Sparmatseto
Projects Γενικά Projects

ΘΕΑΣΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΝΗΣΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ | από τον Θανάση Μουσόπουλο (μέρος IV)

 

ΘΕΑΣΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΝΗΣΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ | από τον Θανάση Μουσόπουλο (μέρος IV)

 

 

ΘΕΑΣΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΝΗΣΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ IV  

 

Δείτε ΕΔΩ το μέρος ΙΙΙ

 

ΙΟΝΙΟ – ΑΙΓΑΙΟ – ΚΥΠΡΟΣ, 9

H Κύπρος δίκαια καυχιέται για την Ομηρική προίκα της: την πλούσια Ομηρική ποίησή της (τα Κύπρια ἔπη της και τους Ομηρικούς ύμνους στην Ἀφροδίτη της, τον Εύκλο και τον Στασίνο της), την πολύ Ομηρική τοπιολαλιά της, τα Ομηρικά ήθη και έθιμά της· για όλα αυτά που έκαναν τον Γιώργο Σεφέρη να διαλαλεί με θαυμασμό: «Αυτός ο κόσμος είναι του Ομήρου».

 

Ομήρου Ιλιάς, Λ 20 – 23  (ο βασιλιάς της Κύπρου Κινύρας δώρισε στον Αγαμέμνονα θώρακα)

τόν ποτέ οἱ Κινύρης δῶκε ξεινήϊον εἶναι.
πεύθετο γὰρ Κύπρον δὲ μέγα κλέος οὕνεκ᾽ Ἀχαιοὶ
ἐς Τροίην νήεσσιν ἀναπλεύσεσθαι ἔμελλον·
τοὔνεκά οἱ τὸν δῶκε χαριζόμενος βασιλῆϊ.

Το στήθος σκέπασ’ έπειτα με θώρακα οπού δώρον

φιλοξενίας άλλοτε του έδωκε ο Κινύρας,

ότι το μέγα άκουσμα στην Κύπρον είχε φθάσει

που αρμένιζαν οι Αχαιοί ν’ ανέβουν εις την Τροίαν.

Όθεν εφιλοδώρησεν αυτός τον βασιλέα

(μετάφραση Ιάκωβου Πολυλά)

 

Η αρχαιότερη αναφορά για τον ναό της Αφροδίτης στην Πάφο γίνεται από τον Όμηρο στην Οδύσσεια, θ 360 – 366

τὼ δ᾽ ἐπεὶ ἐκ δεσμοῖο λύθεν, κρατεροῦ περ ἐόντος,
αὐτίκ᾽ ἀναΐξαντε ὁ μὲν Θρῄκηνδε βεβήκει,
ἡ δ᾽ ἄρα Κύπρον ἵκανε φιλομμειδὴς Ἀφροδίτη,
ἐς Πάφον· ἔνθα δέ οἱ τέμενος βωμός τε θυήεις.

ἔνθα δέ μιν Χάριτες λοῦσαν καὶ χρῖσαν ἐλαίῳ

ἀμβρότῳ, οἷα θεοὺς ἐπενήνοθεν αἰὲν ἐόντας,
ἀμφὶ δὲ εἵματα ἕσσαν ἐπήρατα, θαῦμα ἰδέσθαι.

Κι αὐτοὶ σὰ λευτερώθηκαν ἀπ’ τῶ δεσμῶν τὸ βάρος,
πετάξανε, καὶ κίνησε κατὰ τὴ Θράκη ὁ Ἄρης,
κι ἡ φιλογέλαστη θεὰ στῆς Κύπρος πῆε τὴν Πάφο,
ποὺ ἔχει ναό της καὶ βωμὸ μοσκολιβανισμένο.
Οἱ Χάρες τήνε λούσανε, μὲ λάδι τὴν ἀλεῖψαν

ἀθάνατο, ποὺ γιὰ θεῶν κορμιὰ μονάχα τό ‘χουν,
καὶ μὲ σκουτιὰ τὴν ἔντυσαν, ποὺ θάμαζες νὰ βλέπης.

(μετάφραση Αργύρη Εφταλιώτη)

 

 

Στον Ύμνον προς την Αφροδίτη, λέγει ότι η χρυσοστέφανη, η όμορφη θεά, γεννήθηκε από τον αφρό της θάλασσας και ο Ζέφυρος πάνω σε κύμα αλαφρό την έσπρωξε κοντά στην Κύπρο. Τη δέχτηκαν χαρούμενα οι χρυσοφορούσες ώρες, όπου την έντυσαν με λαμπρά ρούχα, της τοποθέτησαν στο κεφάλι χρυσό στέμμα, σκουλαρίκια από ορείχαλκο και χρυσό και τον απαλό της λαιμό στόλισαν με χρυσό περιδέραιο.

O Βιργίλιος, στο παθητικό και γλαφυρό του ύφος αναφέρει ότι στο ναό υπήρχε όχι ένας, αλλά εκατό βωμοί.

 

nisia-sparmatseto (5)

 

Ο Ηρόδοτος ονομάζει την Παφία Αφροδίτη, Ουρανία, και την συσχετίζει με θεότητα από την παλαιστινιακή πόλη Ασκαλών, ενώ ο Παυσανίας βλέπει στη θεότητα αυτή ασσυριακή καταγωγή (“πρώτοις δε ανθρώπων Ασσυρίοις κατέστη σέβεσθαι την Ουρανίαν, μετά δε Ασσυρίους Κυπρίων Παφίοις και Φοινίκων τοις Ασκάλωνα έχουσιν εν τη Παλαιστίνη”). Ο ναός, κατά τη μυθολογία, ιδρύθηκε από το βασιλιά Αέριο ή τον Κινύρα.

«Διάκειται μὲν οὕτως ἡ Κύπρος τῆι θέσει. κατ᾽ ἀρετὴν δ᾽ οὐδεμιᾶς τῶν νήσων λείπεται· καὶ γὰρ εὔοινός ἐστι καὶ εὐέλαιος σίτωι τε αὐτάρκει χρῆται· μέταλλά τε χαλκοῦ ἐστιν ἄφθονα».  ΣΤΡΑΒΩΝ

 

 

ΙΟΝΙΟ – ΑΙΓΑΙΟ – ΚΥΠΡΟΣ, 10

 

ΕΛΛΑΔΙΤΕΣ ΚΑΙ ΚΥΠΡΙΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

 

ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ

Στη συλλογή “Η πολιτεία και η μοναξιά” που εκδόθηκε το 1912, όμως το συγκεκριμένο ποίημα είχε δημοσιευτεί πολλά χρόνια νωρίτερα, καθώς εγώ το βρήκα σ’ ένα τεύχος της Εφημερίδας των Κυριών με ημερομηνία 15.04.1901, απ’ όπου και το αντιγράφω εδώ:

 

ΚΥΠΡΟΣ

Καλώς μας ήρθατε, παιδιά! Στην Κύπρο την αέρινη,

Στη Μακαρία γη,

Στάζει το μέλι διαλεχτό σαν πρώτα; Ακόμα γίνεται

Τ’ ολόγλυκο κρασί;

Η χαρουπιά η ολόχλωρη λέει τα παληά και τ’ άξια

Της αργυρής εληάς;

Και τ’ αηδόνι τραγουδεί στην ευωδιά του λάδανου

Τα πάθη της καρδιάς;

Κ’ οι ακρογιαλιές λαχταριστές, τ’ αραξοβόλια ολόβαθα

Και τ’ ακροτόπια ορθά,

Το καρτερούνε της θεάς το υπέρκαλο ξαγνάντεμα

Και δεύτερη φορά;

Καλώς μας ήρθατε παιδιά! Στην Κύπρο την πολύχαλκη,

Στην καρποφόρα γη,

Ακόμη η Μοίρα της οργής, η Μοίρα όλων των ώμορφων,

Ξεσπάει και καταλεί;

…………………………………………………………

Καλώς μας ήρθατε, παιδιά! Στην Κύπρο την αέρινη,

Στη Μακαρία γη.

Στ’ ωραίο πολύπαθο κορμί η αγνή ψυχή δεν έσβυσε.

Και ζη, και ζη, και ζη!

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΕΦΕΡΗΣ

…Κύπρον, ου μ’ εθέσπισεν…»

…Μεγάλος πόνος είχε πέσει στην Ελλάδα.

Τόσα κορμιά ριγμένα

στα σαγόνια της θάλασσας στα σαγόνια της γης.

τόσες ψυχές δοσμένες στις μυλόπετρες, σαν το σιτάρι…

Δακρυσμένο πουλί,

στην Κύπρο τη θαλασσοφίλητη…

δεν το ‘χει μες στη μοίρα του ν’ ακούσει

μαντατοφόρους που έρχουνται να πούνε

πως τόσος πόνος τόση ζωή

πήγαν στην άβυσσο

για ένα πουκάμισο αδειανό για μιαν Ελένη.

                                      (απόσπασμα από το ποίημα «Ελένη»)

 

 

Γιάννης Ρίτσος

“Ύμνος και θρήνος για την Κύπρο”

Νησί πικρό, νησί γλυκό, νησί τυραγνισμένο
κάνω τον πόνο σου να πω και προσκυνώ και μένω.

Εσύ της θάλασσας ρυθμός, ολάνθιστο κλωνάρι,
πώς σου μαδήσαν τ΄άνθια σου διπλοί, τριπλοί βαρβάροι.

Τι θλιβερά που σεργιανάν τριγύρω σου τα ψάρια
κι αντίχριστοι να παίζουνε την τύχη σου στα ζάρια.
Κουράγιο, μικροκόρη μας, που μας εγίνης μάνα
Ύμνος και Θρήνος της ζωής κι ανάστασης καμπάνα.

 

 

ΙΟΝΙΟ – ΑΙΓΑΙΟ – ΚΥΠΡΟΣ, 11

 

ΕΛΛΑΔΙΤΕΣ ΚΑΙ ΚΥΠΡΙΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

 

ΚΩΣΤΑΣ ΜΟΝΤΗΣ

 

Στίχοι για την Τουρκική εισβολή

Υπάρχει μεγάλη ζήτηση στίχων

για την Τουρκική εισβολή.

Η κυρία Μ τους θέλει επειγόντως

για μια ραδιοφωνική εκπομπή στο Παρίσι,

δυο Ελληνικά κι ένα Αγγλικό περιοδικό

τους χρειάζονται για τα ειδικά αφιερώματά τους,

στην Camden Town και στην Νέα Υόρκη

οργανώνονται δύο φιλανθρωπικές χοροεσπερίδες

που θα τις ποικίλλει απαγγελία επίκαιρων ποιημάτων.

Είναι θέμα προβολής της Κύπρου

που πολύ θα βοηθήσει τον έρανο για τους πρόσφυγες.

Πώς να τους πεις πως έπηξε το μελάνι στην πέννα σου,

πώς να τους πεις πως έπηξε το αίμα στην καρδιά σου,

πώς να τους πεις να μας αφήσουν ήσυχους;

 

 

[ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΟΙΗΤΕΣ]

Ελάχιστοι μας διαβάζουν,
ελάχιστοι ξέρουν τη γλώσσα μας,
μένουμε αδικαίωτοι κι αχειροκρότητοι
σ’ αυτή τη μακρινή γωνιά,
όμως αντισταθμίζει που γράφουμε Ελληνικά.
(ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΟΙΗΤΕΣ, Β, 456)

 

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ

ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΠΟΥ ΕΜΕΙΝΕ ΠΙΣΤΗ ΣΤΟΥΣ ΣΥΝΤΡΟΦΟΥΣ ΤΗΣ

Μες στην αμαρτωλή της φορεσιά
με απομιμήσεις δέντρων και πουλιών
κοιμάται πλάι στη δύναμη του ονόματός της.

Με την άμμο του ύπνου στα μαλλιά της
γαληνεύει τα όνειρα και τα σώματα
των πρωινών αγαλμάτων.

Φίδια της μαλακώνουνε τα στήθια.

Τι έχει να χάσει αυτή που τόσο λίγο νοιάζεται
για του θανάτου την ιτιά και τα χλωρά σπαθιά;

σε λίγο θα γεμίσει στάχτη το δοχείο.
Και του προσώπου της η φλόγα, κάποτε ιερή,
θα πλύνει με βαμπάκι την πληγή της.

Η άκρη του ματιού της γίνεται αλμυρή.
Το φόρεμά της λιώνει στον κοιτώνα.

Ήτανε δροσερή στα πρώτα χρόνια.
Τώρα μουδιάζει στην καρδιά της παλαμίδας.

Αν έρχεσαι από μακριά, παρακαλώ,
τίναξε τη βροχή από τα μαλλιά σου
κι εγώ θα καταλάβω τ’ όνομά σου.

 

 

ΜΕΧΜΕΤ ΓΙΑΣΙΝ (Mehmet Yaşın)

[γεννήθηκε το 1958 στην Κύπρο]

 

Πολύ θα ‘θελα να ‘ξερα
ποιος να ‘ταν άραγε ο Κύπριος που διάβαζε το βιβλίο αυτό;
Σταμάτησε στη σελίδα 48.
Ίσως και να τον επιστράτευσαν τότε ακριβώς,
κι ωστόσο ο τίτλος του βιβλίου
ήταν “Ο άνθρωπος δε γεννιέται στρατιώτης”.

Θα μπορούσαμε να έχουμε μοιραστεί τις αναμνήσεις μας
να φάμε παγωτό μαζί
θα μπορούσα να έχω φροντίσει την πληγή στο χέρι σου
να φορέσω τ’ αδιάβροχο σου μια μέρα βροχερή.
Και θα ήθελα να μάθεις για την έκπληξη που νιώθω κι εγώ ο ίδιος
– συνεχίζοντας εδώ, τώρα, την ανάγνωση
του βιβλίου αυτού που άφησες στη μέση.

 

 

 

ΙΟΝΙΟ – ΑΙΓΑΙΟ – ΚΥΠΡΟΣ, 12

 

ΕΠΙΜΕΤΡΟ:  ΞΕΝΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΝΗΣΙΑ

 

Στη Ζάκυνθο – ΕΝΤΓΚΑΡ ΑΛΑΝ ΠΟΕ

Ωραίο νησί του ωραιότερου από τα λούλουδα όλα
μες στα λεπτά ονόματα πήρες το πιο λεπτό.
Πόσες ενθύμησες κι από ποιαν ώρα αχτιδοβόλα
ξυπνάν ευθύς στην όψη σου, σε κάθε σου δικό!

Πόσες σκηνές ευδαίμονες που χάθηκαν και πάνε!
Πόσων ελπίδων στοχασμοί που είναι πια νεκρές,
Πόσοι οραματισμοί για μια παρθένα που δε θα’ναι
Ποτέ πια, ποτέ πια εκεί στις χλοερές πλαγιές!

Ποτέ πια! Ωιμέ αυτός ο αχός, πένθιμος, μαγεμένος
μεταμορφώνει όλα! Ποτέ δε θέλγουν πια οι γητιές σου,
η ανάμνησή σου ποτέ πια! Τόπος καταραμένος.

Θα είναι για μένα οι σμαλλωτές από άνθια ακρογιαλιές σου!
Ω υακινθόπλαστο νησί! Ω πορφυρένιο Ζάντε!
Isola d ‘ oro, Fior di Levante!

Μετάφραση: Πάνος Νικολή Τζελέπης
Πηγή: Νέα Παγκόσμια Ποιητική Ανθολογία Ρίτας Μπούμη- Ν.Παππά

 

 

Στη Ζάκυνθο- ΟΥΓΚΟ ΦΟΣΚΟΛΟ

Δεν θα ξαναπατήσω το ακρογιάλι
που η παιδική ζωή μου ήταν γυρμένη…
Ω Ζάκυνθό μου, είσαι καθρεφτισμένη
στου Ελληνικού πελάγου την αγκάλη

που η Αφροδίτη με παρθένα κάλλη
βγήκε πρόσχαρη κι’ αφρογεννημένη
κι’ απ’ το γέλιο της είναι η γη ανθισμένη.
Τον αιθέρα σου και τα δάση ψάλλει

Εκείνος που λαμπρά έχει τραγουδήσει
τον Οδυσσέα που θαλασσοδαρμένος
στην Ιθάκη γυρίζει και με πόνο

φιλεί τη γη του, άτυχος, δοξασμένος.
Δέξου, πατρίδα, τον ύμνο μου μόνο,
τάφο αδάκρυτο η μοίρα μου έχει ορίσει.

Μετάφραση: Μαρίνος Σιγούρος
Πηγή: Παγκόσμια Ποιητική Ανθολογία “Ταξίδι στην ποίηση”,Ναυτίλος

 

 

Ταξίδι στα Κύθηρα- ΣΑΡΛ ΠΙΕΡ ΜΠΟΝΤΛΕΡ

Σαν το πουλί περίχαρη πετούσε και η καρδιά μου
κι ελεύτερη τριγύριζεν ανάμεσα απ’ τα ξάρτια.
Κάτου απ’ τον ξάστερο ουρανό κυλούσε το καράβι
σα μεθυσμένος άγγελος από λαμπρότατο ήλιο.

Το μαυρονήσι ποιο είν’ αυτό το θλιβερό; Μας είπαν:
— Τα Κύθηρα· των τραγουδιών η φημισμένη χώρα,
των γεροντοπαλίκαρων η χιλιοπατημένη
παράδεισο· και μ’ όλα αυτά φτωχή του η γη, για κοίτα!

Για τα γλυκά τα μυστικά, για όσες γιορτές γιορτάζει,
νησί, η καρδιά, νά! της αρχαίας το φάντασμα Αφροδίτης
απάνου από τα κύματά σου υπέρκαλο αρμενίζει,
γιομίζοντας τους λογισμούς λαγγέματα και αγάπες.

Ωραίο νησί με τις χλωμές μυρτιές, μυριανθισμένο,
κι απ’ όλα τα έθνη δοξαστό στων αιώνων τους αιώνες,
που σ’ εσέ φέρνουν οι καρδιές τ’ αναστενάσματά τους,
σαν της λατρείας το λιβάνι απάνου από `να κήπο

ρόδων ή σαν περιστεριού παντοτινό το βόγγο!
Τα Κύθηρα δεν ήταν πια παρά χωράφι χέρσο
και μια ερημιά κακοτοπιά που την αναταράζαν
στριγγές φωνές. Μα ξάνοιγα παράξενο εκεί κάτι.

Ναοί δεν ήταν που ίσκιωνα τα δεντρολίβανα, όπου
η νέα ιέρεια των ανθών η ερωτεμένη ερχόταν
με το κορμάκι από κρυφές φωτοκαμένο φλόγες,
σε φόρεμα μισανοιγμένο από διαβάτρες αύρες.

Μα να! Καθώς πλευρώνοντας άκρη-άκρη το ερμονήσι,
ξαφνίζαμε και τα πουλιά με τ’ άσπρα τα πανιά μας,
που ήταν είδαμε στητή κρεμάλα από τρεις κλάδους·
ξεχώριζε μαυριδερή σα να ήταν κυπαρίσσι.

Όρνια άγρια στο ταΐνι τους σκαρφαλωμένα απάνου
με λύσσα τρώγανε ώριμο πια κάποιον κρεμασμένο·
και το καθένα φύτευε τη βρωμερή του μύτη,
χώνοντάς τη, σα σύνεργο, παντού μέσ’ στη σαπίλα.

Τρύπες τα μάτια του, κι απ’ την αδιάντροπη κοιλιά του
βαριά τ’ άντερα χύνονταν απάνου στα μηριά του,
κι από γλυκάδες βδελυρές χορτάτοι οι δήμιοί του,
δέρνοντάς τον, ολότελα τον είχαν ευνουχίσει.

Κάτου στα πόδια του αγριμιών ζηλιάρικα κοπάδια,
με μούρες ανασηκωτές, γυρίζαν τριγυρίζαν,
και ζώο πιο μεγαλόκορμο στη μέση τους κουνιούνταν
από τους παραστάτες του τριγυριστός, ο μπόγιας.

Στα Κύθηρα που κάθισες, παιδί ουρανού πανώριου,
αμίλητος υπόμενες βρισιές, χτυπιές, ω φρίκη!
για να πλερώσεις άτιμες λατρείες σου κι αμαρτίες
που σου το απαγορέψανε το μνήμα.
Ω κρεμασμένε

ρεζιλεμένε, οι συφορές σου, οι συφορές σου, και όταν
είδα να ρεύει το κορμί σου, αιστάνθηκα ώς απάνου
στα δόντια μου, σαν εμετός, να μου ξανανεβαίνει
των πόνων του παλιού καιρού το φαρμάκι, ποτάμι.

Μπροστά σ’ εσέ, φτωχέ άμοιρε και πόσο αγαπημένε!
όλα τα ράμφη αιστάνθηκα των που τρυπούν κοράκων
και που πονούν, και τα σαγόνια των παρδάλεων όλα
που άλλοτε τόσο ορέγονταν τη σάρκα μου να τρίβουν.

— Ωραίος ήταν ο ουρανός και η θάλασσα καθρέφτης,
για μένα αιματοσπάραχτα μαύρα στο εξής τα πάντα,
και να! την είχα, αλίμονο! σα σε χοντρό σουδάρι
σ’ αυτό το παραμάντεμα θαμμένη την καρδιά μου.

Δεν ηύρα στο νησί σου ορθό, Αφροδίτη, ή μια κρεμάλα,
ένα σημείο, και κρέμοταν η εικόνα μου από κείνη.
Το θάρρος και τη δύναμη, Θεέ μου, ν’ αντικρίσω
το σώμα μου και την καρδιά μου δίχως ν’ αηδιάσω.

μετάφραση: Κωστής Παλαμάς Πηγή: Παγκόσμια Ποιητική Ανθολογία “Ταξίδι στην ποίηση”, Ναυτίλος

 

Συνεχίζεται…

Σχετικά άρθρα

H δολοφονία του Χρυσίππου | Ένα ενδιαφέρον online διαδραστικό παιχνίδι

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Το έθιμο της αποκριάς και της Καθαράς Δευτέρας στην Ελλάδα.

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Πολιτισμική ιστορία ή ο πολιτισμός ανήκει στην ιστορία;

Θανάσης Μουσόπουλος

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X