην παρουσίασή μας.
ο Άντρας με το Ρεπούμπλικο
Αν και τα υπόλοιπα έργα της άνετα και ευχάριστα διαβάζονται και από τους ενήλικες, ο άντρας με το ρεπούμπλικο καταρχάς απευθύνεται στους ενήλικες αλλά άνετα θα διαβαζόταν και από τις μικρότερες ηλικίες. Θα έλεγα μάλιστα ότι το νέο της πεζογράφημα είναι δυνατό να χρησιμοποιηθεί ως ανάγνωσμα στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση σε θέματα ιστορίας και πολιτισμού της Ξάνθης και της Θράκης.
Στον άντρα με το ρεπούμπλικο η βασική διαλεκτική δομή είναι το Παιδί και η Τρίτη ηλικία, ο χώρος δεν είναι η φύση αλλά η πόλη και μάλιστα η Παλιά Ξάνθη.
Πλούσια η θεματολογία του βιβλίου, που στηρίζεται στη φιλική σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα σε έναν ηλικιωμένο και σε ένα παιδί και στη συνέχεια σε έναν φίλο του. Ο γέροντας μιλά κυρίως για θέματα ιστορίας και πολιτισμού της Παλιάς Ξάνθης. Καταρχάς υπάρχει μια γνωριμία με τη μορφολογία και την ιστορία της περιοχής. Σε πολλά σημεία του βιβλίου παρουσιάζονται ειδικά κεφάλαια από τη ζωή της πόλης, στα παλιά τα χρόνια. Στη συνέχεια γίνεται μια γνωριμία με την ιστορία κυρίως της βουλγαροκρατίας στην περίοδο 1913 – 1919. Σε επόμενα κεφάλαια γίνεται αναφορά στη βουλγαροκρατία της περιόδου 1941 – 1944. Πολύ σημαντικό κεφάλαιο είναι εκείνο στο οποίο υπάρχει παράθεση κεφαλαίων από το «Έπος της Ξάνθης», το έργο «Τα παιδιά των πελαργών» του Στέφανου Ιωαννίδη.
Έχει πολύ ενδιαφέρον η σύνδεση της λογοτεχνικής ύλης με το μυθιστόρημα. Δεν παραθέτει απλώς το κείμενο του Ιωαννίδη, αναπτύσσει ένα διάλογο με τους ήρωές του. Κάποια θέματα μου έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση, που μου θυμίζουν τα παιδικά μου χρόνια, όταν πήγαινα στη γιαγιά μου στην πλατεία Ματσίνη, όπως το καπελάδικο.
Η Όλγα μας ξεναγεί στο εσωτερικό παλιών σπιτιών, εκθέτει βιοσοφικές απόψεις – στους αδελφούς επιβάλλεται να παντρευτούν οι αδελφές έτσι έχουμε πολλά γεροντοπαλίκαρα – παράξενες ιστορίες, μουσική, έθιμα, διασκέδαση, κάλαντα. Τα γλυκά και η «Νέα Ελλάς», τα περίφημα ξανθιώτικα καρναβάλια. Πολύ συχνά υπάρχουν άγνωστες λέξεις που επεξηγούνται. Ακόμη συναντούμε τους παλιούς τσιγκούνηδες που έβαζαν λεφτά στα στρώματα ή στις τράπεζες, και τα έβρισκαν οι συγγενείς μετά το θάνατό τους.
Κατά τον τρόπο αυτό, παράλληλα με τα θέματα της σύγχρονης ζωής, πολύ σημαντικά – ειδικότερα για τους νεότερους – είναι πλευρές της παλιότερης – όπως η ζωή στα χρόνια της κατοχής. Δεύτερο κείμενο που παραθέτει η συγγραφέας είναι ένα παραμύθι από τη Μακρά Γέφυρα της Ανατολικής Θράκης. Με τον τρόπο αυτό το βιβλίο συνδέεται και με τη Μικρασιατική Πληγή του 1922.
Κλείνοντας, αφού ευχαριστώ και συγχαρώ τη συγγραφέα για το ως τώρα έργο της ευχόμενος δημιουργική συνέχεια, νιώθω την ανάγκη να τονίσω ότι το έργο αυτό είναι κατάλληλο για την προεφηβική και εφηβική ηλικία. Κατά μια άποψη μάλιστα το μυθιστόρημα μπορεί να θεωρηθεί έργο ενηλικίωσης. Τρυφερές σκηνές κοσμούν το σώμα του αφηγήματος. Οι δύο νέοι Παναγιωτάκης και Αλέξανδρος κάνουν δώρο στον κυρ Παναγιώτη – για πρώτη άραγε φορά! Που αναρωτιέται «Ένα δώρο εμένα;» Ναι, Όλγα, ένα δώρο σε μας!