Sparmatseto
Αφιερώματα Πρόσωπα

Η ποιητική του ταξιδιού | Joseph Roth

 

Η ποιητική του ταξιδιού | Joseph Roth

(2 /9/ 1894 Μπρόντι, Γαλικία, Αυστροουγγαρία – 27/5/ 1939 Cimetière de Thiais, Παρίσι)

 

Μια ευγενική και γεμάτη θαυμασμό προσέγγιση στα ταξιδιωτικά κείμενα – άρθρα του Joseph Roth.

 

Nur die kleinen  Dinge im Leben sindwichtig.  (Μόνο τα μικρά πράγματα είναι σημαντικά)

 (Joseph Roth)

 

 

Η ποιητική του ταξιδιού | Joseph Roth

Ποιος δεν έχει κοιτάξει καταπρόσωπο τον εαυτό του μέσα από μύχιες σκέψεις, ψήγματα πόνου και χαράς, γλυκόπικρες εξομολογήσεις που χάραξε η πένα της ψυχής Tου συγγραφέα. Κι αν βρήκα κομμάτια της ψυχής μου στο Roth είναι γιατί ταξιδεύω, όπως όλοι μας, κάθε  μέρα με άγνωστο προορισμό, με αποσκευές το άλυτο μυστήριο της ψυχής και της ομορφιάς του κόσμου, του ανεξήγητου Γιατί και του μεγαλόψυχου Ναι.

Το τρένο σφυρίζει και η ζωή ξεκινά.  Σε κάθε σταθμό  η ζωή αναπνέει και τυλίγεται στις ψευδαισθήσεις της μονιμότητας.  Ο σταθμός σβήνει από το χάρτη και ο άγνωστος προορισμός σε ξανακαλεί. Δεν θα τον φτάσεις…. υπάρχει μόνο αυτό που ζεις κάθε δευτερόλεπτο ώσπου να χαθεί ο χρόνος.

 

Ο Roth, ο ″αιώνιος πλάνητας με ελάχιστες αποσκευές″* το γνωρίζει. Κάθε σταγόνα βροχής, κάθε νεύμα εγγύτητας, κάθε λέξη περιέχουν το νόημα του ταξιδιού του. Ο ήχος των  επιφυλακτικών  βημάτων πάνω στα χαλίκια, η σκιά των δροσερών φύλλων, οι αγέρωχες καμινάδες των κτιρίων, ο ήλιος που με θράσος σιγοκαίει  τα μπαλκόνια, χαμόγελα γυναικών, ανδρικά ευγενικά καπέλα, σκάλες γραφείων και ξενοδοχείων, αλέες και ορχήστρες όλα πλεγμένα από το Roth σε μια αλυσίδα ανεπιτήδευτης ομορφιάς που απλώνεται μπροστά στα μάτια μας.

Σφιχτοδεμένοι στην αλυσίδα μετανάστες με αλαφιασμένα μάτια, εργάτες με μαύρα ευλογημένα χέρια, άνθρωποι από τον κόσμο ολόκληρο. Εραστές της Γαλικίας, Εβραίοι του διωγμού, αριστοκράτες του παρελθόντος μιας λαμπερής Αυστροουγγαρίας. Βυθίζονται, επιπλέουν και ξεπηδούν αναπάντεχα από τη Ευρωπαϊκή θάλασσα. Μια  θάλασσα δίχως σύνορα. Στην ευαίσθητη, δημιουργική, πονεμένη περίοδο του Μεσοπολέμου  ανάμεσα σε γέννες και θανάτους, διακοπές, χορούς, περιπάτους, στο σκάψιμο της γης και στον άνεμο των σταχοχώραφων, στην ξινή γλύκα της άγριας φράουλας στέκεται η Ευρώπη του Roth. Ο ναζισμός είναι μια ζωντανή πραγματικότητα και ένας ποιητής γνωρίζει πως η οργή έχει τις δικές τις λέξεις. Τίποτα πιο δυνατό και ακραία ποιητικό από την ωμή αλήθεια.

 

 

Ανάμεσα σε κόσμους παλιούς, ρομαντικούς και νέους, ταχείς, ο Roth ισορροπεί πάνω στη λεπτή ίνα της ποιητικής ύπαρξης. Ο Roth δεν ανήκει. Παρατηρεί, κατανοεί, γελά, οργίζεται, ερωτεύεται, με μια λέξη αγαπά. Στις ράγες του τρένου της ζωής του αφήνει το παρελθόν αλλά δεν το αποχωρίζεται. Δεν διαχωρίζει σε τάξεις αλλά διακρίνει σε ευγένειες ψυχών, δεν κατηγοριοποιεί με βάση τον παρωχημένο ηθικό παραδοσιακό κώδικα αλλά αγκαλιάζει ακολουθώντας τον κώδικα της κατανόησης και της αποδοχής.

 

Η σκέψη του εκτείνεται από τα βαμβακερά σύννεφα της Βιέννης στα ξύλινα παραπήγματα της Πολωνίας, από τα εργοστάσια της Γερμανίας και τη Βόρεια θάλασσα στα ποταμόπλοια του Βόλγα.** Ταξιδεύει και η νοητή γραμμή του κάθε του αγγίγματος ενώνει ανθρώπους και τόπους σε ένα κουβάρι που τυλίγει το χώμα, τον ουρανό, τη θάλασσα, τις λέξεις και την ψυχή.

Η πολιτική του στάση, η συνειδητή άρνηση της εκμετάλλευσης, της υποβίβασης, του διαχωρισμού.  Προειδοποιεί για το θαμπό  μεγαλείο του ψέματος, το φασισμό, την ακρισία. Η τρυφερότητά του περικλείει την  επιείκεια , τη διαλλακτικότητα, το θαυμασμό.

 

Zweig-Roth-martha-sparmatseto
Ο Stefan Zweig και ο Joseph Roth στην Οστάνδη, Βέλγιο, το καλοκαίρι του 1936

 

Ένας πολίτης του κόσμου που νιώθει τη θαλπωρή της μοναξιάς σε ξένους τόπους, που ειρωνεύεται με λεπτότητα τις καθησυχαστικές συνήθειες όσων δεν αναρωτιούνται. Κι’ όμως τους γνέφει με λεπτότητα και δέος. Τίποτα δεν τον φέρνει πιο κοντά στον εαυτό του από την απομάκρυνση από το οικείο. ″Οι περισσότεροι άνθρωποι″ γράφει ″πεθαίνουν χωρίς να έχουν μάθει ούτε μια στάλα αλήθειας για τον εαυτό τους. Ίσως, τη μάθουν στον άλλο κόσμο. Μερικοί όμως αξιώνονται να καταλάβουν σε αυτήν εδώ τη ζωή ποιοι είναι πραγματικά.″*** Και ο Roth με το μολύβι του ταξιδεύει για να μάθει. Να ανακαλύψει την πορεία της ατέρμονης κίνησης του ανθρώπινου αγώνα και της χαράς που ξεκινά τόσο αναπάντεχα όσο αναπάντεχα τελειώνει.

 

Ρομαντικός και λεπτός στο άγγιγμα των ανθρώπων και της ύλης που τον περιβάλλει. Το πνεύμα του ξεκουράζεται σε βαλίτσες, σε χρυσά πόμολα,  σε βάζα με λουλούδια, σε σερβίτσια καφέ****, σε εφημερίδες και γάντια. Κάθε μικρό αντικείμενο φέρει μέρος της ποιητικής του  και κομμάτι του κόσμου. Κάθε άνθρωπος που συναντά κουβαλά το σύμπαν ολόκληρο, σπρώχνει τα σύννεφα του ουρανού, αλλάζει τη ροή των ποταμών και το βράδυ κλείνει την πόρτα του και χάνεται στο  μαλακό σκοτάδι του μαξιλαριού του.

Εκείνος κλείνει μια επόμενη βαλίτσα για μια νέα αναχώρηση και μια νέα στάση. Μέσα της καλά σφαλισμένη και ατρόμητη η μεγαλοψυχία του. Γιατί ο ποιητής είναι μεγαλόψυχος όχι καθώς αρμόζει αλλά επειδή δε γνωρίζει διαφορετικά να πορεύεται ″στην απεραντοσύνη του μελαγχολικού επίπεδου κόσμου″.*****

 

 


*Φράουλες. Joseph Roth. Εκδόσεις Άγρα

**Τα χρόνια των ξενοδοχείων. Joseph Roth. Εκδόσεις Άγρα

***Το κάλπικο ζύγι. Joseph Roth. Εκδόσεις Άγρα

****″Για όποιον γράφει, το σπουδαιότερο εργαλείο, το σημαντικότερο μέσο παραγωγής και η σημαντικότερη πρώτη ύλη είναι ο καφές″.

Τα θαύματα του Αστραχάν. 1926. Τα χρόνια των ξενοδοχείων.  Joseph Roth ,  Εκδόσεις Άγρα

***** Ταξίδι στη Γαλικία :  Άνθρωποι και τόπος.1924. Τα χρόνια των ξενοδοχείων. Joseph Roth. Εκδόσεις Άγρα

Σχετικά άρθρα

Ο Ισαάκ Νεύτων και η διάσημη «καλή πανδημία» του | Του Κώστα Μπλιάτκα

Κορνήλιος Καστοριάδης | 100 χρόνια από τη γέννησή του

Βασίλειος Μακέδος

ΤΟ ΕΦΗΒΙΚΟ ΒΛΕΜΜΑ ΠΟΥ ΕΓΙΝΕ ΕΡΓΟ… | ΚΡΥΩΝΑΣ ΣΕΡΓΚΕΝΛΙΔΗΣ (ΚΟΜΟΤΗΝΗ 1947 – ΞΑΝΘΗ 2020)

Θανάσης Μουσόπουλος

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X