Sparmatseto
Projects Γενικά Projects

Σύγχρονος «μεσαίωνας» – νέου τύπου σκοταδισμός (μέρος ΙΙ)

 

Σύγχρονος  «μεσαίωνας» –  νέου τύπου σκοταδισμός (μέρος ΙΙ)

 

 

Σύγχρονος  «μεσαίωνας» –  νέου τύπου σκοταδισμός (μέρος ΙΙ)

Μέσα στο μεσαιωνικό κλίμα, όμως, γεννήθηκε η Αναγέννηση. Ίδρυση Πανεπιστημίων, μετακινήσεις πληθυσμών, νέες πρακτικές  δημιούργησαν  και  νέες καταστάσεις.

Στο τεύχος που εξέδωσα  για τη Μεσαιωνική Φιλοσοφία (στο Σεμινάριο «Ελληνική Διαχρονία» 2018) σημειώνω: «Από τον 13ο αιώνα παρουσιάζονται αλλαγές στο οικονομικό, κοινωνικό και πολιτιστικό επίπεδο που οδηγούν στο πέρασμα από τον μεσαιωνικό  στον  νεότερο  κόσμο. Δημιουργείται  ένα γενικότερο κλίμα αναζήτησης και εξερεύνησης».

Μια εποχή γεννιέται μέσα σε μία άλλη εποχή. Να  προσθέσουμε ότι ο 15ος αιώνας  είναι πραγματικά μια εποχή μετάβασης, στην οποία συγκρούονται  και ενυπάρχουν ταυτόχρονα στοιχεία ζύμωσης δύο εποχών.  Σημαντικό ρόλο παίζει η εφεύρεση της τυπογραφίας.

 

Τυπογραφία

Τα αναφέρω αυτά για να υποβάλω ένα ερώτημα και έναν προβληματισμό: Πώς υποδέχτηκαν αυτή την νέα εφεύρεση, άραγε…

Ο Mark Cartwright, στο πρόσφατο άρθρο με τίτλο «Η επανάσταση της τυπογραφίας στην Αναγεννησιακή Ευρώπη» δίνει πολλές πληροφορίες  για τον ρόλο της τυπογραφίας.  Μιλά για τον Ιωάννη Γουτεμβέργιο (Johannes Gutenberg, 1400 – 3 Φεβρουαρίου 1468) που γύρω στα 1455 δημοσίευσε το πρώτο βιβλίο,  τη Βίβλο σε λατινική μετάφραση – τη Βουλγάτα.

Ακολούθησε αύξηση τυπωμένων βιβλίων, τυπογράφων, τυπογραφείων, βιβλιοθηκών.  Η γνώση μεταδίδεται ραγδαία, παρατηρείται «διεύρυνση της πνευματικής καλλιέργειας, που ως τότε ήταν προνόμιο μόνο του κλήρου και των αριστοκρατών, οδηγώντας στην περίοδο της Αναγέννησης».

Γράφει ο Cartwright «Αρχές όπως η Καθολική Εκκλησία, εναντιώθηκαν σε κάποια βιβλία και τα λογόκριναν ή ακόμα και τα έκαψαν, αλλά η στάση του κοινού απέναντι στα βιβλία και το διάβασμα είχε αλλάξει για πάντα μέχρι τότε […] Μέχρι και τα τέλη της μεσαιωνικής περιόδου μόλις ένας στους δέκα ανθρώπους μπορούσε να διαβάσει μακροσκελή κείμενα. Με τον ερχομό την τυπογραφικής μηχανής, ο αριθμός αυτός δε θα ξαναβρισκόταν ποτέ τόσο χαμηλά».

Και σε άλλο σημείο «Η Καθολική Εκκλησία ενδιαφερόταν συγκεκριμένα για κάποια βιβλία τα οποία ενδεχομένως οδηγούσαν τους ανθρώπους σε αμφισβήτηση του τοπικού τους κλήρου ή ακόμα και σε απομάκρυνση από την Εκκλησία. Ορισμένα από εκείνα τα έργα είχαν πρωτοεκδοθεί ίσως και πάνω από έναν αιώνα νωρίτερα σε χειρόγραφη μορφή, αλλά τώρα, χάρη στις έντυπες εκδόσεις, απολάμβαναν ένα νέο κύμα δημοτικότητας».

 

Διαφωτισμός

Μετά την Αναγέννηση ακολουθεί ο Διαφωτισμός, οι  διάφορες Επαναστάσεις, οι βαθιές αλλαγές σε πολιτικό, οικονομικό, πολιτιστικό επίπεδο. Και  στον υπόδουλο ελληνισμό, κατά τους αιώνες της οθωμανικής κατοχής, σημαντικό ρόλο παίζει  η εμφάνιση της τυπογραφίας.

Γι’ αυτό το θέμα δε θα πούμε πολλά. Θα παραθέσω μόνο ένα δημοσίευμα του Φίλιππου Ηλιού. Απηχεί το γενικότερο κλίμα και τη στάση πολλών εναντίον του Διαφωτισμού – μια και γιορτάζουμε τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821. Η στάση εναντίον του Διαφωτισμού και των Διαφωτιστών κρατά ως τις μέρες μας.

 

1.

«ΤΥΦΛΩΣΟΝ   ΚΥΡΙΕ  ΤΟΝ ΛΑΟΝ ΣΟΥ – Οι προεπαναστατικές κρίσεις και  ο  Ν . Σ. Πίκκολος» του Φίλιππου Ηλιού στον Ερανιστή  11(1974)

«Κατά το έτος 1820, πατριαρχεύοντος μεν του Γρηγορίου, διερμηνεύοντος δε του Ιωάννου Καλλιμάχη, ηγευμονεύοντος δε του Μιχαήλ Σούτζου εν Μολδαυία, του δε Αλεξάνδρου Σούτζου εν Βλαχία,  ο Σιναΐτης Ιλαρίων έδωκε γνώμην να τιμωρηθώσι με θάνατον πέντε σπουδασταί και ηπείλησε να φέρουν τον Κοραήν σιδηροδέσμιον».

Το σατιρικό αυτό κείμενο του  1820, απόσπασμα από  ανέκδοτη επιστολή  του Νικολάου Σάββα  Πίκκολου, αποδίδει καλά, με τον τρόπον του,  τις εκρηκτικές εντάσεις  και τις ρήξεις που γνώρισε  η  ελληνική  πνευματική  κοινωνία  στα τρία χρόνια που προηγήθηκαν από την επανάσταση του 1821. Από την άποψη αυτή αποτελεί καλό   δείκτη για την βιαιότητα με την οποία εκτυλίχθηκε, αλλά και βιώθηκε από τους ενδιαφερομένους, η σημαντικότερη ιδεολογική κρίση του ελληνισμού στον αιώνα των Φώτων, όταν στα χρόνια 1819 – 1821 με το κίνημα του Διαφωτισμού, μέσα σε  μια  πολλαπλά  δυσμενή συγκυρία , έδινε και έχανε, χωρίς να  υποστέλλει τις σημαίες του,  τη  μεγάλη μάχη που του είχαν επιβάλει οι συνασπισμένοι, αυτή τη φορά, αντίπαλοί του».

(συνεχίζεται)

Σχετικά άρθρα

Ο καραγκιόζης και το 1821 (μέρος ΙΙ)

Θανάσης Μουσόπουλος

ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΜΑΤΙΑ του Θανάση Μουσόπουλου (μέρος ΙV)

Η εικόνα των ομηρικών ηρώων για τους θεούς τους

Βασίλειος Μακέδος

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X