Sparmatseto
Βιβλίο

ΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΩΝ ΠΟΜΑΚΩΝ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ | Μια δίτομη έκδοση του ερευνητή Νικολάου Κόκκα

Κυκλοφόρησε με την υποστήριξη του Ιδρύματος Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης, το δίτομο συγγραφικό έργο* του καθηγητή/ερευνητή και συγγραφέα κ. Νικολάου Κόκκα με τίτλο, “Τα δημοτικά τραγούδια των Πομάκων της Θράκης – Στο πλαίσιο της Βαλκανικής Μουσικής Πράδοσης”.

Η δίτομη αυτή έκδοση αποτελεί μια πολύχρονη έρευνα του συγγραφέα, σχετικά με την παραδοσιακή μουσική των Ελλήνων Πομάκων της ορεινής περιοχής της Θράκης, την προϊστορία της, πως αυτή διαμορφώθηκε μέσα στο χρόνο και πως διασώθηκε μέχρι και στις μέρες μας.

Απόσπασμα από τον πρόλογο του καθηγητή Λαογραφίας  Μ. Γ. Βαρβούνη.

«Η συγκεκριμένη διατριβή με θέμα «Τα Δημοτικά Τραγούδια των Πομάκων της Θράκης στο πλαίσιο της βαλκανικής μουσικής παράδοσης.

Συγκριτική μελέτη πολιτιστικών αλληλεπιδράσεων και διερεύνηση δυνατοτήτων παιδαγωγικής αξιοποίησής τους» ασχολείται με θέμα για το οποίο έχουν μεν γραφεί κατά καιρούς πολλά, προβαίνει όμως, με βάση σχετικό ανέκδοτο λαογραφικό υλικό, σε μια κριτική θεώρηση των σχετικών απόψεων, και σε μερική ανασκευή τους.

Ο Πομάκος μουσικός Μουσταφά Αχμετσίκ από τη Σμίνθη

Συνδυάζει την μελέτη των δημοτικών τραγουδιών των Πομάκων της Θράκης συνολικά – δηλαδή τόσο ως προς τους στίχους όσο και ως προς την μουσική – με μια ευρύτερη συγκριτική λαογραφική εξέταση, στα πλαίσια του βαλκανικού χώρου, διερευνά ταυτότητες και ετερότητες, και καταλήγει σε πρωτότυπα συμπεράσματα.

Και όλα αυτά με τον συνδυασμό τόσο της εντατικής επιτόπιας έρευνας, όσο και αρχειακής και βιβλιογραφικής έρευνας, όπως προκύπτει από το μεγάλο εύρος των πηγών που έχει χρησιμοποιήσει και αναγράφονται στην μελέτη του».


Ο συγγραφέας κ. Νικόλαος Κόκκας διευκρινίζει στο sparmatseto.gr σχετικά με την έκδοση αυτή.

Ερ. Πότε και πως αρχίσατε να ασχολείστε, γενικά με την Παράδοση των Πομάκων.

Βρέθηκα για πρώτη φορά στα πομακοχώρια το 1998. Με οδήγησε εκεί η αγάπη μου για τα βουνά και την ορειβασία. Με μάγεψε η φυσική ομορφιά της Ροδόπης, τα ορεινά μονοπάτια, οι παραδοσιακοί οικισμοί, τα πέτρινα γεφύρια της, οι ευγενικοί άνθρωποι που κατοικούν εκεί.

Κατόπιν εργάστηκα ως εκπαιδευτικός στο Λύκειο Γλαύκης και είχα την ευκαιρία να γνωρίσω καλύτερα τα πομακοχώρια υλοποιώντας μαζί με τους μαθητές μου προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

Σιγά σιγά άρχισα να γνωρίζω τη γλώσσα των Πομάκων και να καταγράφω τις λαϊκές παραδόσεις τους, τα παραμύθια, τα τραγούδια τους. Ήταν το ξεκίνημα μίας πολύχρονης πορείας. 

Σημαντικούς σταθμούς στην πορεία αυτή θεωρώ τη γνωριμία μου με παραδοσιακούς Πομάκους μουσικούς όπως ο Ραήφ Μολλά Χασάν από το Ωραίον, ο Μεμέτ Κιντς από τις Σάτρες, ο Φεράτ Αλή Αφέντη από τα Άσκυρα, ο Μουσταφά Αχμετσίκ από τη Σμίνθη, ο Χαλήλ Σοφτά από τα Κιμμέρια, ο Χασάν Μεχμεταλή από τη Μάνταινα, ο Αλή Ρόγγο από τη Γλαύκη.

Ήταν υπέροχοι άνθρωποι που με έκαναν να καταλάβω ότι στα πομακοχώρια της Ξάνθης υπάρχει ένας άγνωστος πολιτισμικός πλούτος, μία άυλη κληρονομιά που δεν έχει αναδειχθεί όσο της αξίζει.

Έτσι ξεκίνησα τις συστηματικές καταγραφές, τη συγγραφή άρθρων και βιβλίων για τους Πομάκους καθώς και μουσικών δίσκων με παραδοσιακά τους τραγούδια.

 

Ερ. Η παραδοσιακή τους μουσική έχει κάποια κοινά χαρακτηριστικά με την μουσική του υπολοίπου Ελλαδικού χώρου, ή βγάζει ένα δικό της μοναδικό ηχόχρωμα?

Η παραδοσιακή μουσική των Πομάκων της ορεινής Ξάνθης έχει ιδιαίτερα γνωρίσματα. Δεν έχει καμία σχέση με τη μουσική των Τούρκων.

Τα τραγούδια της οροσειράς της Ροδόπης αποτελούν μία μουσική νησίδα στα Βαλκάνια. Υπάρχουν, βέβαια πολλές αλληλεπιδράσεις με τις γειτονικές περιοχές και ιδιαίτερα το βουλγαρικό τμήμα της Ροδόπης (περιοχή Μομτσίλοφτσι – Σμόλιαν – Ζλάτογκραντ), αλλά μπορούμε να πούμε πως τα τραγούδια αυτά είναι εύκολα αναγνωρίσιμα.

Έχουμε εντοπίσει αρκετά κοινά χαρακτηριστικά ανάμεσα στα τραγούδια των Πομάκων και τα ελληνικά δημοτικά τραγούδια, τόσο στο επίπεδο της μουσικής όσο και στα επίπεδα της θεματολογίας, των μοτίβων και των λογοτύπων που χρησιμοποιούνται.

Σε πολλές περιπτώσεις η μουσική παράδοση των Πομάκων έχει βαθιές ρίζες μέσα στο χρόνο. Είναι χαρακτηριστική η περίπτωση του τραγουδιού «Τριμίνα Μπράτιε» (Τρία αδέλφια), το οποίο αποτελεί την πομάκικη εκδοχή του τραγουδιού «Του γεφυριού της Άρτας».

Ο τρόπος με τον οποίο οι Πομάκοι λαϊκοί τραγουδιστές διασκευάζουν τον μύθο για τη θυσία της γυναίκας του πρωτομάστορα για το στέριωμα ενός γεφυριού αναδεικνύει την ποιητικότητα και το λυρισμό της παραδοσιακής μουσικής των Πομάκων.

Ο μουσικός/χοροδιδάσκαλος Βαγγέλης Δωρόπουλος με την Πομάκα τραγουδίστρια Εμινέ Μπουρουτζή

Ερ. Θα μπορούσε, αν η πολιτεία την αξιοποιούσε σωστά, να γινόταν διάσημη ανά τον κόσμο και ταυτόχρονα να γινόταν πόλος έλξης επισκεπτών στην κατά τ’ άλλα υποβαθμισμένη ορεινή αυτή περιοχή?

Είναι βέβαιο ότι η παραδοσιακή μουσική αποτελεί μία άυλη πολιτιστική κληρονομιά για έναν τόπο, η οποία αξίζει να διασωθεί και να αναδειχθεί.

Η πλούσια μουσική παράδοση των Πομάκων,  σε συνδυασμό με τις μοναδικές ομορφιές του ορεινού όγκου της Ροδόπης και τη φιλόξενη διάθεση των ανθρώπων που ζουν στα πομακοχώρια  μπορεί να καταστήσει την ορεινή περιοχή της Ξάνθης έναν δημοφιλή τουριστικό προορισμό.

Για να γίνει αυτό απαιτείται ενίσχυση από το κράτος και παροχή κινήτρων προς τους ντόπιους για τη δημιουργία των απαραίτητων υποδομών.

Οι προϋποθέσεις υπάρχουν. Το μέλλον ανήκει στους νέους Πομάκους που θέλουν να παραμείνουν στον τόπο τους και να εργαστούν αναδεικνύοντας την πολιτισμική τους ταυτότητα.


O ερευνητής/εκπαιδευτικός και συγγραφέας Νικόλαος Κόκκας

Ο Νικόλαος Θ. Κόκκας γεννήθηκε στο Καρλόβασι Σάμου.

  • Από το 1997 ασχολείται με την καταγραφή του λαϊκού πολιτισμού και ειδικότερα της προφορικής παράδοσης των Πομάκων.
  • Είναι διδάκτορας του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας της Σχολής Κλασικών και Ανθρωπιστικών Επιστημών του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης.
  • Ανάμεσα στις δημοσιεύσεις του συμπεριλαμβάνονται τα βιβλία: «Τα Πομακοχώρια της Θράκης. Ιστορία, γλώσσα, περιήγηση, λαϊκός πολιτισμός» (με τους Ν. Θ. Κωνσταντινίδη & Ρ. Μεχμεταλή, εκδ. Οδυσσέας, 2003), «΄Uchem so Pomátsko. Μαθήματα πομακικής γλώσσας» (Π.Α.ΚΕ.ΘΡΑ., 2004) «Παραμύθια και Παροιμίες από τη Γλαύκη του Ν. Ξάνθης» (με τον Αλή Ρόγγο, εκδ.  Σταμούλη, 2005), «Καταγράφοντας ζωντανές μνήμες στα Κιμμέρια Ξάνθης» (με τον Α. Δομτζίδη, Πολιτιστικός Σύλλογος Κιμμερίων, 2006), «Ιστορία και παραμύθια του Βώλακα Δράμας» (με τον Ν. Θ. Κωνσταντινίδη, εκδ.  Σταμούλη, 2006).
  • Έχει επιμεληθεί την έκδοση εννέα μουσικών δίσκων (cds) με παραδοσιακά τραγούδια των Πομάκων.
  • Μαζί με τον Θ. Μαλκίδη έχουν επιμεληθεί την έκδοση του βιβλίου «Μετασχηματισμοί της συλλογικής ταυτότητας των Πομάκων (Eκδοτικός Οίκος Σπανίδη, 2006).
  • Έχει επίσης επιμεληθεί μαζί με τον Φεχρή Ιμάμ την έκδοση του ηχητικού αρχείου του Πέτρου Θεοχαρίδη (Πολιτιστικός Σύλλογος Πομάκων, 2018).

*Η συγκεκριμένη έκδοση στηρίζεται από το Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης και μπορείτε προς το παρόν να την προμηθευτείτε από τις εκδόσεις ΣΠΑΝΙΔΗΣ στην οδό Θερμοπυλών 10 στην Ξάνθη, ακόμα και τηλεφωνικά στο 25410 27544.

Σχετικά άρθρα

ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΖΩΗΣ του Φρέντρικ Μπάκμαν | Βιβλίο

Βασίλειος Μακέδος

«Πέντε στάσεις» του Μάκη Τσίτα | Βιβλιοπρόταση

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

ΞΑΝΘΗ – 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1919 – 2021 ΣΥΜΠΛΟΚΗ ΤΟΠΙΚΟΥ – ΕΘΝΙΚΟΥ – ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ | Του Θανάση Μουσόπουλου

Θανάσης Μουσόπουλος

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X