Sparmatseto
Αφιερώματα Πρόσωπα

Η εφηβική ποίηση του Μίκη Θεοδωράκη (Α΄ Μέρος)

 

Η εφηβική ποίηση του Μίκη  Θεοδωράκη (Α΄ Μέρος)

 

Η εφηβική ποίηση του Μίκη  Θεοδωράκη

Έχουν γραφτεί, όχι μόνο τώρα που πέθανε μα και όσο ζούσε, πάμπολλα  κείμενα και έχουν δημοσιευθεί σημαντικά βιβλία για το πολυσχιδές έργο του Μίκη Θεοδωράκη. Ο τομέας που αξίζει να προβληθεί – πέρα από το μουσικό έργο του – είναι ο λόγος του και ιδιαίτερα η ποίησή του. Στο κείμενό μου αυτό θα προσεγγίσουμε την εφηβική ποίηση του Μίκη Θεοδωράκη.

Στη σελίδα του Μίκη Θεοδωράκη στο διαδίκτυο μπορεί όποιος/όποια ενδιαφέρεται να βρει την ποίηση του Μίκη. Επέλεξα τα ποιήματα της περιόδου 1939 – 1949, όταν ο δημιουργός ήταν 15 – 25 ετών. Τότε οικοδομούσε τον εαυτό του και το πολυώροφο έργο του.

Ο μουσικολόγος – μουσικοκριτικός Γιώργος Λεωτσάκος, στο λήμμα για τον Μίκη Θεοδωράκη στο «Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό» (της Εκπαιδευτικής Ελληνικής Εγκυκλοπαίδειας, τ. 4, σελ. 57-58, δεκαετία του 1980), παρατηρεί: «Εντοπίζοντας τις ψυχολογικές συντεταγμένες των λειτουργιών του δημιουργού υπέρμετρα παρορμητικού στη μελωδία και στο λέγειν, οι μελετητές του θα αντιμετωπίσουν τρομακτικό όγκο κριτικών, πολεμικών – αγωνιστικών κειμένων και συνεντεύξεών του, επιστολών καθώς και κειμένων τρίτων, δημοσιευμένων επί τέσσερις δεκαετίες στον ελληνικό και ξένο Τύπο. Του υλικού αυτού μικρό μέρος έχει εκδοθεί».

Στέκομαι στο πρώτο μέρος του αποσπάσματος που μιλά για «ψυχολογικές συντεταγμένες […] υπέρμετρα παρορμητικού δημιουργού», που θα επιχειρήσουμε να φωτίσουμε.

Θα  δώσουμε το λόγο στον Μίκη ο οποίος το 2010 μιλά για τον εαυτό του στο περιοδικό ΜΕΝSΑ. Παρουσιάζω μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα, αναφερόμενα κυρίως στη νεανική του ηλικία:

«Η μοναξιά πράγματι αποτελεί προϋπόθεση για την δημιουργική πράξη. Επειδή ξεκίνησα από πολύ νωρίς την σχέση μου με την Τέχνη και φυσικά περισσότερο με την Μουσική, έμαθα να νοιώθω μόνος κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες, σε σημείο οι άλλοι να μην υπάρχουν καν για μένα, ακόμα και όταν ο ίδιος ο εαυτός μου, ο αγωνιστής, με οδηγούσε σε χρονοβόρες, ψυχοφθόρες έως και σαρκοφάγους θυσίες εναντίον του εαυτού μου για χάρη των άλλων! Έζησα έτσι τη ζωή μου «μέσα στην ερημία του πλήθους», για να δανειστώ ένα στίχο του Αναγνωστάκη, γεγονός που μου επέτρεψε να αφιερωθώ ολοκληρωτικά στη μουσική σύνθεση ειδικά και γενικότερα στην Φιλοσοφία και την Τέχνη.

 Η εσωτερική ζύμωση, όπως την αποκαλείτε, υπήρξε για μένα μια διαρκής ψυχική αγωνία, η οποία κατέληγε στην αποκάλυψη μέσα στο νου μου «μουσικών καταστάσεων» […] Και έζησα μόνος. Εντελώς μόνος. Ακόμα και οι γονείς και ο αδελφός μου όσο και η γυναίκα μου και τα παιδιά μου γνώρισαν μόνο ένα μικρό μέρος του εαυτού μου. Οι στενοί μου φίλοι ένα πιο μικρό. Όσο για όλους τους άλλους, ένα ελάχιστο. Κι αυτό γιατί έπρεπε ο αληθινός, ο πλήρης εαυτός μου να αποκαλυφθεί μόνο μέσα στη Μουσική, στην Ποίηση και στα λιμπρέτα μου για τις τρεις όπερές μου, τον «Καρυωτάκη», την «Μήδεια» και την «Αντιγόνη» […] Από μιαν άποψη θεωρώ τον εαυτό μου μέλος μιας απόκρυφης αδελφότητας όπως  λ.χ. των Πυθαγορείων ή των Επίκουρων με καθυστέρηση πολλών αιώνων…

 Εκείνο που τελικά έμεινε σήμερα χαραγμένο στο νου μου, είναι μια θολή και πικρή ανάμνηση των «άλλων», που στην πραγματικότητα λειτούργησαν -σε όλες τις περιπτώσεις- σαν εμπόδιο που έπρεπε να ξεπεράσω για χάρη της ανάγκης μου να μένω ακέραιος, αληθινός, άγνωστος και μόνος, όπως με ήθελε ο κύριος λόγος για τον οποίο ζούσα: η Δημιουργία.

Οφείλω να τα ομολογήσω, ότι κατά την περίοδο της εφηβείας μου είχα ήδη την σημερινή απαισιοδοξία, που με είχε απομονώσει από τους  «άλλους» σε βαθμό που να με αναγκάσει να ζω από την ηλικία των 14 ετών κλεισμένος στο σπίτι μου με μόνη συντροφιά τα βιβλία και τη μουσική μου. Έως ότου αποφασίσω να γίνω αισιόδοξος, μιας και οι αγριότητες της ξένης κατοχής αναδείξανε μέσα μου τα γονίδια του πατριωτισμού και τα αγωνιστικότητας που χαρακτήριζαν τους Κρήτες προγόνους μου […] Αυτού του είδους η εισαχθείσα έξωθεν αισιοδοξία με συμφιλίωσε συγκυριακά με τους άλλους, ιδιαίτερα σε συνθήκες αντιστασιακής συστράτευσης δηλαδή οργανώσεις, εκδηλώσεις, μάχες, φυλακίσεις και εξορίες, ενώ παράλληλα με βοήθησε να βλέπω το μέλλον της ανθρωπότητας φωτεινό».

 

Οι δημιουργίες του Μίκη

Μετά τις εξομολογήσεις του Μίκη – κατατοπιστικές  για τις «ψυχολογικές συντεταγμένες […] υπέρμετρα παρορμητικού δημιουργού», θα περάσουμε στις δημιουργίες του Μίκη  κατά την εφηβική και μετεφηβική ηλικία. Θα συνδράμουν δύο ειδικοί μελετητές του έργου του. Ο πρώτος μιλά για τα παιδικά του τραγούδια και ο δεύτερος για την ποίησή του.

Ο μαέστρος Δημήτρης Καρβούνης μιλώντας για τα παιδικά τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη με τον οποίο άλλωστε συνεργάστηκε λέγει: «Τα ΠΑΙΔΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ είναι μια σειρά τραγουδιών τα οποία ο Μίκης Θεοδωράκης συνέθεσε στην εφηβική και νεανική του ηλικία. Στο σημείο αυτό, θα πρέπει να επισημανθεί ιδιαίτερα το γεγονός, ότι ο Μίκης Θεοδωράκης κάνει τα πρώτα συνθετικά του βήματα στην Πάτρα, το 1937, σε ηλικία μόλις 12 χρονών, γράφοντας «Ρομάντζες» για φυσαρμόνικα και τα πρώτα του τραγούδια. Απ’ το 1938, στον Πύργο, αρχίζει να γράφει διάφορες μελωδίες για βιολί, για βιολί και πιάνο, ντουέτα για δυο βιολιά και επίσης, πολλά τραγούδια. Με ίδιους και μεγαλύτερους ρυθμούς συνεχίζει στην Τρίπολη απ’ το 1940 μέχρι το 1943 και στην Αθήνα απ’ το 1944 και μετά. Έτσι, στα εφηβικά και νεανικά του χρόνια, πληθωρικός και πολυγραφότατος καθώς είναι, έχει στο ενεργητικό του έναν αρκετά μεγάλο κατάλογο με έργα οργανικής και φωνητικής μουσικής».

Δε θα ασχοληθούμε με τα παιδικά τραγούδια, αλλά με την ποίηση του Μίκη. Ο δρ φιλολογίας και μελετητής του έργου του Γ. Σεφέρη Χρ. Δ. Αντωνίου σε πρόσφατη δημοσίευση μιλά για το βιβλίο «Να μαγευθώ και να μεθύσω» (που περιέχει ανθολογία ποιημάτων του Μίκη Θεοδωράκη σε επιμέλεια Ιουλίτας Ηλιοπούλου (πρώτη έκδοση  Νέα Σύνορα – Λιβάνης, 2000 – επανεκδόθηκε από τις εκδόσεις Ιανός το 2019).  Η ανθολόγηση καλύπτει μια πεντηκονταετία και τα ποιήματα έχουν ενταχθεί σε θεματικές ενότητες: α.  φύση και μοναξιά, β. ερωτικά, γ. σχετικά με την έννοια τα Ελλάδας, δ. της εξορίας και της επανάστασης, ε. της περιόδου της δικτατορίας, στ. θρήνοι, ζ. «Νεκρή εποχή» για όσα χάσαμε.

Όπως θα διαπιστώσουμε, κατά την περίοδο που εξετάζουμε, 1939 – 1949, τα ποιήματα του Μίκη καλύπτουν όλες τις θεματικές – εκτός βέβαια της ε. περιόδου τα δικτατορίας.  Αυτό δείχνει μια ενότητα και συνέχεια στη δημιουργία του Θεοδωράκη.

Ο Μιχαήλ  Μίκης Θεοδωράκης  γεννήθηκε στη Χίο το 1925, στη συνέχεια  μετακινήθηκε σε Μυτιλήνη (1925-1928), Σύρο και Αθήνα (1929), Ιωάννινα (1930-1932) Αργοστόλι (1933-1936), Πάτρα (1937-1938), Πύργο (1938-1939) και Τρίπολη (1939-1943). Από το 1943 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου  την  ίδια χρονιά γνώρισε τη γυναίκα της ζωής του Μυρτώ Αλτίνογλου  με την οποία παντρεύτηκε το 1953.

Η περίοδος 1939 – 1949 συνδέεται με την Τρίπολη και την Αθήνα και περιλαμβάνει τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο, Κατοχή και Αντίσταση, Δεκεμβριανά και Εμφύλιο. Ο Μίκης είχε ενεργή παρουσία σε όλα τα δρώμενα τα δεκαετίας. Ενηλικίωση μέσα από αγώνες, αγωνίες και έρωτες.

 

Στη συνέχεια θα ακολουθήσει  Ανθολόγηση Ποιημάτων του Μίκη Θεοδωράκη  της  περιόδου 1939 – 1949….

Σχετικά άρθρα

Ο χρόνος για να έχει νόημα, πρέπει να τον ζεις! Συνέντευξη με τον συγγραφέα Κωνσταντίνο Τριανταφυλλάκη!

Διαμαντής Αξιώτης | ο τετραγωνισμός του λογοτεχνικού κύκλου της Καβάλας

Θανάσης Μουσόπουλος

Κατά του εθισμού… για την Κική Δημουλά

Δήμητρα Πυργελή

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X