Sparmatseto
Τέχνες

Περί…Φορμαλισμού

Ο Φορμαλισμός είναι η μουσική που οι άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν με το πρώτο άκουσμα (Sergei Prokofiev)

Ο Φορμαλισμός είναι μια κριτική και δημιουργική άποψη που υποστηρίζει ότι η αξία ενός έργου τέχνης έγκειται στις σχέσεις που δημιουργεί μεταξύ διαφορετικών συνθετικών στοιχείων, όπως το χρώμα, η γραμμή και η υφή, οι οποίες πρέπει να λαμβάνονται υπόψη ανεξάρτητα από όλες τις έννοιες του θέματος ή του πλαισίου.

Αν και ο όρος υποδηλώνει πρωτίστως έναν τρόπο ερμηνείας και όχι τέχνης, ορισμένοι ζωγράφοι και γλύπτες, από τον Πολ Σεζάν μέχρι τον Τζάκσον Πόλοκ, έχουν συσχετιστεί με μια φορμαλιστική προσέγγιση.

Προερχόμενα από τα μέσα του 19ου αιώνα, οι ιδέες του φορμαλισμού κέρδισαν έδαφος στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα με την άνοδο της αφαίρεσης στη ζωγραφική, φτάνοντας σε νέα ύψη στις αρχές του 20ού αιώνα με κινήματα όπως ο κυβισμός.

Στα μέσα του 20ού αιώνα, ο Βορειοαμερικανός κριτικός Κλέμεντ Γκρίνμπεργκ καθόρισε μια φορμαλιστική προσέγγιση με πρωτοφανή επίπεδα λεπτομέρειας και αυστηρότητας.

Έκτοτε, ο όρος σχετίζεται κυρίως με αυτόν και με τους καλλιτέχνες που υπερασπίστηκε, όπως οι αφηρημένοι εξπρεσιονιστές.

James McNeill (1875)

Η δημοσιότητα του φορμαλισμού ως κριτικής προσέγγισης είναι αδιαχώριστη από την άνοδο της αφαιρετικής στη ζωγραφική κατά τον 19ο αιώνα. Καθώς η νατουραλιστική λεπτομέρεια απομακρύνθηκε από τον καμβά, και έτσι τα στοιχειώδη στοιχεία σύνθεσης όπως η σχέση χρώματος, τα σχήματα και οι υφές ανέβηκαν στην οπτική του θεατή. Αυτό άνοιξε το δρόμο και προαναγγέλθηκε από την εμφάνιση κριτικών προσεγγίσεων που υπερασπίστηκαν τα «τυπικά» εφέ πέρα από τις απεικονιστικές λεπτομέρειες ως κλειδιά της καλλιτεχνικής αξίας.

Στα χέρια του πιο διάσημου συνήγορού του, του Κλέμεντ Γκρίνμπεργκ, ο φορμαλισμός υπερασπίστηκε όλα όσα ήταν διανοητικά εξελιγμένα και προνοητικά στην τέχνη, σε αντίθεση με το κιτς και την χυδαιότητα. Για τον Γκρίνμπεργκ, ο στόχος της πρωτοποριακής τέχνης ήταν να προσφέρει κωδικοποιημένες αναλύσεις των τυπικών παραμέτρων της ίδιας της καλλιτεχνικής έκφρασης, μια λεπτή αυτο-αντανακλαστικότητα που ήταν δυνατή μόνο μέσω του συνθετικού βάθρου και της τόλμης μιας φορμαλιστικής προσέγγισης.

Ο φορμαλισμός, κατά τη διάρκεια της ιστορίας του, συνδέθηκε με ένα είδος πολιτικού και ηθικού εφησυχασμού, εξαιτίας του ισχυρισμού ότι η σωστή ανάλυση ενός έργου τέχνης πρέπει να διαχωρίζεται από κάθε συνεκτίμηση και συνεπώς όλες τις ιδέες της τέχνης ως παράγοντας της κοινωνικής αλλαγής. Αυτό κατά καιρούς έχει οδηγήσει σε μια συγγένεια μεταξύ του φορμαλισμού και της πολιτικής δεξιάς, η οποία τείνει να κηρύττει την αποδοχή του κοινωνικού Status Quo. Για παράδειγμα, ο φορμαλισμός στη Βόρεια Αμερική έχει συνδεθεί με το δεξιό πολιτιστικό περιοδικό The New Criterion.

Paul Cézanne (1904)

Ο φορμαλισμός, παρά την ιστορία του ως συγκεκριμένη σχολή σκέψης, είναι σιωπηλός σε κάθε ενασχόληση με την τέχνη ή τη λογοτεχνία, επειδή αυτό που ξεχωρίζει την καλλιτεχνική έκφραση από τη μη καλλιτεχνική είναι η προσοχή στον τρόπο με τον οποίο αναπαρίσταται ένα θέμα, είτε σε χρώμα, είτε σε γλυπτική, γλώσσα κ.ά. Ως εκ τούτου, ο φορμαλισμός μπορεί να θεωρηθεί όχι μόνο ως κίνημα, αλλά ως όψη ή άποψη κάθε κριτικής και εκτίμησης της τέχνης.

Σχετικά άρθρα

Θέατρο αρχαίας Επιδαύρου, καλοκαίρι 2020

Ιωάννα Παπαδοπούλου

«ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ» | Έκθεση χαρακτικής της Τάνιας Γκιούρα

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

“UBUNTU. Πέντε δωμάτια από τη Συλλογή Χάρη Δαυίδ” στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X