Sparmatseto
Αφιερώματα Πρόσωπα

Μίκης Θεοδωράκης Το τραγούδι του νεκρού αδελφού – B΄μέρος

 

Μίκης Θεοδωράκης Το τραγούδι του νεκρού αδελφού – B΄μέρος

Μίκης Θεοδωράκης- ο αρχάγγελος του σύμπαντος

 

 

Το τραγούδι του νεκρού αδελφού – B΄μέρος

Θα περίμενε κάποιος / κάποια ότι η Αριστερά θα χειροκροτούσε το εγχείρημα του Μίκη για «εθνική συμφιλίωση». Το έργο αντίθετα μποϋκοτάρεται, ενώ ο Θεοδωράκης καταγγέλλει δημόσια αυτή τη στάση. Απ’ ό,τι πληροφορούμαστε σχετικά «Ειδικότερα ο Μίκης Θεοδωράκης εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του για τον τρόπο που αντιμετωπίστηκε το έργο του “Το τραγούδι του νεκρού αδελφού” από τα δύο λογοτεχνικά περιοδικά της Αριστεράς «Δρόμοι της Ειρήνης» και «Επιθεώρηση Τέχνης» στα οποία αρθρογραφούσε συχνά. Και τα δύο περιοδικά αγνόησαν τελείως την παράσταση και απαξίωσαν να γράψουν την παραμικρή κριτική».

Σε μεταγενέστερο κείμενό της η «Αυγή» πλέκει το εγκώμιο του Μίκη και παρατηρεί ότι του ασκείται συντροφική κριτική. «Και ακριβώς γι’ αυτό η Αριστερά έχει το χρέος να τον βοηθά όχι μόνο σαν καλλιτέχνη, αλλά και σαν αγωνιστή του λαού» (ΑΥΓΗ: 17/2/1963).

 

Γιώργος Αποστολίδης

Και σε τούτο το σημείο, φτάνουμε στην Ξάνθη. Ο Γιώργος Αποστολίδης (Ξάνθη, 1926) δικηγόρος, με μια ζωή όλο αγώνες στο χώρο της αριστεράς, υποψήφιος βουλευτής της ΕΔΑ – ΠΑΜΕ  στο νομό Ξάνθης στις εκλογές του 1958 και του 1961, ενεργός πολίτης ως τις μέρες μας, έχει δημοσιεύσει εκτός από άλλα κείμενα, δύο τόμους με Προσωπικές Αναμνήσεις, στον τόμο «Προσωπικές Αναμνήσεις από τον Εικοστό αιώνα», β΄ έκδοση, 2010, αναφέρεται  στην ιστορία της οικογένειάς του που ήρθαν στην Ξάνθη πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη  και η αφήγηση  φτάνει ως το 1974.

Στο 6ο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου με τίτλο «Από τις εκλογές του 1961 μέχρι τη μεταπολίτευση του 1974» παρατίθεται ένα κείμενό του σχετικό με το «Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού» του Μίκη Θεοδωράκη (σελ. 185 – 188). Ο Γιώργος Αποστολίδης έστειλε ένα κείμενο – επιστολή  προς την Αυγή το 1962, η οποία όμως δεν το δημοσίευσε. Μια χαρακτηριστική παράγραφο παραθέτουμε.

«Ο Μ. Θεοδωράκης δεν έδειξε πως είχε ‘τελειωμένη’ γνώμη γύρω από το έργο του και πως ‘χολώθηκε’ γιατί δεν του έγινε ενθουσιώδης κριτική. Αντίθετα, απ’ τις δηλώσεις του προς την ‘Αυγή’ φαίνεται πως επιζήτησε και την κριτική και δέχεται και τις επικρίσεις.  Η ηθική του προσωπικότης δεν μας επιτρέπει να του αποδίδουμε τέτοιες μικρότητες. Διαμαρτυρήθηκε για κάποια, συνωμοσία σιωπής, γύρω από το έργο του «Το Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού» που από όλους είχε γίνει αντιληπτή και που είναι τελείως απαράδεκτη, ιδίως όταν προέρχεται από την αριστερά για ένα οπαδό της. Και μόνο το γεγονός ότι η Αυγή έγραψε καθυστερημένα κριτική, αντικειμενική στα περισσότερα της σημεία, δείχνει ότι η διαμαρτυρία  του ήταν δικαιολογημένη».

Ο Γιώργος Αποστολίδης στην συνέχεια του κειμένου του αναφέρεται στη στάση της Αυγής ως εφημερίδας της Αριστεράς. Υποθέτω ότι τα σχόλια αυτά οδήγησαν στη μη δημοσίευση της επιστολής του από την εφημερίδα.

Επέλεξα δύο τρία σχόλιά  του σχετικά με το θέμα μας:

«Είναι κοινό μυστικό, ότι ‘πνευματικοί παράγοντες’ που ανήκουν στην αριστερή διανόηση, μπροστά σε τρίτους, όχι μόνο εχλεύασαν το ‘Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού’ αλλά μίλησαν και για νέα περίπτωση προσωπολατρείας […] Ή μήπως έχουμε την αφελή γνώμη πως ο κόσμος της πνευματικής αριστεράς αποτελείται μόνο από Αγγέλους  […] Πλάι στην ‘υπεύθυνη ηγεσία’ υπάρχουν και ‘ανεύθυνα άτομα’  όσο υπεύθυνη και αν είναι πολλές φορές η θέση τους και ότι οι αδυναμίες, οι στενοκεφαλιές και οι καλλιτεχνικές αντιζηλίες δε λείπουν».

 

Eπιλογή στίχων

Ήδη σε προηγούμενη ενότητα συναντήσαμε την εφηβική και μετεφηβική ποίηση του Μίκη.  Στη συνέχεια του κειμένου θα  παρουσιάσω μια επιλογή στίχων από το «Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού». Πρόκειται για 8 τραγούδια σε στίχους του Μίκη και ένα, το Νανούρισμα, σε στίχους Κώστα Βίρβου. Για λόγους ενότητας του έργου,  ανθολογώ στίχους από όλα τα τραγούδια. Ελπίζω να σχηματίσει ο αναγνώστης και η αναγνώστριά μου μια γενική εικόνα του έργου.

 

  1. ΑΠΡΙΛΗ ΜΟΥ

Απρίλη μου, Απρίλη μου ξανθέ

και Μάη μυρωδάτε, καρδιά μου πώς αντέ

Καρδιά μου πώς, καρδιά μου πώς αντέχεις

μέσα στην τόση αγάπη και στις τόσες ομορφιές

 

  1. ΔΟΞΑΣΤΙΚΟ

Πασχαλιά μας, κοπελιά μας

κάμποι, θάλασσες, βουνά μας

μάνες, κόρες, σκοτωμένα αδέλφια, πατεράδες

ένα δέντρο με μια ρίζα, μια πηγή, μια βρύση

 

Σήμερα παντρεύουμε τον Ήλιο

τον Ήλιο με τη νύφη τη μονάκριβη

την Πασχαλιά

 

Πολυχρόνιος ημέρα

τη Υπερμάχω, τη Υπερμάχω

 

 

  1. ΕΝΑ ΔΕΙΛΙΝΟ

Ένα δειλινό, ένα δειλινό

ένα δειλινό σε δέσαν στο σταυρό

Σου κάρφωσαν τα χέρια σου, μου κάρφωσαν τα σπλάχνα

Σου δέσανε τα μάτια σου, ω, ω, μου δέσαν την ψυχή μου

 

 

  1. Η ΑΛΥΣΙΔΑ

Την αλυσίδα την βαριά

Την κάνω χελιδόνι

Τη φυλακή τη σκοτεινή

Την κάνω ξαστεριά

Την αλυσίδα την βαριά

Εγώ και εσύ κι εσύ κι εσύ

Την κόβουμε μαζί

[…]

 

Η Λευτεριά κερδίζεται!

Η Λευτεριά κερδίζεται!

Ραγιάδες σηκωθείτε

Φωνάζει ο Κίτσος!

 

 

  1. ΝΑΝΟΥΡΙΣΜΑ – ΣΤΙΧΟΙ ΚΩΣΤΑ ΒΙΡΒΟΥ

Κοιμήσου περιστέρι μου να γίνεις σαν ατσάλι

Να γίνει κι η καρδούλα σου σαν του Χριστού μεγάλη

Για να μην πεις μεσ’ τη ζωή σου δεν μπορώ

κι αν πρέπει ακόμα να σηκώσεις και σταυρό

 

 

  1. ΠΡΟΔΟΜΕΝΗ ΑΓΑΠΗ

Δυο πουλιά δυο περιστέρια

ταξιδεύουνε μέσα στ’ αστέρια

 

Τα μεσάνυχτα θα σε περιμένω

Προδομένη μου αγάπη

Σαν θα φύγει το φεγγάρι στο σκοτάδι

Προδομένη μου αγάπη

 

 

  1. ΣΤΑ ΠΕΡΙΒΟΛΙΑ

Στα περβόλια, μες στους ανθισμένους κήπους

σαν άλλοτε θα στήσουμε χορό

και τον Χάρο θα καλέσουμε

να πιούμε αντάμα και να τραγουδήσουμε μαζί

[…]

 

Για το μέτωπο σαν έφυγα, μανούλα

εσύ δεν ήρθες να με δεις

Ξενοδούλευες και πήρα μόνος μου το τρένο

που με πήγε πέρ’ απ’ τη ζωή…

 

 

  1. ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ

Δυο γιους είχες μανούλα μου

δυο δέντρα, δυο ποτάμια,

δυο κάστρα Βενετσιάνικα,

δυο δυόσμους, δυο λαχτάρες.

 

Ένας για την ανατολή

κι ο άλλος για τη δύση

κι εσύ στη μέση μοναχή

μιλάς, ρωτάς, μιλάς, ρωτάς

τον ήλιο.

[…]

 

Μα κείνοι παίρνουνε βουνά

διαβαίνουνε ποτάμια

ο ένας τον άλλο ψάχνουνε

για ν’ αλληλοσφαγούνε.

 

Κι εκεί στο πιο ψηλό βουνό,

στην πιο ψηλή ραχούλα

σιμά κοντά πλαγιάζουνε

κι όνειρο ί κι όνειρο ίδιο βλέπουν.

 

Στης μάνας τρέχουνε κι οι

δυο το νεκρικό κρεβάτι.

Μαζί τα χέρια δίνουνε της

κλείνουνε τα μάτια.

 

Και τα μαχαίρια μπήγουνε

βαθιά μέσα στο χώμα.

Κι απέκει ανέβλυσε νερό

να πιεις να ξε να πιεις να ξεδιψάσεις.

 

 

  1. ΤΟΝ ΠΑΥΛΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΝΙΚΟΛΟ

Του Παύλου και του Νικολιού

οι μάννες πάνε αντάμα

ρωτούν το χώμα να τους πει

κι εκείνο στάζει αίμα

 

Δεν είναι αναστεναγμός

που βγαίνει απ’ το χώμα

μόνο πηγή λαχταριστή

να πιεις να ξενα πιεις να ξεδιψάσεις

 

Σχετικά άρθρα

Κωστής Παλαμάς και Κώστας Βάρναλης: σχέσεις ειλικρίνειας και σεβασμού

Θανάσης Μουσόπουλος

Ζωή Χατζηευαγγέλου, “Χορός η κρυμμένη γλώσσα της ψυχής” (συνέντευξη)

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

ΤΑ 50 ΧΡΟΝΙΑ ΜΟΥ ΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΚΑΙ Η ΞΑΝΘΗ | Η ΞΑΝΘΗ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΘΑΝΑΣΗ ΜΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ

Θανάσης Μουσόπουλος

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X