Sparmatseto
Μουσική

Γυναίκες Συνθέτριες | Ο Ρομαντισμός

 

Γυναίκες Συνθέτριες | Ο Ρομαντισμός

 

 

Γυναίκες Συνθέτριες | Ο Ρομαντισμός

 

 Εισαγωγικά

Μια νέα πολιτιστική αλλαγή συντελέστηκε στα τέλη  του 18ου αιώνα, κυρίως στην Μεγαλη Βρετανία και στη Γερμανία και εξαπλώθηκε αργότερα στη Γαλλία και την Ισπανία. Ο Ρομαντισμός!!! Ένα ρεύμα λογοτεχνικό αρχικά, που επεκτάθηκε στις εικαστικές τέχνες και στη μουσική. Ένα ρεύμα που ακολουθεί την περίοδο του διαφωτισμού-κλασικισμού και αντιτάσσεται στην αριστοκρατία της εποχής. Κυριαρχεί η ένταση του πάθους, ως υπέρτατη αξία ζωής. Δίδεται προτεραιότητα στην παρόρμηση, στην πρόκληση της ισχυρής συγκίνησης. Μια συγκινησιακά φορτισμένη προσέγγιση της ζωής και των κανόνων που την διέπουν. Προβάλλει το φρικώδες και το δύσμορφο. Πρέπει να σημειώσουμε ότι δίδεται έμφαση στο συναίσθημα, όχι ως εναντίωση γενικά στη λογική αλλά ως εναντίωση στην μονόπλευρη κυριαρχία της λογικής.

 

 

Ο ρομαντισμός εμφανίζεται επίσημα το 1798 στο Βερολίνο, όταν εκδίδεται το πρώτο φύλλο της επιθεωρήσεως Athenaeum, με συντάκτες τους αδερφούς Σλέγκελ και δη τον φιλόσοφο Φρηντριχ Σλεγκελ (Friedrich Schlegel)  και συνεργάτες του, τον Νοβάλις και τον Σλάιερμαχερ. Στην επιθεώρηση χαρακτηριζόταν η ρομαντική ποίηση ως αντίθετη προς την κλασική και αναλυόταν η νέα τάση, όπου βρίσκουμε τυπικά στοιχεία του ρομαντισμού. Τα στοιχεία αυτά είναι η περιφρόνηση προς τη μορφή και την αρμονία της κλασικής τέχνης, η έξαρση της επαναστατικής αντιθέσεως σε κάθε κανόνα και σε κάθε νόμο, ο θαυμασμός για τον Μεσαίωνα, που ο ρομαντισμός τον βλέπει ως λίκνο των εθνικών χαρακτηριστικών του γερμανικού λαού. Η λογοτεχνική σχολή Sturm und Drang (ακριβής μφ. Καταιγίδα και ορμή), προετοίμασε το έδαφος για τον ρομαντισμό. Άλλοι σημαντικοί εκπρόσωποι του ρομαντισμού στη γερμανική λογοτεχνία και φιλοσοφία είναι ο Νοβάλις, ο Φρήντριχ Χαίλντερλιν, ο Φρήντριχ Σίλερ και ο Γκαίτε.

 

Στην Αγγλία

Στην Αγγλία αξιοσημείωτα είναι τα λυρικά έργα του Γουίλιαμ Γουόρντσγουορθ (William Wordsworth) τονίζοντας την υπερχείλιση των ισχυρών συναισθημάτων και οι Λυρικές Μπαλάντες του Σάμουελ Τέηλορ Κόλριτζ (1798) που υπογράμμισαν τη σημασία της φαντασίας του ποιητή  Σημαντικοί εκπροσωποι στην ποίηση είναι επίσης ο Λόρδος Βύρων, ο Πέρσι Σέλεϊ, ο Ρόμπερτ Μπερνς καθώς και ο Τζον Κητς (John Keats). Η ιδιαίτερη φυσιογνωμία του Ουίλλιαμ Μπλέηκ. Σημαντικά είναι τα λογοτεχνικά έργα από γυναίκες όπως η Ελίζαμπεθ Μπάρετ Μπράουνινγκ, με το έμμετρο μυθιστόρημα “Aurora Leigh” και η Τζορτζ Ελιοτ(1819-1880) μία από τις σπουδαιότερες μυθιστοριογράφους της βικτοριανής εποχής, ως ψευδώνυμο της Μέρι Αν Εβανς, η οποία συνέβαλε στην ανάδειξη της ψυχολογικής εμβάθυνσης και ανάλυσης των ηρώων της, στοιχείο που χαρακτήρισε το σύγχρονο μυθιστόρημα

 

Στη Γαλλία

Στη Γαλλία σημαντικότερη μορφή του γαλλικού ρομαντισμού υπήρξε ο Βίκτωρ Ουγκό, ο οποίος διακήρυξε την ελευθερία του καλλιτέχνη στην επιλογή του θέματός του αλλά και στον τρόπο με τον οποίο θα το αντιμετωπίσει. Βασικοί εκπρόσωποι θεωρούνται ακόμα οι Σατωμπριάν, Αλέξανδρος Δουμάς, Αλφόνς ντε Λαμαρτίν, Αλφρέ ντε Βινύ (Alfred de Vigny) και Αλφρέ ντε Μυσσέ (Alfred de Musset).

Κατά τον Αϊζάια Μπερλίν (Isaiah Berlin), οι ρομαντικοί ήταν οι υποκινητές μιας μεγάλης και δίχως προηγούμενο επανάστασης στον τρόπο με τον οποίον η ανθρωπότητα αντιλαμβανόταν τον εαυτό της. Ανέτρεψαν τις παραδοσιακές αντιλήψεις περί αντικειμενικής αλήθειας και εγκυρότητας στην ηθική, με ανυπολόγιστα έως και καταλυτικά επακόλουθα. Όπως σημειώνει «Ο κόσμος έκτοτε δεν ήταν ποτέ πια ο ίδιος. Τόσο η πολιτική όσο και η ηθική μας μετασχηματίστηκαν εκ θεμελίων. Δίχως καμιά αμφιβολία, πρόκειται για την πιο ριζοσπαστική, την πιο συνταρακτική, και ίσως την πιο τρομαχτική αλλαγή που υπέστησαν οι αντιλήψεις των ανθρώπων στη σύγχρονη εποχή».

Οι Γάλλοι επιστήμονες Μισέλ Λεβί (Lowy, Michael) και Ρομπέρ Σερ (Robert Sayre) θεώρησαν τον Ρομαντισμό ως ένα “Αίνιγμα” που παραμένει άλυτο. Ο ρομαντισμός σαν γεγονός, φαινομενικά δείχνει να μην υπόκειται σε ανάλυση, όχι μόνο διότι η οργιαστική πολλαπλότητά του αντιστέκεται στις προσπάθειες για αναγωγή του σ’ έναν κοινό παρονομαστή, αλλά επίσης, και κυρίως, εξαιτίας του αφάνταστα αντιφατικού του χαρακτήρα, της φύσης του ως coincidentia oppositorum: ταυτόχρονα επαναστατικός και αντεπαναστατικός, ατομικιστικός και κοινοτιστικός, κοσμοπολίτικος και εθνικιστικός, ρεαλιστικός και φανταστικός, οπισθοδρομικός και ουτοπικός, εξεγερσιακός και μελαγχολικός, δημοκρατικός και αριστοκρατικός, ακτιβιστικός και θεωρησιακός, δημοκρατικός και μοναρχικός, κόκκινος και λευκός, μυστικιστικός και αισθησιακός.

 

Ρομαντισμός

Ο Αρης Μαραγκόπουλος γραφει: Για τον Γκαίτε, τον αγαπημένο των ρομαντικών, «το Ρομαντικό ισοδυναμεί με αρρώστια, ενώ το Κλασικό με υγεία», για τον Χάινε αντιθέτως «το Κλασικό δηλώνει το πεπερασμένο, ενώ το Ρομαντικό δηλώνει ακόμη και το απέραντο»· τον νεο-κλασικό ζωγράφο Νταβίντ αποθέωναν περιέργως (ακόμη και μετά θάνατον) οι ρομαντικοί επαναστάτες, ενώ αντιθέτως ο εμφανώς «ρομαντικός» Ντελακρουά προσδιόριζε τον εαυτό του ως «γνήσιο κλασικό»· αν τώρα για τον Φρίντριχ Σλέγκελ (1772-1829, «υπαίτιο» για την εισαγωγή του όρου Ρομαντισμός στη λογοτεχνία) το Ρομαντικό είναι τόσο ευρύ ώστε να ορίζεται ως «εκείνο που απεικονίζει με φανταστική μορφή κάποιο στοιχείο που προκαλεί συγκίνηση», για τον Σταντάλ είναι πολύ ευρύτερο: κατά τον περίφημο αφορισμό του (στο Racine et Shakespeare) «όλοι οι μεγάλοι συγγραφείς υπήρξαν ρομαντικοί στον καιρό τους». Για τους μισούς ρομαντικούς το κίνημα είναι ταυτισμένο με την ανεπιτήδευτη χαρά της ζωής, με την ελεύθερη φύση, την αυθόρμητη ενέργεια, τη βούληση για ζωή, το γαλάζιο του ουρανού… Για τους άλλους μισούς ρομαντισμός είναι ο πυρετός, η αρρώστια, ο μαρασμός, το γοτθικό έρεβος, ο θάνατος. Για κάποιους ο Ρομαντισμός είναι ταυτισμένος με την απέραντη νοσταλγία για έναν χαμένο Οίκο ή Κέντρο, τυλίγεται σε μεθυστικά όνειρα και μια γλυκιά μελαγχολία, περιλαμβάνει τα δεινά της εξορίας και την αίσθηση της αποξένωσης· για κάποιους άλλους όμως ισοδυναμεί με την ισχυρή αίσθηση του ανήκειν σε μια τάξη, σε ένα έθνος, σε μια παράδοση, σε μια ενότητα που διατρέχει η ίδια γη και το ίδιο αίμα. Για πολλούς Ρομαντισμός σημαίνει τη διαρκή εξέγερση στο συμβατικό, στο στατικό και στο αγοραίο και ταυτίζεται με τον πόθο της Ουτοπίας, για κάποιους άλλους συμπυκνώνει την επιστροφή σε ένα ηρωικό και ευγενές παρελθόν, μεσαιωνικό, μυστικιστικό και κάποτε άκρως εθνικιστικό. 

Η αλήθεια είναι πως, από τότε που ο Φρίντριχ Σλέγκελ εισήγαγε τον όρο ως σήμερα, ο Ρομαντισμός ποτέ δεν έπαψε να χρησιμοποιείται προς όλες τις κατευθύνσεις και με κάθε δυνατή έννοια. Ο Ρομαντισμός δεν περιορίζεται σε μια χρονική περίοδο ­ παρ’ όλο που χοντρικά όλοι συμφωνούν για τη γέννησή του κατά τον 18ο αιώνα, στις συνθήκες της Βιομηχανικής και της Γαλλικής Επανάστασης· δεν περιορίζεται σε μια καλλιτεχνική ομάδα εθνική ή υπερεθνική, παρ’ όλο που όλοι συμφωνούν για την ανάπτυξή του κυρίως στη Γερμανία, στην Αγγλία και στη Γαλλία, δηλαδή στον ευρωπαϊκό του χαρακτήρα· τέλος δεν αφορά μόνο τη λογοτεχνία, τη φιλοσοφία ή την πολιτική, είναι όλα αυτά και κάτι ακόμη: αποτελεί εν τέλει μια κοσμοθεωρία, μια συνολική στάση ζωής, μια Weltanschauung, που αναλόγως των εκάστοτε συνθηκών οι εμπνευστές της και οπαδοί της (ή και αναλυτές της) την κατευθύνουν προς αυτόν ή εκείνον τον πόλο.»

 Αν και ο ρομαντισμός ξεκίνησε ως λογοτεχνικό κίνημα, επηρέασε σημαντικά και τη μουσική. Η ρομαντική μουσική στοχεύει να προκαλέσει τη συγκίνηση και μια ονειρική ατμόσφαιρα. Προς το στόχο αυτό, σημαντικό ρόλο έπαιξε η αντικατάσταση του κλειδοκύμβαλου από το πιάνο, γεγονός που επέτρεψε στους μουσικούς της εποχής να εναλλάσσουν έντονα τις δυναμικές στην ερμηνεία τους. Αρκετά ακόμα όργανα τροποποιήθηκαν με τον ίδιο απώτερο σκοπό. Η ενορχήστρωση της ρομαντικής μουσικής είναι επίσης  τολμηρή. Οι παρτιτούρες των ρομαντικών είναι γεμάτες σημειώσεις σχετικά με την εκτέλεση του έργου έτσι ώστε να μην αφήνουν μεγάλο περιθώριο αυτοσχεδιασμού ενώ ένα είδος που αναπτύσσεται έντονα στην περίοδο αυτή είναι η “Προγραμματική Μουσική”. Σε αντίθεση με την “Απόλυτη Μουσική” που στηρίζεται στην καθαρή έμπνευση, η προγραμματική μουσική προσπαθεί να απεικονίσει παραστάσεις ή συναισθήματα χρησιμοποιώντας τα εκφραστικά μέσα που προσφέρουν τα μουσικά όργανα, όπως αντίστοιχα χρησιμοποιούν οι ζωγράφοι τα χρώματα. Η προγραμματική μουσική είναι μουσική αφηγηματικού, περιγραφικού ή αναπαραστατικού είδους. Η ύπαρξη εξωμουσικών ιδεών και περιεχομένων σε μια μουσική σύνθεση, που προέρχονται από άλλες μορφές, όπως την ποίηση, την ζωγραφική και την λογοτεχνία, ή από προσωπικά βιώματα του συνθέτη, δίχως να γίνεται χρήση τραγουδιού, δημιουργεί τον όρο προγραμματική μουσική.O συνθέτης προσπαθεί να περιγράψει κάτι το συγκεκριμένο , π.χ. ένα ιστορικό συμβάν, ένα φιλολογικό κείμενο, μια εικόνα ή μια καθορισμένη ψυχική κατάσταση. Συνήθης, αλλά όχι αναγκαία, είναι η παρουσίαση του προγράμματος στην έναρξη της συνθέσεως, προκειμένου αυτό να καθοδηγήσει τον ακροατή στην ορθή ερμηνεία της εξωμουσικής ιδέας.

Η εκδημοκρατικοποίηση της κοινωνίας μεγαλώνει τις εκπαιδευτικές ευκαιρίες. Στις ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις δημιουργούνται Νέα ωδεία, οι ορχήστρες πολλαπλασιάζονται, η μουσική από το παλάτι και την Εκκλησία μεταφέρεται στις δημόσιες αίθουσες συναυλιών, δημιουργούνται μόνιμες ορχήστρες, οι σύλλογοι χορωδιών πληθαίνουν, η μουσική τυπώνεται και καθίσταται φθηνή και προσιτή στο ευρύ κοινό και περιοδικά κυκλοφορούν ενημερώνοντας το κοινό για τις διάφορες μουσικές εκδηλώσεις.

 

Η Μουσική

Η μουσική του 19ουαι.,αναζητεί αρμονία συναισθηματική και εκφραστική. Οι συνθέτες αυτού του αιώνα επεκτείνουν προοδευτικά τις οργανικές μορφές. Η μουσική προσεγγίζει την λογοτεχνία και τη ζωγραφική κι η αμοιβαία σχέση μεταξύ της ρομαντικής ποίησης και του δράματος γίνεται περισσότερο εμφανής στη μουσική με στίχους.

Εφευρίσκονται καινούργιες «ορχηστρικές μορφές» όπως «το μονομερές συμφωνικό ποίημα, η χορωδιακή συμφωνία και έργα για σόλο, φωνή και ορχήστρα».

Συνέπεια όλων αυτών των κατευθύνσεων ήταν ο ρομαντισμός να αποτελέσει μια ικανή δύναμη στη μουσική, ίδια με τις άλλες τέχνες. Τον 19οαι., είναι συνυφασμένη η μουσική με τον διάλογο περί ζωής και θανάτου, τον Θεό και τη φύση, την επιθυμία για την ελευθερία, τους πολιτικούς αγώνες, την υπερίσχυση του καλού ενάντια στο κακό, τα όνειρα και τα πάθη.

 

Συνεχίζεται…

Σχετικά άρθρα

Steve Miller Band-Bingo- Από την άγρια Δύση στο σήμερα!!!

Βασίλης Δελιάδης

Ακούγοντας το τραγούδι που προέβλεψε την Τεχνητή Νοημοσύνη | Του Κώστα Μπλιάτκα

Βλέποντας τον κόσμο από ψηλά | Hammock ‎– Silencia

Βασίλης Δελιάδης

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X