Sparmatseto
Projects Γενικά Projects

ΘΕΑΣΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΝΗΣΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ | Από τον Θανάση Μουσόπουλο (μέρος ΙΙΙ)

 

ΘΕΑΣΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΝΗΣΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ | Από τον Θανάση Μουσόπουλο (μέρος ΙΙΙ)

Δείτε ΕΔΩ το Μέρος ΙΙ

 

ΘΕΑΣΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΝΗΣΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΙΙΙ

ΙΟΝΙΟ – ΑΙΓΑΙΟ – ΚΥΠΡΟΣ, 6

 

E΄ ΑΙΓΑΙΟ ΠΕΛΑΓΟΣ

Το Αιγαίο είναι ένας τρόπος να βλέπουμε τα πράγματα και να ζούμε. Από  νησί σε νησί, από βράχο σε βράχο περνάς από το σήμερα στο χτες και στη συνέχεια πηδάς στο αύριο.

Στο κείμενο «Ένα κοχύλι απ’ το Αιγαίο» του Κώστα Ζουγρή διαβάζουμε:

«Γέφυρα που ενώνει την Ευρώπη με την Ασία, το Αιγαίο Πέλαγος αποτελεί μια μοναδική περιοχή, με μεγάλη και μακρόχρονη ιστορία, που ξεκινάει εδώ και αρκετές χιλιάδες χρόνια. Οι μισοί σχεδόν κάτοικοι της χώρας μας έχουν πρόσβαση και κατοικούν στις παραλίες αυτού του ιστορικού πελάγους, το οποίο σύμφωνα με τη μυθολογία, πήρε το όνομά του από τον ένατο στη σειρά μυθικό βασιλιά της Αθήνας, τον Αιγέα, που βασίλεψε τον 13ο αιώνα π.Χ.»

Σε κείμενό του εξάλλου κι ο Νίκος Μαστροπαύλος γράφει:

«Tις ιδέες μου όλες ενησιώτισα» συλλαβίζει ο Οδυσσέας Ελύτης στον 13ο Ψαλμό των Παθών τού «Αξιον Eστί» και συνεχίζει να ψέλνει στο «Δοξαστικόν»:

«Η Σίφνος, η Αµοργός, η Αλόννησος, / η Θάσος, η Ιθάκη, η Σαντορίνη, / η Κως, η Ιος, η Σίκινος».

Αυτή η μεγάλη δυναμική της νησιωτικότητας ομορφαίνει και πλουτίζει τη ζωή μας, την αλλάζει για λίγες ή για πολλές ημέρες και νύχτες.

Η Κική Δημουλά από τη συλλογή «Το λίγο του κόσμου»

«Μίλα. / ΄Εχουµε τόση θάλασσα µπροστά µας.

Εκεί που τελειώνουµε εµείς / αρχίζει η θάλασσα».

Ο «Δώδεκα νήσων άγγελος» Οδυσσέας Ελύτης τραγουδά:

«Βράχια που του νερού  / τα ξαναλέει ο αντίλαλος.

Κοπάδια σπίτια που τα πάει / Δάφνις γυμνός.

Μαϊστραλίζουν οι μανταρινιές / της Κάλυμνος.

Κι ακούν μισάνοιχτα της Κάσος. /Τα όστρακα».

Ο Νικηφόρος Βρεττάκος τραγουδά «Το βάθος του κόσμου»:

«Αυτή η σιωπή, αυτή η γαλήνη, / αυτή προπαντός η αγάπη.

Γελούν τα χείλη στις άκρες τους».

 

 

Η ηδυμελής Σαπφώ τραγουδούσε στο Αιγαίο κάτω από την ίδια σελήνη, που άλλοτε είναι ήλιος του μεσονυκτίου και άλλοτε φεγγάρι του μεσημεριού:

«Κι ο έρωτας ξεσήκωσε το νου μου, / σαν αγέρας που σπάει

τα δένδρα στο βουνό».

Τα ίδια τα νησιά είναι ποιήματα ενός δημιουργού. Η «Αμοργός» του Νίκου Γκάτσου δεν έχει τίποτε το υλικό. Ο ποιητής δεν την είχε δει ποτέ. Είχε αισθανθεί όμως μέσα σε αυτήν να πάλλονται η φυγή και η ουτοπία ή αλλιώς οι καλοκαιρινοί έρωτες:

«Να βρεις μιαν άλλη θάλασσα / μιαν άλλη απαλοσύνη

Να πιάσεις από τα λουριά / του Αχιλλέα τ’ άλογα

Αντί να κάθεσαι βουβή / τον ποταμό να μαλώνεις

Τον ποταμό να λιθοβολείς / όπως η μάνα του Κίτσου.

Γιατί κι εσύ θα ‘χεις χαθεί κι η ομορφιά σου θα ‘χει γεράσει».

 

 

Η ποίηση δεν είναι γεωγραφία ούτε οι ποιητές γεωγράφοι και ιστορικοί. Δεν θα πάρουμε τα νησιά και τα νησάκια στη σειρά. Δύο ποιητές, που λατρεύω ξεχωριστά, ρίχνουν τους στίχους τους στο Αιγαίο.  Και πρώτα ο Γιώργος Σεφέρης:

«Τρεῖς βράχοι λίγα καμένα πεῦκα κι ἕνα ρημοκλῆσι / καὶ παραπάνω / τὸ ἴδιο τοπίο ἀντιγραμμένο ξαναρχίζει. […]

Ἐδῶ ἀράξαμε τὸ καράβι νὰ ματίσουμε τὰ σπασμένα κουπιά,

νὰ πιοῦμε νερὸ καὶ νὰ κοιμηθοῦμε. / Ἡ θάλασσα ποὺ μᾶς πίκρανε εἶναι βαθιὰ κι ἀνεξερεύνητη / καὶ ξεδιπλώνει μίαν ἀπέραντη γαλήνη. / Ἐδῶ μέσα στὰ βότσαλα βρήκαμε ἕνα νόμισμα / καὶ τὸ παίξαμε στὰ ζάρια. /Τὸ κέρδισε ὁ μικρότερος καὶ χάθηκε. /Ξαναμπαρκάραμε μὲ τὰ σπασμένα μας κουπιά».

«Σκύψε αν μπορείς στη θάλασσα τη σκοτεινή, / ξεχνώντας τον ήχο μιας φλογέρας πάνω σε πόδια γυμνά / που πάτησαν τον ύπνο σου / στην άλλη ζωή, στην άλλη ζωή, τη βυθισμένη,

που πάτησαν τον ύπνο σου / στην άλλη ζωή, στην άλλη ζωή, τη βυθισμένη. / Γράψε, αν μπορείς, το τελευταίο σου όστρακο,

τη μέρα, τ’ όνομα, τον τόπο, / και ρίξε το στη θάλασσα για να βουλιά , για να βουλιάξει, / και ρίξε το στη θάλασσα για να

βουλιά , για να βουλιάξει».

 

 

ΙΟΝΙΟ – ΑΙΓΑΙΟ – ΚΥΠΡΟΣ, 7

Κι ο Οδυσσέας Ελύτης, λίγοι μόνο στίχοι από το  πλημμυρισμένο από Αιγαίο έργο του:

«Εκεί, εκεί να πάω σ’ ένα νησί πετραδερό / που ο ήλιος το λοξοπατάει σαν κάβουρας / κι όλος τρεμάμενος ο πόντος ακούει κι αποκρίνεται. / Πάνοπλη, με δεκάξι αποσκευές, με sleeping bags και χάρτες, / πλαστικούς σάκους, κοντάμετρα και τηλεοπτικούς φακούς,/ κιβώτια με φιάλες μεταλλικό νερό,

κίνησα – δεύτερη φορά – και τίποτα. / Κιόλας η ώρα εννιά στο μόλο της Μυκόνου, / έσβηνα μες στα ούζα και στα εγγλέζικα,

θαμώνας ενός ουρανού ελαφρού, όπου όλα / τα πράγματα βαραίνουν δυο φορές το βάρος τους».

 

Δύο από τους νεότερους ποιητές που αγαπώ:

Ο Δημήτρης Δούκαρης:

«Με το θάμβος έψαυσες την Καλλίστη Θήρα– / η ορατότης γλίστρησε απ’ το μηδέν / και ζήτησες την πολιτεία σε υγρό πυθμένα / το μήνυμα είχε σταλεί πέρ’ απ’ τις πέτρινες κορφές,

τις άδειες Πύλες– / πλησίασες υπάκουη ψυχή, / πόδια στεκάμενα σε πέτρα ελαφρή / πάνω στο κύμα, / έκραξες την Στρογγύλη, γύρω στη γη, / κάτω στη θάλασσα, μια θάλασσα καυτή / έκρουσες την Θήραν – ωϊμέ, / έκρουσες την Θήραν – ωϊμέ, / μια πληγή πάνω στην καρδιά της, / δυο πληγές τα μάτια της, / με καπνούς κι αίματα σκληρά  […]

την Καλλίστη Θήρα δεν έψαυσες: / Το κραταιό ηφαίστειο της ζωής σου σε κίνησε, / το κραταιό ηφαίστειο σε ύφανε, / το κραταιό, σε κάλεσε να σε κρατήσει – / πάνω στη λάβα ένα σημάδι αλαφρό: Οι επιθυμίες σου / και το στεφάνι σου: Πύρινος λόφος.

 

Ο Αντώνης Φωστιέρης:

«Αυτός ο βράχος με το αλάτι του / Δεν είναι τόπος. Χρόνος σου είναι. / Και το νερό του / Που σε ράντισε ασαράντιστο, / Πρώτο μετά το αμνιακό. / Κάτι αρμέγει μαύρο στ’ όνομά της

Α μ ο ρ γ ό ς. / όπως πλατιά που πλαταγίζει απάνω / αστερόεσσα / Νύχτα. / Η νύχτα η πιο- / Να φέγγει τότε κι η μικρή πυγολαμπίδα / Διάττοντας / Δεκαετία εξήντα του /εικοστού / Κι ας έφυγε / Σφυρίζει αρόδου / Το παπόρι αθέατο

Μοσχάνθη Μαριλένα Ιόνιον / Με την καρίνα οργώνοντας

Γραμμή / Τη θάλασσα της νοσταλγίας. /Την άγονη»

 

Κλείνουμε με ένα ποίημα της Γιώτας Αργυροπούλου (1960 – 2018) στη μνήμη της:

Απόπλους 1987

Άφησες πίσω το λιμάνι, την κουρασμένη πόλη

για τα μικρά Δωδεκάνησα.

Πρώτος σταθμός η Πάτμος, περπατημένη

από άκρου εις άκρον προηγούμενη χρονιά.

Πρωτοϊδωμένη η Νίσυρος, η Σύμη

η Χάλκη, η Τήλος.

Σαν τις γυναίκες του ποιητή όλες ωραίες μέσα στη νύχτα.

Μα προκειμένου για νησιά, το χάραμα αναδεύονται

στης αυγής τα σπάργανα

τα μεσημέρια πλέουν μετέωρα στο φως.

Θα ήταν κρίμα να μαυρίσει τέτοια στίλβη.

Σε περίμενε φαιός ο Πειραιάς,

το τραίνο, ο σταθμός Πελοποννήσου.

Πάνω στο πλοίο της γραμμής άλλαξες ρότα.

Χάραξες πλου ανήκουστο.

Απ’ το Καρπάθιο, την Κρήτη, το Μυρτώο

τρεις μέρες Τήλος-Γύθειο, παραμονή Δεκαπενταύγουστου

έφτασες στο στεριανό χωριό σου.

Είδες την Κάσο και την Κάρπαθο — μετά από δέκα χρόνια

σήμανε και η ώρα για την Όλυμπο, τη σπηλιά του Άη Γιάννη.

Διέσχισες την Κρήτη, από τον Άγιο ως τα Χανιά

στα Κύθηρα νόμισες πως ήσουν πάλι πίσω.

Όσα ακλούθησαν μετά, πρόσωπα, τόποι

στο πέρασμα του χρόνου ας συμφυρθούν στη μνήμη.

Όμως αυτό το μυρωμένο καλοκαίρι, πού ακόμα το ανασαίνεις

βράχια φωτόλουστα, ομήλικοι ταξιδευτές

πλοία νυσταγμένα, το καθετί να κρατηθεί

στη θέση του. Σε σχέδιο ονείρου.

 

 

ΙΟΝΙΟ – ΑΙΓΑΙΟ – ΚΥΠΡΟΣ, 8

 

ΣΤ΄ ΚΥΠΡΟΣ  – ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Με την ιστορία και τον πολιτισμό της Κύπρου καταπιάστηκα από πολύ παλιά. Στα χρόνια της εφηβείας κατεβαίναμε σε συλλαλητήρια για τον κυπριακό αγώνα και την ΕΟΚΑ. Μαθητής γυμνασίου μίλησα σε συγκέντρωση στην αυλή του σχολείου για τον Ευαγόρα Παλληκαρίδη. Σε άρθρο μου με τίτλο «Θησαυροί της Κύπρου (συνοπτική εικόνα της Κυπριακής Τέχνης)», που δημοσιεύθηκε το 1974 στο περιοδικό «Θρακικά Χρονικά»,  γράφω συνοπτικά:

«Η Κύπρος, το νησί του χαλκού και της Αφροδίτης, έχει μιαν ιστορία 8 χιλιάδων χρόνων, που ξεκινά από την εποχή του Χαλκού, την 6η χιλιετηρίδα. Εθνολογικά, ενώ στην αρχή ανήκε στις χώρες της Ανατολής, κατά το 1400 π.Χ. περίπου οι Μυκηναίοι, ως έμποροι και αργότερα (το 1200 π.Χ.) ως άποικοι, εγκαθίστανται στο νησί και έτσι αλλάζει οριστικά η εθνολογική μορφή του νησιού που από τότε ανήκει στον Ελληνικό εθνολογικό χώρο. Οι προηγούμενες φυλές αφομοιώνονται, το ίδιο και οι Φοίνικες που έρχονται για εμπόριο στην Κύπρο αργότερα, και έτσι επικρατεί απόλυτα το ελληνικό στοιχείο.

Η Κύπρος εξάλλου, παρά τις αλλεπάλληλες ιστορικές της περιπέτειες, διατήρησε τον Ελληνικό χαρακτήρα, που είναι διάχυτος στα μνημεία τέχνης, στη θρησκεία, στη γλώσσα, στα ήθη και έθιμα. Πολλοί γειτονικοί λαοί την κατέλαβαν μέχρι το 1960, που έγινε Ανεξάρτητο κράτος, μετά από μακροχρόνιο ηρωικό αγώνα. Παρ’ όλες τις ξένες επιρροές και τις εθνικές περιπέτειες στο διάβα του χρόνου, ο Κυπριακός πολιτισμός έμεινε ελληνικός. Πολλές φορές μάλιστα πιστότερος στην ελληνική παράδοση. Έτσι, γλωσσικά συνδέεται περισσότερο με την Ομηρική γλώσσα, ενώ η Βυζαντινή παράδοση είναι έντονη στην Εκκλησία και κυρίως στην ψυχή του λαού – με τα τραγούδια του βυζαντινού ακριτικού κύκλου.

Η Κύπρος προσέφερε πολλά στην Ελλάδα: εκεί γεννήθηκε ο Στασίνος, ο Ζήνων ο Κιτιεύς, εκεί λένε γεννήθηκε ο Όμηρος. Κατά το Βυζάντιο έχουμε σημαντική ανάπτυξη της τέχνης των εικόνων. Και η Λαϊκή τέχνη διασώζει την κυπριακή ψυχή.

Σήμερα, με όλα τα βάσανά τους, οι Κύπριοι δεν ξεχνούν πως η Κύπρος είναι το νησί του χαλκού και της Αφροδίτης».

 

Ο ΟΜΗΡΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

Ο Όμηρος αναφέρεται στην Κύπρο τόσο στην Ἰλιάδα, μιλώντας για τον περίφημο θώρακα που ο βασιλιάς της Κύπρου Κινύρας δώρισε στον Αγαμέμνονα, όσο και στην Ὀδύσσεια, όπου ο Δμήτωρ Ἰασίδης εμφανίζεται ως βασιλιάς της Κύπρου και φίλος από φιλοξενία του  Οδυσσέα και η Αφροδίτη ντύνεται και στολίζεται στον πανελλήνια ονομαστό ναό της στην Πάφο.

Οι οικιστικοί μύθοι ανάγουν την ίδρυση των κύριων βασιλείων της Κύπρου στους  αμέσως μετά τον Τρωικό πόλεμο χρόνους από Ομηρικούς ήρωες. Τους έχουν απαθανατίσει – πέρα από την ολοζώντανη ανά τους αιώνες προφορική Κυπριακή παράδοση – αρχαίες πηγές πάμπολλες, από τον Πίνδαρο και τον Ευριπίδη, τον Ισοκράτη και τον Αριστοτελικό Πέπλον, τον Στράβωνα και τον Παυσανία, τον Πλούταρχο και – πιο αναλυτικά – τον Αλεξανδρινό Λυκόφρονα στην περίφημη Αλεξάνδραν του.

 

Συνεχίζεται…

Σχετικά άρθρα

Το «τέλος» που βλέπουμε στον ύπνο μας | Του Κώστα Μπλιάτκα

ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΜΑΤΙΑ του Θανάση Μουσόπουλου (μέρος ΙΙΙ)

Θανάσης Μουσόπουλος

ΓΙΟΡΤΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ 4η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑ ΕΚΑΤΟΝΤΑΕΤΙΑ

Θανάσης Μουσόπουλος

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X