Sparmatseto
Αφιερώματα Πρόσωπα

Πώς βλέπει ο Γιώργος Σεφέρης τον στρατηγό Μακρυγιάννη (μέρος ΙΙ)

 

Πώς βλέπει ο Γιώργος Σεφέρης τον στρατηγό Μακρυγιάννη (μέρος ΙΙ)

 

Πώς βλέπει ο Γιώργος Σεφέρης τον στρατηγό Μακρυγιάννη

 

Συνεχίζουμε με την ομιλία του Γ. Σεφέρη με τίτλο: «Ένας Έλληνας – ο Μακρυγιάννης»
2ο κεφάλαιο. Στην ενότητα αυτή ο Σεφέρης αναφέρεται θα λέγαμε στην ψυχή και στην ιδεολογία του Μακρυγιάννη, μέσα από χαρακτηριστικές στιγμές της ζωής και του αγώνα του.

«Η ακόλουθη συνομιλία του Μακρυγιάννη με τον Αιντέκ μας το δείχνει: «Ο φίλος μου ο Αιντέκ επειράχτη και μ’όκρινε με πολύ φαρμάκι: ‘Ό,τι σας λένε αυτό θα κάμετε, και γνώμες δεν μπορείτε να δώσετε, ότι η Μπαυαρία έχει τριάντα χιλιάδες μπαγενέτα και τα φέρνει εδώ και σας υποτάζει’ Τότε βρέθηκα σε θέση δεινή […]. Του λέγω: ‘Δυστυχία μας των καημένων! Κακά και ψυχρά θα πάμε. Εγώ σου μίλησα αλλιώς κι εσύ μου απαντείς διαφορετικά με μπαγενέτα. Σας λέγω ως φίλος να πασκίσετε και το βασιλέα κι εσάς ν’αγαπούμε κι όχι να σας φοβόμαστε […]. Να’ρθεί ένας να μου ειπεί ότι θα πάει ομπρός η πατρίδα, στρέγομαι να μου βγάλει και τα δυο μου μάτια. Ότι αν είμαι στραβός και η πατρίδα μου είναι καλά, με θρέφει. Αν είναι η πατρίδα μου αχαμνά, δέκα μάτια νά’χω, στραβός θανά είμαι […]’. Μου λέγει: ‘Τον βασιλέα δεν τον αγαπάς;’ ‘Όχι’του λέγω ‘δεν ξέρω ψέματα. Όταν χαθεί η πατρίδα μου, ούτε αυτός μ’έχει υπήκοόν του, ούτε εγώ βασιλέα. Και γι’αυτό χρειάζεται δικαιοσύνη από σας, κι όχι φοβέρες με μπαγενέτες’, (Β΄ 300).
Και γίνεται το Σύνταγμα και πέφτει στα χέρια των πολιτικών και εξευτελίζεται, κι ο Μακρυγιάννης ολοένα αποτραβιέται από τον κόσμο. «Όσοι έχουν την τύχη μας σήμερο στα χέρια τους» γράφει κατά το 1851 «όσοι μας κυβερνούν, μεγάλοι και μικροί, και υπουργοί και βουλευταί, τό ‘χουν σε δόξα, τό ‘χουν σε τιμη’ , το ‘χουν σε ικανότη το να τους ειπείς ότι έκλεψαν, ότι πρόδωσαν, ότι ήφεραν τόσα κακά στην πατρίδα. Είναι άξιοι άνθρωποι και τιμώνται και βραβεύονται. Όσοι είναι τίμιοι κατατρέχονται ως ανάξιοι της κοινωνίας και της πολιτείας
» (Β΄ 463).

 

 

3ο κεφάλαιο. Στο τελευταίο μέρος της ομιλίας του ο Γιώργος Σεφέρης αναφέρεται στην πολύπλευρη αξία των Απομνημονευμάτων.

«Θα ήθελα τώρα προτού τελειώσω, να συνοψίσω τη γνώμη μου για την αξία του βιβλίου του Μακρυγιάννη. Ακούσατε λίγες περικοπές του. Είναι ελάχιστες και ανεπαρκείς. Αλλά θα σας δώσουν οπωσδήποτε μιά μικρή βάση για να κρίνετε την ιδέα μου, που είναι η ακόλουθη: Ο Μακρυγιάννης είναι ο πιο σημαντικός πεζογράφος της νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας, αν όχι ο πιο μεγάλος, γιατί έχομε τον Παπαδιαμάντη. […] Το περιεχόμενο της γραφής του Μακρυγιάννη είναι ο ατέλειωτος και ο πραγματικός αγώνας ενός ανθρώπου, που με όλα τα ένστικτα της φυλής του ριζωμένα βαριά μέσα στα σπλάχνα του, αναζητά την ελευθερία, το δίκιο, την ανθρωπιά.


[…] Πολέμησε, αγωνίστηκε πίστεψε, σακατεύτηκε, αηδίασε, θύμωσε. Αλλά έμεινε -όπως βγαίνει από το γράψιμό του το απελέκητο- πάντα ορθός ως το τέλος: άνθρωπος στο ύψος του ανθρώπου. Δεν έγινε μήτε υπεράνθρωπος μήτε σκουλήκι. Αλήθεια, μια από τις χάρες του Μακρυγιάννη, που γεμίζει αγαλλίαση την ψυχή, είναι αυτό το συναίσθημα, που δεν παύει ποτέ να μας δίνει• το συναίσθημα πως έχουμε στο πλάι μας έναν οδηγό – τόσο ανθρώπινο -, που είναι μέτρο των πραγμάτων και των όντων. Αυτό το ίδιο συναίσθημα που είναι ζυμωμένο με κάθε ελληνική ιδιοσυγκρασία, από τους παμπάλαιους καιρούς που ο Οιδίποδας κατάργησε τη Σφίγγα και τον εφιαλτικό κόσμο της λέγοντας μόνο μια λέξη: ο άνθρωπος. […] Οπωσδήποτε, αυτό το ύφος των πραγμάτων, το ύφος της ανάγκης, το ύφος το αποτελεσματικό, το βρίσκω στον Μακρυγιάννη. Ποτέ δεν ξανακούσαμε στην Ελλάδα μια τόσο αδρή φωνή. Κι αυτό δεν είναι λαογραφία. Η φωνή του Μακρυγιάννη είναι ένας κλώνος από το στιβαρό δέντρο που έδωσε τον Ερωτόκριτο και τη Θυσία του Αβραάμ, τα δημοτικά μας τραγούδια, κι έδωσε ακόμη -προτείνω την ταπεινή μου ιδέα για όσο αξίζει- τον πιο μεγάλο καλλιτέχνη που βγήκε από την Ελλάδα, ύστερα από τους αρχαίους, το Θεοτοκόπουλο
».

 

 

… για τον Μακρυγιάννη

Η συνταρακτική αυτή τοποθέτηση του Γιώργου Σεφέρη κλείνει με μια πολιτική – θα έλεγα – τοποθέτηση. Αξίζει να τη μελετήσουμε κι εμείς σήμερα, γιατί έχει καθολική, οικουμενική, διαχρονική αξία:

«Από τις παραμονές του περασμένου πολέμου οι πνευματικοί τεχνίτες της Ευρώπης -εννοώ τα ενδεικτικά έργα- έχουν καθαρά τη συνείδηση πως ζουν σ’ έναν κόσμο χαλασμένο. Αυτή η συνείδηση προκάλεσε εξαιρετικά βίαιες πνευματικές επαναστάσεις, που φάνηκαν από τα πρώτα χρόνια της ειρήνης. […]Ο ισπανικός πόλεμος, που είναι η αρχή του σημερινού, τους έδωσε αφορμή να δώσουν τα τελευταία σημάδια τους. Από τον ισπανικό πόλεμο και πέρα δεν ξέρουμε πια. Δεν είναι υπερβολή να πούμε πως περνούμε μια περίοδο πνευματικού συσκοτισμού στην Ευρώπη. […] Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να κουβεντιάζουμε με γνωστούς και μ’ αγνώστους συντρόφους• να προσέχουμε τα μηνύματα και αυτών και των αληθινών πνευματικών προγόνων μας• να καθαρίζουμε τη συνείδησή μας από τις πρόσκαιρες φαντασιοπληξίες• και να πιστεύουμε πως ένας τόσο μεγάλος πόνος όπως ο σημερινός δεν μπορεί παρά να μας οδηγήσει σε μια μεγάλη ανάσταση, και να κοιτάζουμε πώς θα είμαστε έτοιμοι να φανούμε αντάξιοί της• να κάνουμε το χρέος μας -«ποίημα του χρέους» ονόμαζε ένα από τα μεγάλα του ποιήματα ο Σολωμός. Η ανάσταση αυτή δεν μπορεί να είναι παρά μια ανάσταση της ζωής του ανθρώπου, με την πιο βαριά έννοια. Και σαν τέτοια, θα πρέπει να καταργήσει τις ωμότητες, τα φίμωτρα, τις φυλακές, τις υποκρισίες. Θα πρέπει να είναι έτσι, ή θα έχουν πάει, αλίμονο, όλα αυτά που ζούμε τώρα στα χαμένα• θα είναι έτσι, ή θα έχει πέσει ο κόσμος σε μια κατάσταση γενικής νεκροφάνειας. Και αν γίνει αυτό που πιστεύουμε και αγωνιζόμαστε για να γίνει, τότε είναι πολύ πιθανό, πως στην πατρίδα μας, όπου για πρώτη φορά οι ανθρώπινες αξίες είδαν το φως, οι φωτισμένοι και οι μορφωμένοι θα καταλάβουν, γιατί ακριβώς θα είναι πραγματικοί φωτισμένοι και μορφωμένοι, πως η παιδεία της ψυχής τους θα έχει πολλά να ωφεληθεί από ένα έργο σαν του Μακρυγιάννη, που είναι, καθώς πιστεύω, η συνείδηση ενός ολόκληρου λαού – μια πολύτιμη διαθήκη».

 

Επιλογικά

Κλείνοντας την τόσο σημαντική, φρονώ, συνολική ανάλυση του Γιώργου Σεφέρη, θα παραθέσουμε το πρώτο μέρος από ένα ποίημά του γραμμένο το 1939, που αναφέρεται στον Μακρυγιάννη.

« Μνήμη του Μακρυγιάννη, Mέρες Γ΄, Κυριακή, 20 Αυγούστου 1939. Αθήνα»
Κι οι μέρες τούτες είναι σα να ζεις / μες στην κοιλιά ενός ζώου που το δέρνει η θέρμη, / οι άνθρωποι στους δρόμους φεύγουν και γίνουνται / καθώς μια λάσπη λιπαρή ποτισμένη ιδρώτα. / «Γνωρίζετε αδελφοί! ότι ο Αδάμ και η Εύα / είναι η αρχή εξ ής το ανθρώπινον γένος κατάγεται…» / κήρυχνε ο Πολωνός Μίλβιτς, / κι ο Μακρυγιάννης σάπιος από τις πληγές / δυο στα κεφάλι και άλλες στο λαιμό και το ποδάρι / το χέρι χωρίς κόκαλα και σίδερα στη γαστέρα / για να κρατιούνται τ΄ άντερα – / γεμάτος όνειρα σαν το μεγάλο δέντρο / γράφοντας γράμματα στο Θεό. / Τι είχε να κάνει με τους Πολωνούς ο Μακρυγιάννης; / με τα κηρύγματα των καρμπονάρων, / ή με τους Βαυαρούς ή με τους Φαναριώτες; / Ήταν ένας άντρας από δω / γεννημένος σε μια ρεματιά σαν το σκίνο / κι αυτό ήταν όλο: μοναξιά κι έχτρα, / κι ο μοίραρχος Πτολεμαίος […]

 

Η προσέγγιση του Γιώργου Σεφέρη, όπως και άλλων πνευματικών ανθρώπων, στο πρόσωπο του στρατηγού Μακρυγιάννη αποτελεί μια σημαντική στιγμή στα 200 χρόνια από τον Αγώνα του 1821.

Σχετικά άρθρα

Έκθεση | Michael Jackson: On the Wall υπό τον απόηχο σεξουαλικών κακοποιήσεων.

Δισκοκριτική | Dead Can Dance ‎– Dionysus (2018)

Βασίλης Δελιάδης

Ο γκρεμιστής: ο Κωστής Παλαμάς για τον Ίωνα Δραγούμη

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X