Λαογραφικά στοιχεία στη Θρακική και Ξανθιώτικη Λογοτεχνία (μέρος IV)
[penci_related_posts dis_pview=”yes” dis_pdate=”no” title=”Λαογραφικά στοιχεία στη Θρακική και Ξανθιώτικη Λογοτεχνία (μέρος 1)” background=”#eee” border=”” thumbright=”no” number=”1″ style=”grid” align=”none” withids=”9077″ displayby=”recent_posts” orderby=”rand”]
Περνούμε στους νεότερους θρακιώτες και θρακιώτισσες λογοτέχνες που συνδέονται πλέον με την ελληνική Θράκη, με την ευκαιρία μάλιστα των 100 χρόνων ελεύθερης ζωής.
Λαογραφικά στοιχεία στη Θρακική και Ξανθιώτικη Λογοτεχνία
ΚΩΣΤΑΣ ΘΡΑΚΙΩΤΗΣ (1909 – 1994)
Γεννήθηκε στην Αλεξανδρούπολη και πέθανε στην Αθήνα. Το πραγματικό του όνομα ήταν Θαλής Προδρόμου. Σπούδασε φιλολογία στην Αθήνα και εργάσθηκε σαν εκπαιδευτικός. Το πλούσιο, γεμάτο αγάπη για τον απλό άνθρωπο του λαού μας έργο του μεταφέρει την πλούσια πείρα του. Η σχέση του με τη Θράκη είναι διαρκής, στη ζωή και στο έργο του. Είναι ένας από τους πρωτοπόρους της γενιάς του ’30. Συνολικά το ποιητικό του έργο αποτελείται από 21 δημοσιευμένες ποιητικές συλλογές. Εκτός από την ποίηση ο Κώστας Θρακιώτης έγραψε θέατρο, δοκίμια και ιστορία λογοτεχνίας Σύντομη ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας 1965, Η τέχνη στη ζωή και στην εποχή μας 1976, Διηγήματα Οι Χαρταετοί 1983, Θρακικές Ιστορίες 1988, μυθιστόρημα Ένα παιδί στην καταχνιά 1984.
Γράφει ο Σταύρος Παπαθανάκης: «Για μας τους Θρακιώτες δεν ήταν απλά ένας καταξιωμένος ποιητής και αγωνιστής. Στην προσωπικότητα και τη διαδρομή του Κώστα Θρακιώτη συμπυκνώθηκε μια ολόκληρη περίοδος όπως αυτή του δράματος του Θρακικού Ελληνισμού: από τη ΣΩΖΟΠΟΛΗ της Ανατολικής Ρωμυλίας (απ’ όπου καταγόταν η οικογένειά του) ως την ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ και τη ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟ-ΘΡΑΚΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ (περίοδος διαμονής στο Αϊδίνι και το Σουφλί όπου είχε διοριστεί σχολάρχης ο πατέρας του, ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ, εκπαιδευτικός και λαογράφος μέλος του ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΟΜΙΛΟΥ υπό τον Αλέξανδρο Δελμούζο και της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ υπό τον Νικόλαο Πολίτη) κι από τον Πατριάρχη ΚΥΡΙΛΛΟ ΣΤ’ (απαγχονίστηκε από τους Τούρκους το 1821) και τον ΚΩΣΤΑ ΒΑΡΝΑΛΗ, αμφότεροι συγγενείς του, ο Κώστας Θρακιώτης διάνυσε μια τροχιά που σημαδεύτηκε, έφερε και ενσάρκωσε στοιχεία, διάνυσε μια τροχιά που σημαδεύτηκε, έφερε και ενσάρκωσε στοιχεία, μνήμες και πρόσωπα της πιο πρόσφατης ιστορίας του Θρακικού χώρου».
Το δέσιμο με την ιδιαίτερη πατρίδα του τη Θράκη, το αποδεικνύουν οι αναφορές στα λαϊκά της δρώμενα και οι δημοσιεύσεις κειμένων του σε τοπικά περιοδικά. Πολύ ενδιαφέρουσα είναι η μελέτη που δημοσίευσε στον πρώτο τόμο των Θρακικών Χρονικών το 1960, «Ο Μύθος των Καλόγερων και του Κιοπέκ-Μπέη στους Ιχνευτές του Σοφοκλή και γενικότερα σε σχέση με τη γένεση της τραγωδίας». Το 1991 ακολουθεί η έκδοση της μελέτης του με τίτλο «Λαϊκή πίστη και λατρεία στη Θράκη», η οποία συνιστά μια σημαντικότατη καταγραφή «των λατρευτικών εθίμων του Θρακικού λαού και ιδιαίτερα αυτών που γίνονταν στις περιοχές της Βορειοανατολικής Θράκης». Είναι, όπως ο ίδιος γράφει, «η εναγώνια προσπάθεια να αναστηλώσουμε απ’ τους ανθρώπους της διασποράς ό,τι μπορούσε να διασωθεί… από τις αλλεπάλληλες πολεμικές περιπέτειες και τα ξεκληρίσματα που σημειώθηκαν πριν και μετά το τέλος των Βαλκανικών πολέμων και της Μικρασιατικό-Θρακικής καταστροφής… του τραγικού εκείνου ναυαγίου…». Κατά τον Κώστα Θρακιώτη «το σημαντικότερο ρόλο στη διαμόρφωση της αρχαίας λαϊκής θρησκείας τον έπαιξε ο Διονυσιασμός μαζί με τον μεταγενέστερο Ορφισμό, κανείς σήμερα δεν μπορεί να το αρνηθεί. Η αρχαία Διονυσιακή λατρεία, με την ολοφάνερη καταβολή των πρωτογονικών σταδίων της φυλετικής λατρείας…».
Ένα ποίημα του Κώστα Θρακιώτη και ένα απόσπασμα από το μυθιστόρημά του.
Ξωμάχος
Ένα χέρι γεμάτο ρόζους δουλεύοντας τη γης.
Τον είδα στα χωράφια ν’ αγναντεύει τη φύτρα του νερού.
Τον είδα να χουγιάζει τα καματερά στον πλατύ κάμπο,
πέρα από τα πράσινα δέντρα και τις πλίθινες μάντρες,
πέρα κι από το σπίτι στη δημοσιά, που διαβαίνει ο κόσμος,
μ’ ένα χαμόγελο για τ’ αύριο που θάρθει…
Γνωρίζοντας το βάθος των πραγμάτων,
σαν τον νεροσκόπο ψάχνοντας για υπόγειες φλέβες,
όχι για αίμα, μήτε για χρυσό, μα για νερό,
για ψωμί και για λεύτερον αγέρα.
Κι ας σκούζει το μαύρο κοράκι της ερημιάς
πως δεν υπάρχει φωτιά, μήτε κι ελπίδα,
και πως ο ουρανός γεννήθηκε δίχως φτερά.
Από το μυθιστόρημα «Ένα παιδί στην καταχνιά» ένα απόσπασμα για το «γλωσσικό ζήτημα»:
«Ένας φίλος και συνάδελφος του πατέρα, ο κύριος Βιτάλης, με το κοφτό γενάκι και τη μαύρη κι αιώνια ξεφτισμένη, όσο κι επίσημη ρεντικότα του, υποστήριζε πως όλα αυτά ήταν τρισάθλιες προπαγάνδες για να μας φραγκέψουν. Μα ο πατέρας έλεγε πως ίσα ίσα το αντίθετο συνέβαινε. Το εκπαιδευτικό μας σύστημα ήταν παμπάλαιο και αναχρονιστικό. Κούτσαινε και θα έπρεπε να το αλλάξουμε ριζικά, αν θέλαμε σαν έθνος να πάμε μπροστά όπως ήμασταν άλλοτε οι πρώτοι φωτοδότες σ’ όλον τον κόσμο. Δεν το ’βρισκε καθόλου σωστό να επιμένουμε σ’ εκείνα τ’ ακατανόητα τα ία και τα ωά και να θέλουμε μ’ αυτά να εμπνεύσουμε στα παιδιά την αγάπη στο βιβλίο και στη μάθηση.
Τέτοιες συζητήσεις είχαμε διαρκώς στο σπίτι κι έξω από αυτό, από τότε που έπεσε σαν μπόμπα στα βαλτωμένα νερά το βιβλίο του πατέρα «Ο Μικρός Θαλής».
Ήταν το πρώτο αναγνωστικό που γράφηκε στη δημοτική μας γλώσσα, όχι μονάχα στις ελληνικές παροικίες του εξωτερικού, όσο και στην ίδια την μητροπολιτική Ελλάδα».
Στη συνέχεια αναφέρεται στον πόλεμο ανάμεσα σε γλωσσαμύντορες και μαλλιαρούς, όπως αποκαλούνταν τότε, και παρατηρεί για τους πρώτους: «Στην πραγματικότητα αυτοί οι ίδιοι δεν κατάλαβαν ποτέ στη ζωή τους την αληθινή αξία και το μεγαλείο των αρχαίων».
ΣΟΦΙΑ ΚΛΗΜΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ (πέθανε το 2001)
Γεννήθηκε στην Αλεξανδρούπολη όπου και εργάσθηκε στην Τράπεζα της Ελλάδος ενώ τα τελευταία χρόνια εργάσθηκε στην Πάτρα μέχρι της συνταξιοδοτήσεώς της.
Η πρώτη της επίσημη εμφάνιση στον πνευματικό στίβο έγινε το 1958 με τη βράβευση της συλλογής διηγημάτων της «Σταχολόγια» σε Κρατικό Λογοτεχνικό Διαγωνισμό, από την Ακαδημία Αθηνών και την Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών.
Κυκλοφόρησαν τα βιβλία της: «Το χέρι του Θεού» Μυθιστόρημα Αλεξανδρούπολη 1959, «Φονιάδες» Διηγήματα. Αλεξανδρούπολη 1967, «Στο δένδρο του ερημίτη» Ιστορική Μυθιστοριογραφία. Πάτρα 1980, «Εξομολογήσεις» Πεζογραφήματα 1990, «Έρωτας παρά φύσιν» Πεζογραφήματα. 1994.
Στους τόμους Θρακικής Επετηρίδας του Μορφωτικού Ομίλου Κομοτηνής και σε ανάτυπα δημοσιεύθηκαν οι μελέτες της : «Καβείρια Μυστήρια» 1980, «Χατζή Αντώνης και Δόμνα Βισβίζη, οι Θρακιώτες αγωνιστές του 21» 1981, «Το μοιρολόι του Χριστού». 1982. «Η σάτιρα στο θρακιώτικο τραγούδι»,1983 και «Γεώργιος Βιζυηνός». Μελέτη. Έκδοση Συλλόγου Αλεξανδρουπολιτών Αθήνας, Αθήνα 1988,
Το 1996 σε δεύτερη έκδοση βγήκε το μυθιστόρημα «Στο δένδρο του ερημίτη» Εκδόσεις Ερωδιός, Θεσσαλονίκη . Διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο: «Πάνω στο δρόμο ανατολής και δύσης, σταυροδρόμι των λαών, η νέα μικρή ελληνική πολιτεία, αύξαινε και ζούσε ειρηνικά, κουρνιασμένη δίπλα στ’ ακροθαλασσί, κάτω απ΄τη σκέπη του Άη-Νικόλα του πολιούχου της και τ’ άγρυπνο φωτερό μάτι του βεργολύγερου φάρου που στεκόταν βιγλάτοράς της υψώνοντας το κορμί του δίπλα στη μεγάλη-αιώνια δρυ, το δέντρο του ερημίτη».
Η Αλεξανδρούπολη επί οθωμανικής κατοχής λεγόταν Δεδέ Αγάτς που η συγγραφέας το μεταφράζει: το δέντρο του ερημίτη.
Ένα απόσπασμα από το βιβλίο:
«Το πέλαγος απλώνεται αστραφτερό, κάτω από τον ήλιο, τα χωράφια μακριά στέλνουν μηνύματα σποράς, άνθισης για θερισμού, τα σπίτια κάτω, ακουμπισμένα το ‘να δίπλα στ’ άλλο, διαγράφουν ομοιόμορφα σχήματα κι ολόισιους φαρδιούς δρόμους. Στο ύψωμα, το μοναδικό ύψωμα της πολιτείας, η εκκλησία του Άη – Νικόλα και τα τρία σχολειά γύρω στην απλόχωρη αυλή, με τα αγάλματα των Μουσών ψηλά στις προσόψεις τους. Απ’ την άλλη μεριά, η Παιδαγωγική Ακαδημία, μεγαλόπρεπο χτίσμα, με τον μεγάλο της κήπο ολόγυρα. Στη βορινή πλευρά, το Ιταλικό σχολειό με τις καλόγριες και το τάγμα των φραγκισκανών αδελφών. Λίγο ψηλότερα, τα «μνηματάκια», το στρατιωτικό νεκροταφείο των συμμαχικών δυνάμεων του πρώτου παγκόσμιου πολέμου, με τις μαύρες σιλουέτες των κυπαρισσιών πάνω στους μικρούς μαρμάρινους σταυρούς. Παραπέρα, στο βάθος, το κτίριο του νοσοκομείου. Στην ανατολή, τα γραφεία κι ο σταθμός της γαλλοελληνικής εταιρίας σιδηροδρόμων. Και κάτω, εδώ μπροστά στο λιμάνι, το τελωνείο».
Λαογραφικά στοιχεία στη Θρακική και Ξανθιώτικη Λογοτεχνία (μέρος IV)
Συνεχίζεται…
[penci_related_posts dis_pview=”yes” dis_pdate=”no” title=”Λαογραφικά στοιχεία στη Θρακική και Ξανθιώτικη Λογοτεχνία (Μέρος 4)” background=”#eee” border=”” thumbright=”no” number=”1″ style=”grid” align=”none” withids=”9537″ displayby=”recent_posts” orderby=”rand”]