Sparmatseto
Κινηματογράφος Τέχνες

Πειραματικός Κινηματογράφος: η καλλιτεχνική πλευρά του… φεγγαριού

 

Πειραματικός Κινηματογράφος: η καλλιτεχνική πλευρά του… φεγγαριού

 

Πειραματικός Κινηματογράφος

Με τον όρο Πειραματικός Κινηματογράφος επιχειρείται συνήθως να περιγραφεί η τάση η οποία προωθεί την εξερεύνηση του κινηματογραφικού μέσου πέρα από συμβάσεις και κομφορμιστικές επιλογές. Οι σκηνοθέτες του πειραματικού κινηματογράφου δεν ενδιαφέρονται τόσο για την στιλιστική παρουσίαση του έργου τους όσο για τα αποτελέσματα που αυτό παράγει ή τη γνώση που προσφέρει σε σχέση με το ίδιο το κινηματογραφικό μέσο.

Θα μπορούσε να υποστηριχθεί, χωρίς μεγάλο περιθώριο λάθους, ότι ο πειραματικός ή πρωτοποριακός κινηματογράφος αποτελεί μια διαφορετική πρόταση πέρα και πάνω από τον κινηματογράφο που συνηθίζουμε να τον αποκαλούμε «εμπορικό». Και βέβαια κάποιες ταινίες του πειραματικού κινηματογράφου έχουν επιτύχει εμπορικά (και αυτό ίσως είναι το πιο αισιόδοξο στοιχείο) η διαφορά όμως με τον εμπορικό κινηματογράφο βρίσκετε αλλού. Βρίσκεται κυρίως στην στοχοθεσία. Ο κύριος στόχος των πειραματικών ταινιών δεν είναι η εμπορική επιτυχία αλλά η ανακάλυψη.

Έχοντας απαλλαγεί από το άγχος της εμπορικής επιτυχίας, στοιχείο που τις περισσότερες (αν όχι όλες) φορές επιτάσσει υποχωρήσεις, ακόμη και ποιοτικές εκπτώσεις στο βωμό της εμπορικότητας, η πειραματική προσέγγιση διαθέτει όλα τα στοιχεία της ανακάλυψης. Μέσα από τις ταινίες τους οι σκηνοθέτες και οι κινηματογραφιστές του είδους επιχειρούν να φθάσουν στα καθαρά κινηματογραφικά στοιχεία του μέσου και να ανακαλύψουν τόσο τη σύνθεσή τους όσο και τον τρόπο ή τους τρόπους, που αυτά μπορούν να επιδράσουν και να αλλάξουν την πορεία του κινηματογράφου.

 

 

aima-poiti2-sparmatseto (1)
Jean Cocteau, Le Sang d’ un poete, 1930

 

 

Το ίδιο το κινηματογραφικό μέσο, μετατρέπεται σε πεδίο έρευνας και σπουδής. Έτσι κι αλλιώς ποιος θα ήταν ο καλύτερος τρόπος γνωριμίας με τον κινηματογράφο και τα πυρηνικά του στοιχεία πέρα από την απαλλαγή του από οποιαδήποτε εξω-κινηματογραφικά στοιχεία; Όλα αυτά τα καλούδια με τα οποία στολίσαμε τον κινηματογράφο για να τον καταστήσουμε ευπώλητο  πρέπει επιτέλους να φύγουν. Μόνο έτσι θα απολαύουμε τον κινηματογράφο στην ολική του γυμνότητα, μόνο έτσι θα απολαύσουμε τον Κινηματογράφο.

Αυτός είναι και ο στόχος των κινηματογραφιστών που ασχολούνται με πειραματικές ταινίες: να απαλλάξουν τον κινηματογράφο από το περιττό, το διακοσμητικό… εν τέλει το ψεύτικο.  Εσκεμμένα ενάντια στο κυρίαρχο ρεύμα, στο ρεύμα του «δεσπόζοντος» ή «καθιερωμένου» κινηματογράφου, πρόθεσή τους είναι να θέσουν υπό αμφισβήτηση όλα εκείνα τα στοιχεία που θεωρούμε παγιωμένα. Έτσι ο αντικομφορμισμός μετατρέπεται σε κύριο στοιχείο αλλά και σε βασικότατο εργαλείο στα χέρια τους μια και μόνο μέσα από το μονοπάτι αυτό μπορούν να έχουν τη δυνατότητα περιγραφής της ουσίας του κινηματογράφου.

 

 

Ιστορική εξέλιξη του πειραματικού κινηματογράφου

Θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η αρχή γίνεται με την avant-garde περίοδο της δεκαετίας του 1920. Είναι η εποχή κατά την οποία ο πειραματικός κινηματογράφος καταφέρνει να επιδράσει καταλυτικά στις εξελίξεις. Τα τρία βασικότερα κινήματα του καλλιτεχνικού κινηματογράφου δείχνουν τον δρόμο. Ο Γαλλικός ιμπρεσιονισμός, ο Γερμανικός εξπρεσιονισμός και το κίνημα του Σοβιετικού μοντάζ παράγουν ταινίες που κάθε άλλο παρά απαρατήρητες περνούν. Δημιουργείται ένα ισχυρό ρεύμα κινηματογραφικής πρωτοπορίας αποδεικνύοντας ότι πράγματι το κινηματογραφικό μέσο είναι ένα καθόλα καλλιτεχνικό πεδίο δράσης που πολλά έχει να προσφέρει στην ιστορική εξέλιξη της τέχνης.

Είναι αλήθεια ότι μετά το αποκορύφωμα του avant-garde κινήματος της δεκαετίας του ’20 ακολούθησε μια περίοδος ουσιαστικής παρακμής.  Το υψηλότερο κόστος των ομιλουσών ταινιών αποθάρρυνε πολλούς σκηνοθέτες να συνεχίσουν την ενασχόλησή τους με τον πειραματικό κινηματογράφο. Πολλοί στράφηκαν προς τα ντοκιμαντέρ (με πολιτικό πολύ συχνά περιεχόμενο, μια και η εποχή ήταν κατάλληλη για κάτι τέτοιο).

Παράλληλα, σε πολλές χώρες όπου επικράτησαν συγκεντρωτικά καθεστώτα ο πειραματικός κινηματογράφος αντιμετωπίστηκε ως ένα είδος παρακμιακό του κινηματογράφου και κατηγορήθηκε για ανηθικότητα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ναζιστική Γερμανία στην οποία το καθεστώς απαγόρευσε το «παρακμιακό» μοντέρνο ύφος στις τέχνες. Οι περισσότεροι κινηματογραφιστές του πειραματικού κινηματογράφου αναγκάστηκαν να αυτοεξοριστούν  και κάποιοι να υποκύψουν στις απαιτήσεις του νέου καθεστώτος.

 

 

Ωστόσο ο πειραματικός κινηματογράφος, αν και απειλήθηκε με εξαφάνιση, δεν εξαφανίστηκε εντελώς εν τέλη. Οι ταινίες avant-garde και οι λυρικές ταινίες παρέμειναν δημοφιλείς ανάμεσα στους πρωτοεμφανιζόμενους σκηνοθέτες. Η επίδραση του υπερρεαλισμού εξακολουθούσε, ενώ παρατηρήθηκε και μια ανάκαμψη του ανεξάρτητου κινηματογράφου ταινιών εμψύχωσης.  Κατά τη διάρκεια του πολέμου οι ΗΠΑ και ο Καναδάς έγιναν το κέντρο του εναλλακτικού – πειραματικού κινηματογράφου τόσο για τους μετανάστες σκηνοθέτες όσο και για μια νέα γενιά αμερικάνων σκηνοθετών.

Θα μπορούσε να ειπωθεί γενικότερα ότι, κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930 αλλά και τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1940, οι κινηματογραφιστές του πειραματικού κινηματογράφου δούλευαν σε συνθήκες σχεδόν πλήρους απομόνωσης και με ελάχιστα οικονομικά μέσα.  Η κατάστασή τους θα βελτιωθεί κάπως μετά το 1945 και το τέλος του πολέμου, με την εξάπλωση των εξειδικευμένων κινηματογράφων τέχνης και την ανάπτυξη θεσμικών πρωτοβουλιών όπως ήταν τα διεθνή κινηματογραφικά φεστιβάλ. Παράλληλα μια νέα μορφή χρηματοδοτήσεων θα αποτελέσει μια πρώτη έστω μικρή, βοήθεια.

 

aima-poihth3-sparmatseto
Jean Cocteau, Le Sang d’ un poete, 1930

 

 

Ο πειραματικός κινηματογράφος επιβίωσε της δύσκολής δεκαπενταετίας 1930 – 1945 και μπορούσε τώρα να ατενίσει το μέλλον με αισιοδοξία και υπό προϋποθέσεις κατά πολύ καλύτερες. Από τη στιγμή αυτή και έπειτα αρχίζει μια ανοδική πορεία (όχι πάντα ευθύγραμμη) μέσα από την οποία ο πειραματικός κινηματογράφος καθιερώνεται. Αναγνωρίζεται η προσφορά του τόσο στη κινηματογραφική πράξη όσο και τη θεωρία η οποία ως επί το πλείστον προέρχεται από αυτόν.

 

Συνεχίζεται…

Σχετικά άρθρα

Ακίρα Κουροσάβα | Γνωρίζοντας τον Ιαπωνικό κινηματογράφο σε ολόκληρο τον κόσμο

Βασίλειος Μακέδος

Ομήρου Οδύσσεια του Δημήτρη Μαρωνίτη από το ΚΘΒΕ

Βασίλειος Μακέδος

Ημερολόγιο μοναξιάς, ημέρα 53η | Της Ειρήνης Τσέλλου

Ειρήνη Τσέλλου

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X