Sparmatseto
Projects Γενικά Projects

Το έργο της αντιβασιλείας στο νεοσύστατο Ελληνικό κράτος

 

Το έργο της αντιβασιλείας στο νεοσύστατο Ελληνικού κράτος μέσα από τις παρεμβάσεις της για την διοικητική οργάνωση και την μεταρρύθμιση του συστήματος απονομής δικαιοσύνης. Σημαντικότερες αντιδράσεις.

 

  

Το έργο της αντιβασιλείας στο νεοσύστατο Ελληνικού κράτος

 Οι προσδοκίες του πολύπαθου ελληνικού έθνους για τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου κράτους, βρίσκει ενσάρκωση στην απόφαση και συμφωνία των τριών μεγάλων δυνάμεων (Αγγλίας, Γαλλίας, Ρωσίας)  με την Βαυαρία για τον διορισμό του  Όθωνα ως βασιλιά της Ελλάδας. Λόγω του νεαρού της ηλικίας του νέου βασιλιά, ορίσθηκε τριμελής αντιπροσωπεία επονομαζόμενη ως αντιβασιλεία, αποτελούμενη στην αρχική της σύνθεση από τους Άρμανσμπεργκ, Μάουρερ και Χάιντεκ.  Η αντιβασιλεία, άσκησε τα καθήκοντά της για περίπου δυόμιση χρόνια, μέχρι ενηλικίωση του Όθωνα, κατέχοντας το σύνολο των εξουσιών που καθρεπτιζόταν στο θεσμικό της ρόλο ως εκφραστή της απόλυτης μοναρχίας  (Αλιβιζάτος, Ν., 2011, σελ: 79). Για τη συγκρότηση του νέου κράτους, προχώρησε σε ριζικές μεταρρυθμίσεις δημιουργώντας  αντιδράσεις καθώς αυτές οδηγούσαν σε ένα διαφορετικού τύπου κράτους από αυτό της παραδόσεως που επιζητούσε η ελληνική κοινωνία.

 

 

Οι μεταρρυθμίσεις

Από τον Απρίλιο του 1833, με την κατάρτιση τριών ξεχωριστών σχεδίων ως βάση, ξεκίνησε η προετοιμασία για την διοικητική οργάνωση με σκοπό την οικοδόμηση του δημοτικού συστήματος, η οποία κατέληξε τον Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου με τον νόμο ¨περί συστάσεως των Δήμων¨. Ένα εγχείρημα που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ριζοσπαστικό για το νεοσύστατο κράτος, καθότι κατά τις προσδοκίες της αντιβασιλείας θα αποκοβόταν από το άμεσο παρελθόν του, θα ταυτιζόταν με τις αξίες του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και θα στηριζόταν σε ένα σύστημα κεντρικής διοίκησης (Μακρυδημήτρης Α., 2017, σελ: 160-164). Η εδραίωση του δημοτικού συστήματος βασίστηκε στους οικογενειακούς, συγγενικούς, φιλικούς και κοινών συμφερόντων θεσμούς των κατοίκων και είχε σκοπό αφενός τη διοικητική οργάνωση και αφετέρου την ένωση του αυτόχθονου με τον ετερόχθονα  πληθυσμό. Σύμφωνα με αυτήν τη σταδιακή χρονικά μεταρρύθμιση που είχε τη βάση της σε βαυαρικά πρότυπα, η ελληνική μέχρι τότε επικράτεια διαιρέθηκε σε 10 νομούς και 47 επαρχίες οι οποίες ετέθησαν υπό την πολιτική και διοικητική βασιλική σκέπη. Οι νομοί ορίσθηκαν ως επισκοπικές περιφέρειες και οι πρωτεύουσες των νομών ως έδρες των επισκοπών. Κατώτερη βαθμίδα ορίσθηκαν οι δήμοι. (Βερέμης Θ., 2004, σελ: 50).

Σκοπός της αντιβασιλείας ήταν η απόλυτη και αυστηρή εποπτεία της τοπικής αυτοδιοίκησης και η αποτροπή της διοικητικής αυτοτέλειας κατώτερων διοικητικών θεσμών. Γι’ αυτό επέλεγε και διόριζε απευθείας προσκείμενους σε αυτή τοπικούς άρχοντες (έπαρχους, νομάρχες, δημάρχους α΄ και β΄ βαθμού ) αποφεύγοντας  την επιλογή ντόπιων πολιτικών ηγετών (Μακρυδημήτρης Α., 2017, σελ: 163-166).

Συνέχεια στη διοικητικής οργάνωσης αποτέλεσε η επιλογή και η μεταφορά της πρωτεύουσας του κράτους από το Ναύπλιο στην Αθήνα, η οποία δεν θύμιζε σε τίποτα την παλιά της αίγλη ως λίκνο του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού αλλά αντιθέτως η κατάσταση της παρέπεμπεσε εγκαταλειμμένο αρχαιολογικό κήπο.

Επίσης με διάταγμα στις αρχές Ιανουαρίου του 1834 επήλθε διαίρεση των παράλιων περιοχών του κράτους σε πέντε τμήματα με πρωτεύοντα λιμάνια την Ερμούπολη, την Ύδρα, την Σκιάθο, το Μεσολόγγι  και το Νεόκαστρο (Βερέμης Θ., 2004, σελ: 50).

Μείζονος σημασίας θεωρείται και η ίδρυση του Ελεγκτικού Συνεδρίου το 1833 που επόπτευε τα δημόσια οικονομικά, ανεξαρτητοποιημένο από τα υπουργεία και λειτουργούσε ως ανώτατο διοικητικό δικαστήριο. Η ανατροπή των αποφάσεων του γινόταν μόνο από το Συμβούλιο της Επικρατείας το οποίο ιδρύθηκε  δύο χρόνια μετέπειτα (Βερέμης Θ., 2004, σελ: 50).

Στον τομέα της δικαιοσύνης επιτακτική κρινόταν η ανάγκη για τη διαμόρφωση του αστικού και του ποινικού δικαίου, με το τελευταίο να τελεί σε επείγουσα κατάσταση γιατί έπρεπε να τηρηθεί η δημόσια τάξη στο νέο κράτος. Έτσι δημιουργήθηκαν τρία προσωρινά δικαστήρια, στο Ναύπλιο, το Μεσολόγγι και τη Θήβα που απώτερος σκοπός τους ήταν η άμεση αντιμετώπιση των ποινικών εγκλημάτων και διαμορφώθηκαν κατάλληλα δύο κάστρα ως φυλακές στο Ναύπλιο και τη Χαλκίδα (Κωστής Κ., 2018, σελ:244-245). Ακόμη ιδρύονται δέκα πρωτοδικεία σε κάθε μία πρωτεύουσα των νεοσύστατων νομών, τρία εμποροδικεία (Ερμούπολη, Πάτρα, Ναύπλιο) και δύο εφετεία (Αθήνα, Τρίπολη). Άξιο αναφοράς είναι και η ίδρυση του Αρείου Πάγου στην Αθήνα ως ανωτάτου ακυρωτικού δικαστηρίου(Αλιβιζάτος, Ν., 2011, σελ: 81).

 

 

Οι αντιδράσεις

Η αντιβασιλεία, για την στιβαρή στελέχωση των πυλώνων του νέου κράτους,  προσπάθησε να αλλάξει ριζικά τις δομές του, οδηγώντας σε αντιδράσεις αφού οι μεταρρυθμίσεις αυτές χαρακτηρίστηκαν ξενόφερτες και αποξενωμένες από την ελληνική παράδοση και την Ορθόδοξη πίστη.

 Έντονες αντιδράσεις εκφράστηκαν με τη συγκέντρωση της απόλυτης εξουσίας στην κεντρική διοίκηση, παραγκωνίζοντας  το κοινοτικό σύστημα αυτοδιοίκησης, θεσμό που συσπείρωσε τον υποδουλωμένο λαό και είχε μέγιστη συμβολή μαζί με τη θρησκεία στη διατήρηση της εθνικής ταυτότητας. Βέβαια θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι αντιδράσεις εδραιωνόταν στην απώλεια της δύναμης και της επιρροής των  ισχυρών τοπικών ολιγαρχιών (Αλιβιζάτος, Ν., 2011, σελ: 82).

Η στρατιωτική μεταρρύθμιση επίσης έφερε σοβαρές αντιδράσεις. Παρά τις γενναιόδωρες  παροχές της αντιβασιλείας στους στρατιωτικούς της επανάστασης, υπήρξε καχυποψία και παραμερισμός τους, κυρίως όσων δεν είχαν την προθυμία υποταγής στο νέο καθεστώς και η προστασία του κράτους ανατέθηκε σε βαυαρούς στρατιώτες. (Μπάλτα, Α. κ.α, 2015, σελ:126-127).

Τις περισσότερες αντιδράσεις όμως έφερε η ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Εκκλησίας της Ελλάδας από το Πατριαρχείο ως αυτοκέφαλης και η υπαγωγή της στην κεντρική εξουσία με επικεφαλής τον βασιλιά. Απέβλεπε δε στην απομάκρυνση από τις εξωτερικές ορθόδοξες επιρροές (Ρωσία) και παρά τη ασθενή αντίδραση των κληρικών  οι οποίοι προέβλεπαν σε ενεργούς ρόλους στη νέα Εκκλησία, θεωρήθηκε επικριτέα από την κοινωνία ως μία προσπάθεια απομάκρυνσης από την Ορθόδοξη πίστη.  Αυτό ενισχύθηκε, όταν ο προτεστάντης Μάουρερ που πίστευε ότι η Εκκλησία θα πρέπει να περιορίζεται στο πνευματικό της έργο, ανέλαβε ρυθμιστής των σχέσεων της ελληνικής Εκκλησίας με το Πατριαρχείο. Οι αντιδράσεις εντάθηκαν με τη θέσπιση διαταγμάτων για την κατάργηση μοναστηριών και δέσμευση της περιουσίας τους υπέρ της παιδείας και την απαγόρευση των δωρεών των ιδιωτών. Υπήρξε συσπείρωση των συντηρητικών γύρω από το Ρωσικό κόμμα οι οπαδοί του οποίου κατηγορήθηκαν ωστόσο για συνομωσία και η κυβέρνηση  διέταξε την σύλληψη των στρατιωτικών που είχαν σχέση μαζί του. Σαν κατάληξη επήλθε  η σύλληψη και η δίκη του δημοφιλούς ήρωα Θεόδωρου Κολοκοτρώνη που συντάραξε την κοινωνία (Βερέμης Θ., 2004, σελ: 50-52).

  

Επιλογικά

Αναμφισβήτητα η εδραίωση και η θεμελίωση ενός κράτους εκ του μηδενός από μόνο του αποτελεί σπουδαίο εγχείρημα και δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί χωρίς το θεσμικό ρόλο και την απολυταρχική πολιτική συμπεριφορά της αντιβασιλείας. Η βιωσιμότητα των μεταρρυθμίσεων για πολλά χρόνια αποτελεί ένδειξη θετικού αποτελέσματος. Το έργο της  δεν θα πρέπει να υποτιμάται καθώς ο ρους της ιστορίας μαρτυρά ότι εμφύλιες πολιτικές διαμάχες δεν θα μπορούσαν να οδηγήσουν στησυγκρότηση του νεοελληνικού κράτους.

 

 

 Βιβλιογραφία

  • Αλιβιζάτος, Ν., 2011,Το Σύνταγμα και οι εχθροί του στη Νεοελληνική Iστορία 1800-2010, Αθήνα: Πόλις.
  • Μακρυδημήτρης Α., 2017, «Κοινότητες, ήτοι Δήμοι». Σελίδες από τη διοικητική ιστορία της Ελλάδος. Ελληνική Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης.   Διαθέσιμο στο:https://doi.org/10.12681/hpsa.14763
  • Μπάλτα, Α., Βόγλη, Ε., Χρηστίδης, Χ., 2015,Θέματα ελληνικής ιστορίας (19ος-20ός αι.). Αθήνα: Σύνδεσμος Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών. Διαθέσιμο στο: http://hdl.handle.net/11419/5974
  • Βερέμης Θ., 2004, «Απόλυτη Μοναρχία: 1833-1843», στο 30 χρόνια από το Σύνταγμα του 1975: τα ελληνικά Συντάγματα από το Ρήγα έως σήμερα, Αθήνα: Βουλή των Ελλήνων. Διαθέσιμο στο : www.24grammata.com/wp-content/uploads/2012/05/SYNTAGMATA-24grammata.com_1.pdf
  • ΚωστήςΚ., 2018, Τα κακομαθημένα παιδιά της ιστορίας: η διαμόρφωση του νεοελληνικού κράτους, 18ος-21ος αι., Αθήνα, Πόλις.

Σχετικά άρθρα

Νέος Κύκλος Βιωματικών Σεμιναρίων στο Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης

Βασίλειος Μακέδος

Κ.Θ.Β.Ε. | Θερινό ωράριο της μόνιμης έκθεση κοστουμιών «Ίχνη του εφήμερου»

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Πραγματοποιήθηκε η 7η και τελευταία, Επιστημονική Ημερίδα στην Ξάνθη (βίντεο)

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X