Sparmatseto
Αφιερώματα Πρόσωπα

Στέφανος Ιωαννίδης, τόπος, λόγος και μνήμη

 

Στέφανος Ιωαννίδης, τόπος, λόγος και μνήμη

Γράφει η Ελένη Δημητριάδου Εφραιμίδου

 

 

Στέφανος Ιωαννίδης, τόπος, λόγος και μνήμη

Τόπος δεν είναι μόνο το χώμα που πατάμε, είναι και η στιγμή που πέρασε στην αιωνιότητα. Η μνήμη του τόπου μας είναι μια πολιτισμική αθανασία. Και ένας τρόπος να υπερασπισθείς τον τόπο σου ειρηνικά, είναι ο λόγος. Ο γραπτός λόγος είναι το πρώτο πράγμα που έχει να επιδείξει μια χώρα ή μια πόλη παγκόσμια και να κατοχυρώσει την ιδιαιτερότητα της σκέψης ενός λαού.

Η λογοτεχνία του τόπου μας είναι ένας αναντικατάστατος δείκτης της πολιτισμικής, πνευματικής, αισθητικής, ιστορικής, κοινωνικής και εθνικής αυτογνωσίας. Τα δημοτικά άσματα, οι λαϊκές αφηγήσεις, τα ήθη, τα έθιμα, οι σελίδες ημερολογίων, οι περιηγητικές περιγραφές, οι ιστορικές αναφορές, τα διηγήματα, τα μυθιστορήματα, τα θεατρικά δρώμενα και η ποίηση, συνθέτουν το πνευματικό πρόσωπο μιας πόλης και προτάσσουν μια άυλη ασπίδα στο χρόνο. Μια αντιπαράθεση στη λήθη και στην ασυνέχεια.

Αυτό ακριβώς κατάφερε με το έργο του, για όσο η ζωή του επέτρεψε, ο Στέφανος Ιωαννίδης (1923-2011). Φέτος, είκοσι χρόνια μετά την απώλειά του διαπιστώνουμε πως το έργο του άφησε εποχή και πως η Ξάνθη ευτύχισε να έχει τέκνο της έναν πρωτοπόρο και πολύπλευρο πνευματικό δημιουργό. Έναν πνευματικό εργάτη με όραμα. Έντονη προσωπικότητα, αγωνιστικό πνεύμα, που εκτός από τη Δημοτική Βιβλιοθήκη (που δημιούργησε και παρέδωσε με 40.000 περίπου τόμους στα 30 χρόνια υπηρεσίας του), τη δημιουργία της Φιλοπρόοδης Ένωσης Ξάνθης, μια συλλογική πολιτιστική προσπάθεια μαζί με άλλους εμπνευσμένους συμπολίτες του στις αρχές της δεκαετίας του ΄50, την έκδοση των Θρακικών Χρονικών (1960-1992) με έρευνες για την Ιστορία της Ξάνθης και της Θράκης, με λαογραφικά και λογοτεχνικά κείμενα, παρουσιάσεις θρακιωτών λογοτεχνών, γνώμες, απόψεις, προτάσεις συμπολιτών του για τον τόπο του, ένα βήμα σημαντικό για όσους ήθελαν να εκφραστούν, γνωρίσαμε τον Στέφανο Ιωαννίδη και ως πεζογράφο και ποιητή με αξιόλογο και βραβευμένο λογοτεχνικό έργο.

Μιλούμε για πρωτοπορία γιατί σε μια δύσκολη μεταπολεμική εποχή, όπου τίποτα δεν κινείται, θέλει «αρετή και τόλμη» η δημιουργία. Πνεύμα αγωνιστικό, ματιά διεισδυτική, τολμηρή και διορατική, στήνει τον λογοτεχνικό και ειρηνικό του αγώνα στην Ξάνθη της δεκαετίας του ΄50, σε μια εποχή ανύπαρκτης πολιτιστικής κίνησης, δημιουργώντας μια αφετηρία φωτεινή για τον πολιτισμό και τη λογοτεχνία της.

Γεννημένος το 1923, ζει τον απόηχο της Μικρασιατικής καταστροφής, τις τραγικές συνέπειες των δύο παγκοσμίων πολέμων και τη μεταπολεμική περίοδο μιας Ελλάδας που προσπαθεί να συναρμολογήσει τα κομμάτια της.

Δημοσιεύει από το ΄58 και μετά, στην αρχή διηγήματα και ποιήματα που κινούνται τα περισσότερα στο χώρο της κατοχικής και μεταπολεμικής Ξάνθης όπου και ζει. Ο πόλεμος, η κατοχή, ο εμφύλιος, η ισορροπία της ειρήνης στον κόσμο τον επηρεάζουν.

Πολιτικοποιημένη προσωπικότητα, ανδρώθηκε πνευματικά μέσα στα πολιτικά πάθη που συγκλόνισαν την Ελλάδα.

Η τέχνη του ωστόσο δεν πέφτει στην παγίδα του καθαρά πολιτικοποιημένου λόγου που επηρέασε τις περισσότερες λογοτεχνικές φωνές που έζησαν τα γεγονότα του πολέμου. Κινείται με άνεση στον παρόντα χρόνο και σ’ αυτό που μπορεί να γνωρίσει άμεσα κι ανεπηρέαστα ως αφηγητής. Καταθέτει τη λογοτεχνική του μαρτυρία για τον τόπο του, που ξεκινάει από την Κατοχή και τα μεταπολεμικά χρόνια και φτάνει μέχρι την εποχή της Δικτατορίας και της Μεταπολίτευσης.

Τα δύσκολα παιδικά και εφηβικά του χρόνια ήταν εκείνα που έδωσαν την αφορμή στον Ιωαννίδη, να πλέξει τα πεζογραφήματά του με βάση τα στοιχεία που βίωσε. Η πικρή διάψευση των νεανικών οραμάτων, το αδιέξοδο του πολέμου, η απελπισία και η αναζήτηση μιας ελεύθερης πορείας στον χώρο του, τον οδηγούν στον στοχασμό και στον προβληματισμό.

Από την πρώτη κιόλας συλλογή διηγημάτων του Οι πρώτες φλόγες που εκδίδονται το 1958 από το περιοδικό Σερραϊκά γράμματα, εμφανίζεται ως ώριμος διηγηματογράφος, γεγονός που επιβεβαιώνει το πρώτο βραβείο διηγήματος που παίρνει από το Υπουργείο Προεδρίας Κυβερνήσεως για επαρχιακή πεζογραφία, και βραβείο Λουντέμη από την Εταιρεία Ελλήνων λογοτεχνών. Ακολουθούν τα ποιήματά του Πυρωμένη άμμος,1962, το μυθιστόρημα Τα παιδιά των πελαργών,1965, Το παιχνίδι με το Μαγνήτη,1973, Η Αποκήρυξη,1976,Οι Ντεκτσήδες και άλλα διηγήματα, 1979, το θεατρικό Στη γέφυρα του Λουλέ-Μπουργκάζ, 1979, διασκευή από το διήγημα του Γ.Μ.Βιζυηνού Ποίος ήτον ο φονεύς του αδελφού μου, Τα είδωλα στον καθρέφτη,1996, Τα ποιήματα 1958-1973, Βαρταλαμίδι με κείμενα για τον πολιτισμό στην Ξάνθη, (δύο τόμοι), 1994.

 Στα έργα του, κυρίαρχη η Ξάνθη. Τα θέματα των διηγημάτων και των μυθιστορημάτων του, μικρογραφίες της καθημερινής ζωής των ανθρώπων της και του ευρύτερου χώρου της Θράκης. Πάνω σ’ αυτόν τον καμβά συνθέτει  ψυχογραφήματα και ηθογραφήματα, παρατηρήσεις και περιγραφές των αγνών ηθών, εθίμων και παραδόσεων των ανθρώπων της υπαίθρου, φωτίσματα της λαϊκής θρακιώτικης ψυχής και της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας.

Στα περισσότερα διηγήματά του τα πρόσωπα που προβάλλει είναι εργάτες, αγρότες και χωρικοί, πολλές φορές και άνθρωποι του νόμου βυθισμένοι αναγκαστικά στη μιζέρια του κατεστημένου τους, κι άλλοτε καταγράφει τους αγώνες και τις δύσκολες συνθήκες εργασίας των καπνεργατών της Ξάνθης, την άνθιση και την παρακμή του καπνεμπορίου στην Ξάνθη, άλλοτε τους νέους που προσπαθούν να σηκώσουν ανάστημα πάνω στα ερείπια του πολέμου.

Οι λέξεις αγώνας, θυσία έρωτας, ευτυχία προδοσία και είδωλα, διαχέονται σε όλο το λογοτεχνικό του έργο. Πολλές φορές η ειρωνεία και ο αυτοσαρκασμός υπογραμμίζουν την προσωπική του πίκρα για όσα συμβαίνουν γύρω του και  μέσα του, προβάλλοντας  περισσότερο τη φιλοσοφική του διάθεση.

Τα ποιήματά του, γραμμένα από το 1958 έως το 1973 εκφράζουν όλη την υπαρξιακή αγωνία και το δράμα του ανθρώπου της εποχής εκείνης.

Με τρόπο επιγραμματικό, άμεσο και λιτό, τρόπο που φιλοσοφεί πάνω στις βιωμένες έννοιες του θανάτου, της προδοσίας της ζωής, του ανεκπλήρωτου έρωτα, τρόπο που αγρυπνά γιατί η σκόνη, «η μούχλα κι ο σκόρος» παραμονεύουν σε κάθε στιγμή της ζωής, κατορθώνει να μας δώσει μια ποίηση που αν και μικρή σε έκταση, είναι εξίσου σημαντική με το υπόλοιπο πεζογραφικό του έργο, μια ποίηση που αισιοδοξεί και ξεπερνά τον φόβο του κάθε κατακτητή:

 

«Δεν είναι ποδοβολητό, τους λέει.

Είναι ο ουρανός που βροντά, ησυχάστε!»

 

Σήμερα, είκοσι χρόνια μετά τον θάνατό του (1η Μαίου 2011), η διαρκής επιστροφή μας και η αναγνωστική μας προσέγγιση στα κείμενα αυτά, είναι μια μοναδική πολιτιστική και πνευματική κληρονομιά, μια μνήμη για τον τόπο μας με την υπογραφή του αξέχαστου Ξανθιώτη δημιουργού, Στέφανου Ιωαννίδη.

Σχετικά άρθρα

Ορφανός αλλά όχι στερημένος…” Τιμής ένεκεν στην σεβαστή και αγαπητή Σοφία Γαβριηλίδου

Θανάσης Μουσόπουλος

Έφυγε το καπλάνι της βιτρίνας | Στη γειτονιά των αγγέλων η Άλκη Ζέη

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Η ΕΞΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ | Του Αριστοφάνη Ασσαριωτάκη

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X