Sparmatseto
Αφιερώματα Παιδί

Επιθετική συμπεριφορά παιδιών & εφήβων | Ένα πρόβλημα που απαιτεί λύσεις ΤΩΡΑ

Η διαδικασία της παιδικής ανάπτυξης πρωτίστως περιλαμβάνει την κοινωνικοποίηση.

Με την απόκτηση εμπειρίας κοινωνικής αλληλεπίδρασης, τη δημιουργία σχέσεων με άλλους, την έκφραση απόψεων, τη διαφωνία με τους άλλους, την ανεξαρτησία και την πρόκληση, τα παιδιά εξελίσσονται σε ενήλικες.

Η διαδικασία μετάβασης από την παιδική ηλικία στην εφηβεία είναι συνήθως εξαιρετικά ευαίσθητη και μερικές φορές ταραχώδης. Μέσα σε αυτήν τη διαδικασία, οι αντίθετες τάσεις της κοινωνικής ανάπτυξης είναι αλληλένδετες.

Από τη μία πλευρά, αυτή η δύσκολη περίοδος χαρακτηρίζεται από αρνητικές εκδηλώσεις όπως η προσωπική δυσαρμονία, η αλλαγή καθιερωμένων συναισθημάτων, η επαναστατική συμπεριφορά προς τους ενήλικες και ούτω καθεξής.

Η επιθετικότητα και η βία μεταξύ παιδιών και εφήβων έχουν παγκόσμια σημασία για τη δημόσια υγεία. Η επιθετικότητα είναι ένας κοινός λόγος για παραπομπές σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων. Τα παιδιά μπορεί να έχουν υψηλότερη συχνότητα και σοβαρότητα της επιθετικότητας.

Η δυσκολία με τις μεταβάσεις (παιδικότητα→εφηβεία) μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους ανάλογα με το παιδί. Μπορεί να λάβει τη μορφή αντίστασης, αποφυγής, απόσπασης της προσοχής ή μιας πλήρους κατάρρευσης.

Μερικές από αυτές τις αντιδράσεις έχουν σαν αποτέλεσμα τα παιδιά να κλονίζονται από τα συναισθήματά τους. Λίγα μόνο είναι αυτά που καταφέρνουν να τα διαχειρίζονται από μόνα τους με επιτυχία έχοντας μια επιτυχή μετάβαση.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν θετικές πτυχές όπως αυξημένη ανεξαρτησία, διαφορετικές σχέσεις, μεταβαλλόμενες ή διευρυνόμενες περιοχές ενδιαφέροντος, ανάπτυξη αίσθησης ευθύνης απέναντι στον εαυτό τους και στους άλλους κ.λπ.

Είναι χρήσιμο να θυμόμαστε πως η συμπεριφορά μας μπορεί να βελτιώσει ή να επιδεινώσει μια επιθετική κατάσταση, επομένως είναι σημαντικό να είμαστε καλό πρότυπο για το παιδί και τον έφηβο μας.

Έχοντας αυτό κατά νου, αξίζει να προσπαθήσουμε να διατηρούμε μια ήρεμη και γαλήνια παρουσία. Πρέπει να είμαστε δυνατοί χωρίς να απειλούμε. Να θυμόμαστε ότι η γλώσσα του σώματός, καθώς και αυτό που λέμε και πώς το λέμε, θα πρέπει επίσης να το εννοούμε.

Αποφεύγετε να έρχεστε σε απ’ ευθείας αντιπαράθεση, μιας και αυτή μπορεί να θεωρηθεί επιθετική και δώστε τους προσωπικό χώρο. Δώστε τους την ευκαιρία να εκφράσουν την άποψή τους και μετά να την τεκμηριώσουν όσο πιο λογικά μπορούν.

Φτάνουν όμως μόνο αυτά;

Εκτός από την γονική αγάπη και ευαισθησία πρέπει να αναζητήσουμε και άλλες λύσεις;

Μήπως θα έπρεπε να πάρουμε υπ’ όψη μας και την γνώμη κάποιου ειδικού;

Η ψυχολόγος Μαρία Παπαδοπούλου μας δίνει ιδέες και προτάσεις για την αντιμετώπιση της παιδικής/εφηβικής περιστολής και επιθετικότητας.

Η ψυχολόγος Μαρία Παπαδοπούλου

1_Υπάρχει κάποια συγκεκριμένη συμπεριφορά  όπου ο γονέας μπορεί να αναγνωρίσει τα πρώτα σημάδια έναρξης της προεφηβικής και εφηβικής «οργής»;

Οι συγκρούσεις μεταξύ των μαθητών στο δημοτικό σχολείο για διάφορες αιτίες είναι μ ία πραγματικότητα που κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει , ωστόσο το είδος, η ένταση και το μέγεθος των συγκρούσεων αυτών συνιστούν ένα κρίσιμο γεγονός στην πορεία ανάπτυξης των χαρακτηριστικών της προσωπικότητας και της κοινωνικοποίησης όλων των παιδιών.

Είναι, όμως, γενικά αποδεκτή η παραδοχή ότι η επιθετικότητα αποτελεί μια δίσημη έννοια (Χηνάς & Χρυσαφίδης, 2000), η οποία διαφοροποιείται, από τη μία μεριά σε επιθετικότητα ως «ενόρμηση» ή «λειτουργική επιθετικότητα», που στοχεύει σε ενέργειες διεκδίκησης και εμπεριέχει την έννοια του δυναμισμού, προκειμένου το άτομο να ικανοποιήσει τις ανάγκες του και από την άλλη σε «εχθρική επιθετικότητα» ή «βίαιη συμπεριφορά», εμπεριέχοντας την πρόθεση ενός ατόμου να βλάψει ή να «ακυρώσει» τις προσπάθειες και τα θέλω κάποιου άλλου ατόμου.

Το πρώτο που οφείλει να προσέξει ο γονέας  είναι μήπως το παιδί υπεραντιδρά σε όλες τις περιπτώσεις, κατά πόσο δηλαδή οι επιθετικές ενέργειες του παιδιού είναι υπερβολικές.

Κάποια κριτήρια βάσει των οποίων να θεωρείται η επιθετικότητα εχθρική, αντικοινωνική και δυσλειτουργική είναι τα εξής:

  • η συχνότητα
  • η ένταση
  • η διάρκεια του φαινομένου
  • ο βαθμός πρόθεσης
  • ο βαθμός επίδειξης αυτοελέγχου

Η εφηβική περίοδος θεωρείται, γενικώς, μία δυσχερής ή περίοδος κρίσης στη ζωή του ατόμου, ενώ πάνω κάτω συμπίπτει με τη μετάβαση των μαθητών από την πρωτοβάθμια στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Από βιολογικής και μόνο απόψεως συντελούνται σημαντικές και με ταχύ ρυθμό αλλαγές στο σώμα του εφήβου  οι οποίες επηρεάζουν άμεσα την αυτοεικόνα του, ενώ οι ορμονικές μεταβολές ενισχύουν τις σεξουαλικές και επιθετικές ενορμήσεις του εφήβου και κινητοποιούν την ψυχοσυναισθηματική του εξέλιξη.

Προκειμένου να μπορούμε να μιλήσουμε για δυσλειτουργική  συμπεριφορά , θα πρέπει ο έφηβος να επιδεικνύει για σημαντικό χρονικό διάστημα προβληματική συμπεριφορά, δυσκοινωνική ή επιθετική, εκτός των επιτρεπτών ορίων και να προβαίνει σε βλαπτικές ενέργειες προς τον εαυτό του και τους άλλους.

 

2_Μπορεί η παιδική επιθετικότητα να ξεκινήσει έπειτα από ένα στρεσογόνο περιστατικό στο σχολείο;

Η επιθετικότητα μπορεί να αποκτιέται εύκολα εξαιτίας της βιολογικής κληρονομιάς, αλλά τα γεγονότα που καθιστούν κάποιον επιθετικό φαίνεται πως προέρχονται κυρίως από την εμπειρία της μάθησης και την ανάλογη νευροψυχολογική μας οργάνωση.

Για την Ψυχολογία –γενικά η επιθετικότητα- είναι ένα ζήτημα πολύ σκοτεινό γιατί και η σημασία της έχει πολλές χρήσεις , αλλά και η προέλευσή της δεν είναι ακόμα ξεκαθαρισμένη.

Ωστόσο, στο σχολικό πλαίσιο αρκετά περιστατικά θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν την παιδική επιθετικότητα, δεδομένου ότι τα σχολεία μπορεί από τη μία να αποτελέσουν  μία δύναμη για την πρόληψη της επιθετικότητας , αλλά και από την άλλη ενισχυτές  των τάσεων βίας και να προσθέτουν στην επιθετική συμπεριφορά ενός παιδιού.

Καθοριστικά αρνητικό ρόλο παίζουν το αυταρχικό εκπαιδευτικό σύστημα που προάγει την βαθμοθηρία και την ανταγωνιστικότητα, η αυθεντία του εκπαιδευτικού  και  η ελλιπής οργάνωση σχολείου και τάξης καθώς και οι σχέσεις με τους συνομήλικους.

Σε κάθε περίπτωση, όμως, η εκδήλωση επιθετικής συμπεριφοράς  αποτελεί συνδυασμό των ατομικών χαρακτηριστικών του κάθε παιδιού, των οικογενειακών  επιδράσεων και των χαρακτηριστικών του σχολείου .

Σε αρκετές περιπτώσεις  ο θύτης είναι κυριαρχημένος από άγχος και απογοήτευση και επί της ουσίας βλάπτει και τον εαυτό του , αφού καταλήγει να νιώθει δυστυχισμένος

3_Υπάρχει φυσικά και μια μεγάλη πλειοψηφία  παιδιών που γίνονται αποδέκτες της επιθετικής απόκλισης των συνομήλικών τους. Τι είναι δυσκολότερο να είσαι παραλήπτης ή αποδέκτης;

Ωραία ερώτηση!

Μία μεγάλη μερίδα συνομήλικων ή ενηλίκων τάσσονται υπέρ του θύματος. Το θύμα προκαλεί  θετικά συναισθήματα  και συνήθως στοχοποιείται  επειδή έχει κάτι «διαφορετικό» που αφορά ένα ανθρώπινο γνώρισμα είτε εξωτερικό (π.χ. το χρώμα του δέρματος, το βάρος κλπ) είτε εσωτερικό (π.χ. η σχολική επίδοση, η κοινωνική συστολή κλπ).

Το θύμα βιώνει τέτοια ταλαιπωρία, πόνο και φόβο που μπορεί να παρεμβαίνει στην κοινωνικοσυναισθηματική του ανάπτυξη  και εξέλιξη καθώς και τη σχολική του επίδοση. Μερικές φορές, το θύμα φτάνει και στην απόπειρα αυτοκτονίας, καθώς δεν αντέχει να ανέχεται τέτοια παρενόχληση και τιμωρία.

Το επιθετικό παιδία έχει ως στόχο να ελέγχει και να κυριαρχεί στο περιβάλλον του. Ένα παιδί επιθετικό εκφοβίζει για να νιώσει ανώτερο από τους άλλους , καθώς αντλεί δύναμη και ισχύ από τη συγκεκριμένη μορφή συμπεριφοράς. Επίσης, ένα επιθετικό παιδί ίσως επιδιώκει να τραβήξει την προσοχή, να εισπράξει αποδοχή  και να γίνει πιο δημοφιλές , αλλά η πλειοψηφία της μαθητικής κοινότητας το αποφεύγει και το φοβάται.

Σε αρκετές περιπτώσεις  ο θύτης είναι κυριαρχημένος από άγχος και απογοήτευση και επί της ουσίας βλάπτει και τον εαυτό του , αφού καταλήγει να νιώθει δυστυχισμένος.

Αξίζει να σημειωθεί πως οι ρόλοι του θύματος και του θύτη , αρκετές φορές, εναλλάσσονται . Αυτοί που τείνουν να είναι θύματα , άλλες φορές να γίνονται θύτες ή και παράλληλα.

Ως ψυχολόγος δεν μπορώ να πω με βεβαιότητα τι είναι δυσκολότερο από τα δύο και σίγουρα καμία επιθετική συμπεριφορά δεν δικαιολογείται, αλλά αυτό που προτείνω να σκεφτόμαστε κάθε φορά που ακούμε τέτοιες ιστορίες είναι πριν κρίνουμε μία κατάσταση ή συμπεριφορά, να προσπαθήσουμε έστω και λίγο να κατανοήσουμε γιατί συνέβη και έπειτα ποιοι είναι οι ενδεδειγμένοι χειρισμοί. Σε αυτό το σημείο , θα ήθελα να προσθέσω ότι παίζουν καταλυτικό ρόλο και οι μάρτυρες περιστατικών βίας , οι οποίοι  είτε ενισχύουν τους θύτες είτε υπερασπίζονται τα θύματα.

Οι επιπτώσεις πάνω τους είναι τόσο σοβαρές όσο και για τα παιδιά που εμπλέκονται στον διαπληκτισμό και οφείλω να αναφέρω πως οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να ενημερώνουν τους γονείς  και εκείνοι με τη σειρά τους να απευθύνονται σε κάποιον επαγγελματία ψυχικής υγείας για καθοδήγηση .

 

4_Όταν οι γονείς ζητάνε την βοήθεια του ειδικού, ποια είναι η πρώτη συμβουλή που αυτός τους δίνει;

Η οικογενειακή κουλτούρα δρα καταλυτικά στα παιδιά . Το καλύτερο αντίδοτο για την μακροπρόθεσμη αποφυγή της επιθετικής συμπεριφοράς του παιδιού είναι ένα στοργικό, υποστηρικτικό και γεμάτο αγάπη και αποδοχή οικογενειακό πλαίσιο . Οι γονείς οφείλουν να είναι σταθεροί στη σχέση με τα παιδιά τους , επαινώντας  και ενθαρρύνοντάς τα όταν πρέπει και όσο πρέπει .

Πολλές συμβουλές μου έρχονται στο μυαλό , αλλά θα επιλέξω αυτή που στα δικά μου μάτια είναι πιο χρήσιμη και ωφέλιμη για την ψυχική μας ισορροπία , την δημιουργία υγιών διαπροσωπικών σχέσεων και την αυτοβελτίωση μας  ως οντότητες και έπειτα ως γονείς: ΑΥΤΟΚΡΙΤΙΚΗ . Στην περίπτωση για την οποία συζητάμε , ίσως βοηθούσε αν οι γονείς επανεξέταζαν τους άμεσους περιορισμούς που επιβάλλουν στο παιδί. Ίσως μία καλή ιδέα θα ήταν να αναρωτηθούν ποια είναι η δική τους στάση απέναντι στην επιθετικότητα και πώς νιώθουν απέναντι στο παιδί.

Μερικές φορές , οι γονείς ανησυχούν όταν το παιδί τους εκδηλώνει επιθετική συμπεριφορά και το παροτρύνουν να την καταπνίξει  , με αποτέλεσμα να γίνονται  υποτακτικά τα παιδιά. Άλλες φορές  δεν βάζουν κανένα όριο στις παρορμήσεις του παιδιού . Τα όρια παίζουν καταλυτικό ρόλο στην εξέλιξη ενός παιδιού , αλλά καλό είναι να κυμαίνονται σε λογικά πλαίσια.

 

5_Μπορεί το πρόβλημα αυτό να αντιμετωπισθεί με την σωστή «εκπαίδευση» του γονέα μέσα από κάποιες τεχνικές και μεθόδους που θα μπορούσε να μάθει. Είναι γενικά προσπελάσιμο;

Αυτή η ερώτηση τίθεται συχνά από τους γονείς και αποτελεί τον κυριότερο λόγο που καταλήξαμε με το sparmatseto και τους Βασίλη Μακέδο και Αντώνη Βαρβατσούλια  στη διεξαγωγή του συγκεκριμένου  διαδικτυακού σεμιναρίου με τίτλο «ΜΕΘΟΔΟΙ –ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ». Είναι μία καλή ευκαιρία να απευθυνθούμε στους γονείς και τους  εκπαιδευτικούς  λέγοντας τους ότι μπορεί να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο  της επιθετικότητας .

Σκοπός του σεμιναρίου είναι να παραθέσουμε τεχνικές διαχείρισης της παιδικής και εφηβικής επιθετικότητας από την οικογένεια και να προτείνουμε  σχολικές δράσεις  για τη συστηματική αντιμετώπιση περιστατικών βίας στα πλαίσια της σχολικής κοινότητας , η οποία μπορεί να γίνει μόνο μέσα από τον εντοπισμό των αιτίων που τις προκαλούν και τις ενισχύουν και όχι μεμονωμένα και συμπτωματολογικά.

Μέσα από πραγματικά παραδείγματα , θα αναλύσουμε την έννοια της επιθετικότητας , θα σας μεταφέρω τη σημαντικότητα της πρόληψης σε τέτοιου είδους φαινόμενα και θα προτείνω λειτουργικούς τρόπους διαχείρισης τέτοιων συμπεριφορών.

Σχετικά άρθρα

Κατά του εθισμού… για την Κική Δημουλά

Δήμητρα Πυργελή

Το αγαθό της οικογένειας | Γιατί δεν πρέπει να “κόψουμε” τις ρίζες μας

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Η Ελλάδα ακουμπά στον Κωστή Παλαμά 160 χρόνια από τη γέννηση του

Θανάσης Μουσόπουλος

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X