Sparmatseto
Εικαστικά

Dada – Όταν η διαμαρτυρία γίνεται τέχνη

 

Dada Όταν η διαμαρτυρία γίνεται τέχνη

 

Dada

Ήταν μέσα στο ζόφο του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου που μια ομάδα καλλιτεχνών αποφάσισαν ότι η τέχνη προσφέρεται να εκφράσει το σύνολο των καταστάσεων και των διαθέσεων και κυρίως τη διαμαρτυρία ενάντια σε μια εντελώς απάνθρωπη κατάσταση την οποία είχε δημιουργήσει ο άνθρωπος.

 

Τι να φταίει άραγε που ο άνθρωπος είναι το πιο απάνθρωπο ον;

Τι να φταίει άραγε που ο πολιτισμός που δημιουργήσαμε έχει στο DNA του το στοιχείο της αυτοκαταστροφής;

Τι να φταίει άραγε που οι άνθρωποι μισούμε τα πάντα και πρώτα απ’ όλα τον εαυτό μας;

 

Οι ντανταϊστές απάντησαν εμφατικά σε όλα τα παραπάνω ερωτήματα: “μα το κατεστημένο σύστημα” όποιο και αν είναι αυτό, με όλα τα μέσα που αυτό έχει να εκφράζεται, συμπεριλαμβανόμενης και της τέχνης.  Κυρίως αυτής, μιας και είναι αυτή που μας πρόδωσε περισσότερο από κάθε τι  άλλο.

Ο χλευασμός είναι ένα πολύ καλό μέσο να αντιδράσουμε, τι λέτε; Ε, λοιπόν έτσι θα το κάνουμε… Χλευάζοντας οτιδήποτε παλιό… για την ακρίβεια φτύνοντας οτιδήποτε παλιό…

 

 

Ντανταισμός

Κατά τη διάρκεια του Πολέμου, η Ελβετία, λόγω της ουδετερότητάς της, είχε γίνει καταφύγιο πολλών καλλιτεχνών και διανοουμένων από όλη την Ευρώπη. Ένας από αυτούς ο Γερμανός συγγραφέας Ούγκο Μπαλ μαζί με τη σύντροφό του, άνοιξαν το καμπαρέ «Βολταίρος» το 1916, Ο Βολτέρος πολύ σύντομα έγινε το στέκι των καλλιτεχνών της πόλης. Εκεί γεννήθηκε και το κίνημα του Ντανταϊσμού το 1916. Ήταν μια  ανάγκη διαμαρτυρίας «ενάντια στην παραφροσύνη της εποχής».

Ιδρυτικά μέλη του κινήματος θα μπορούσαν να θεωρηθούν οι Γερμανοί συγγραφείς Ούγκο Μπαλ και Ρίχαρντ Χίλσενμπεκ, ο γαλλο-γερμανικής καταγωγής γλύπτης και ζωγράφος Χανς Αρπ και ο ρουμάνος ποιητής Τριστάν Τζαρά. Ο τελευταίος αποτέλεσε ηγετική μορφή του κινήματος και καθοδηγητής (αν μπορεί να χαρακτηριστεί κάποιος έτσι).

Η προέλευση του όρου «Νταντά» δεν είναι απόλυτα ξεκάθαρη. Η επικρατέστερη εξήγηση λέει πως οι καλλιτέχνες άνοιξαν τυχαία ένα γαλλο-γερμανικό λεξικό και έπεσαν πάνω στη λέξη «Νταντά», που σημαίνει το κουνιστό αλογάκι. Βέβαια είναι αλήθεια ότι με το όνομα αυτό κυκλοφορούσε ήδη ένα καλλιτεχνικό περιοδικό μερικά χρόνια πριν το 1916.

Ο Ντανταϊσμός αποτέλεσε καλλιτεχνικό κίνημα αισθητικής αναρχίας στις εικαστικές τέχνες, στη λογοτεχνία και το θέατρο. Το κίνημα ήταν και μια διαμαρτυρία ενάντια στη βαρβαρότητα και την απανθρωπιά του πολέμου και σε οτιδήποτε άλλο που οι Ντανταϊστές θεωρούσαν ως καταπιεστική διανοητική αγκύλωση, τόσο στην τέχνη όσο και στην καθημερινότητα.

Χαρακτηριστικά του ντανταϊσμού είναι ο εσκεμμένος παραλογισμός και η  απόρριψη των κυρίαρχων ιδανικών της τέχνης, της τέχνης καθεαυτής  όπως μέχρι τότε την ξέραμε.

 

Η Κρήνη

Ο ντανταϊσμός επεδίωκε την δημιουργία έργων με τη χρήση καθημερινών χρηστικών αντικειμένων τα οποία άλλαζαν χρήση ή και γίνονταν απολύτως ανίκανα να επιτελέσουν το ρόλο για τον οποίο δημιουργήθηκαν. Το γνωστότερο ίσως έργο του Ντανταϊσμού αποτελεί «η Κρήνη» του Μαρσέλ Ντυσάν.

Πρόκειται ουσιαστικά για έναν πορσελάνινο ουρητήρα τον οποίο ο Ντυσάν παρουσίασε σε έκθεση το 1916.  Τον ονόμασε «Η Κρήνη» και τον ανέβασε στο υψηλότερο σημείο της τέχνης…

 

krini-dusan-sparmatseto
Η Κρήνη, Μαρσέλ Ντυσάν

 

 

Αρχικά η αποδοχή του από κοινό και κριτικούς ήταν η αναμενόμενη…  αντιδράσεις απογοητευτικές, εξοργισμένες, μανιώδεις. Η καταστροφή της τέχνης ήταν γεγονός!

Ήταν; Ναι ήταν. Ποιας τέχνης όμως; Της τέχνης του παλιού, του διεφθαρμένου, του σάπιου κόσμου που καίγονταν μέσα στις φλόγες του πολέμου, στις φλόγες που ο ίδιος είχε γεννήσει.  Αργότερα το έργο εκτιμήθηκες και σχολιάστηκε ευνοϊκά…  Ήταν το χειρότερο που μπορούσε να γίνει για τον Ντυσάν. Ο Ντυσάν έφτιαξε το έργο για να προκαλέσει όχι για να αρέσει.  Αυτός ήταν ο στόχος του Ντανταϊσμού. Υποβιβάζοντας τον Ντανταϊσμό στο επίπεδο της παλιάς «υψηλής» τέχνης απλά τον σκότωναν.

 

 

Χούγκο Μπαλ

Ο στίχος είναι μία ευκαιρία να καταστραφεί όλη η βρωμιά. Θέλω να καταρρεύσει η γλώσσα η ίδια, αυτή η ιερή γλώσσα, η βρωμερή όσο και τα νομίσματα των εμπόρων. Θέλω τη λέξη εκεί που τελειώνει και εκεί που αρχίζει. Νταντά είναι η καρδιά των λέξεων. Κάθετί έχει τη λέξη του, αλλά η λέξη έχει αποκτήσει οντότητα από μόνη της. Γιατί να μην τη βρώ; Γιατί το δέντρο να μην μπορεί να ονομαστεί βροχόδεντρο όταν έχει βρέξει; Η λέξη, η λέξη, η λέξη έξω από τη σφαίρα σας, από την δηλητηριώδη αύρα σας, από αυτή την γελοία ανικανότητα, από την εντυπωσιακή αυτοικανοποίησή σας. Μακριά από όλη αυτή την επαναλβανόμενη ανοησία, την προφανή ηλιθιότητά σας.

 

Η λέξη, κύριοι, η λέξη είναι μία δημόσια υπόθεση πρώτης προτεραιότητας.”

 

Χούγκο Μπαλ

Ντανταϊστικό μανιφέστο, 1916

Σχετικά άρθρα

ΤΑ ΔΕΚΑ ΠΡΕΠΕΙ ΣΤΗ ΤΕΧΝΗ | Του Άρι Ασσαριωτάκη

Άρις (Αριστοφάνης) Ασσαριωτάκης

La Biennale di Venezia | Έκθεση του Ελληνικού Περιπτέρου

Βασίλειος Μακέδος

5ο Φεστιβάλ Δάσους | Η μεγάλη καλοκαιρινή γιορτή της Βόρειας Ελλάδας!

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X