Sparmatseto
Αφιερώματα

Η ΕΞΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ | Του Αριστοφάνη Ασσαριωτάκη

Κομοτηνή 7/12/2020

Πολλές φορές αναρωτήθηκα, αν και κατά πόσο η Τέχνη σχετίζεται με την Εξουσία. Όταν λέω Τέχνη εννοώ όλες τις μορφές και εκφάνσεις αυτής(στατική, παραστατική, λόγου, κλπ), καθώς και με τον όρο Εξουσία εννοώ όλες τις μορφές θεσμοθετημένης Εξουσίας (πολιτική, δικαστική, νομοθετική, θρησκευτική, κοινωνική,  τέταρτη εξουσία, κλπ).*Ραυτόπουλος Δημήτρης-Τέχνη και εξουσία-Εκδόσεις Καστανιώτη.

Επίσης έχω πολλάκις αναρωτηθεί για το εάν και κατά πόσον η ίδια η Τέχνη,  ως φαινόμενο έκφρασης ιδεών και συναισθημάτων, άλλοτε  ως πρωταγωνιστής και άλλοτε ως προπαγανδιστικός κομπάρσος, να αποτελεί σημαντικό συστατικό στοιχείο της διαλεκτικής της ανθρώπινης ιστορίας, επομένως και η ίδια αποτελεί μια μορφή εξουσίας.

Ιδιαίτερα, μεγάλα έργα τέχνης που έχουν γίνει κτήμα μεγάλων κοινωνικών συνόλων, ανεξαρτήτως κοινωνικής και ταξικής καταγωγής των μερών αυτών των συνόλων , έχουν συντελέσει καταλυτικά στη διαμόρφωση της προσωπικότητας τους  με τον ένα η τον άλλο τρόπο συνθέτοντας  μια μορφή εξουσίας πάνω σ αυτά τα τεράστια αριθμητικά  κοινωνικά σύνολα.

Π.χ. η Ιλιάδα και η Οδύσσεια του Ομήρου , οι αρχαίες ελληνικές τραγωδίες Οιδίπους Τύραννος του Σοφοκλή και η Μήδεια του Ευριπίδη  , η Βίβλος, οι Μεταμορφώσεις του Οβίδιου ,η Αραβική Χίλιες και μια Νύχτες, αγνώστου, Άμλετ-Βασιλιάς Ληρ  και  Οθέλος του Σαίξπηρ, η Θεία κωμωδία του Δάντη, το Δεκαήμερο του Βοκάκιου, ο Φάουστ του Γκαίτε, Άννα Καρένινα του Τολστόι, ο Ηλίθιος, Έγκλημα και τιμωρία και Δαιμονισμένοι του Ντοστογιέφσκι, το Κουκλόσπιτο του Ίψεν, ο Κύκλος με τη κιμωλία του Μπρέχτ κλπ κλπ κλπ .

Catherine Tafur-The Assassination of Osama Bin Laden

Το ίδιο συμβαίνει και με την εικαστική οικογένεια, Μόνα Λίζα του Νταβίντσι, η Κραυγή του Μουνκ, η Γκουέρνικα του Πικάσο, η Έναστρη Νύχτα του Βαν Γκογκ, η Εμμονή της μνήμης Νταλί, το Κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι του Βερμέρ, , το Φιλί του Γκούσταφ Κλιμτ…. Ρέμπραντ, Μονέ, Ριβέρα, Μαγκρίτ,Πόλοκ, Ρενουάρ, είναι μερικά ακόμα ονόματα από το χώρο της ζωγραφικής.

Αντίστοιχα στη γλυπτική για να μη σας κουράζω αναφέρω μόνο μερικούς καλλιτέχνες όπως οι αρχαίοι Έλληνες , Λύσιππος ,Μύρων,Κρίτιος,Ιάσων και αργότερα, Μιχαήλ Άγγελος, Μπερνίνι και πρόσφατα Γκάνοβα, Ροντέν, Σέρα, Κουσάμα κλπ…

Τα ίδια ισχύουν και για τη μουσική, (Μπάχ-Μπετόβεν-Χατζηδάκις-Θεοδωράκης),τον κινηματογράφο(Μπέρκμαν-Φελίνι-Κουροσάβα-Χίτσκοκ-Λίντς –Ταραντίνο-Κιούμπρικ-Αγγελόπουλος) κλπ.

Η εκτίμηση  μου είναι πως ναι η τέχνη από την αρχή της ύπαρξης της έως και σήμερα, αποτελεί μια μορφή εξουσίας, δεδομένου πως (Εξουσία είναι η δυνατότητα κάποιου να επιβάλλει τη θέληση του σε άλλους και να τους ελέγχει.

Εξουσία, από το θηλ. της μετοχής ενεστώτα εξούσα του ρ. έξεστι= επιτρέπεται, είναι δυνατόν. Λεξικό Μπαμπινιώτη,σελ.349,). Πράγμα το οποίο η τέχνη καταφέρνει, επιβάλλοντας  τη θέληση της στο πέρασμα του χρόνου και έτσι να αποκτήσει «Καλλιτεχνική εξουσία»

Η μεγάλη όμως διαφορά που χωρίζει την «Καλλιτεχνική εξουσία», αν δε τη τοποθετεί ίσως και απέναντι από τη θεσμοθετημένη εξουσία που προέρχεται από τη λαϊκή ψήφο (νομοθετική-εκτελεστική-δικαστική),είναι πως η θεσμοθετημένη εξουσία είναι δανική και παραχωρείται κάθε 4 χρόνια ,με μεγάλο κίνδυνο να υπάρξουν φαινόμενα κατάχρησης της σ όλο αυτό το μεγάλο διάστημα των 4 χρόνων.

Η «Καλλιτεχνική εξουσία» δεν είναι δανική αλλά προϊόν καθημερινής αλληλεπίδρασης με τα άτομα τα οποία συνομιλεί και κερδίζοντας από αυτά, χωρίς παραχώρηση την εξουσία την οποία δημοκρατικότερα κατά την άποψη μου κατέχει.

Pablo Picasso-Massacre In Korea (1951)

Είναι μια μορφή εξουσίας που εδράζεται σε μη θεσμοθετημένες πρακτικές, αλλά σε μια «κερδισμένη» από τη τέχνη άγραφη ηθικοπλαστική πορεία της ιστορίας της τέχνης μέχρι σήμερα.

Είναι μια «γλυκιά» εξουσία για τους πολίτες του κόσμου που την αποδέχονται διότι  συνδιαμορφώνουν  την εξουσία αυτή με τους άτυπους μη θεσμοθετημένους εκπροσώπους της τέχνης δηλ. τους καλλιτέχνες… διότι δεν επιβάλλουν οι καλλιτέχνες τη θέληση τους ως θεσμοθετημένο όργανο αλλά πείθοντας  εν τέλει με το έργο τους για τις καλές τους προθέσεις.

Δηλαδή ουδέποτε θα υπάρξει καλλιτεχνική αστυνομία για να ελέγξει αν διαβάζεις το τάδε βιβλίο η αν το διαβάζεις με σωστό τρόπο (μιλώ για δημοκρατικά καθεστώτα).Αν όμως κάποιος διαβάσει αυτό το βιβλίο έστω και αν διαφωνεί με το περιεχόμενο του(π.χ Τροπικός του καρκίνου του Μίλερ-Οδυσσέας του Τζ. Τζόις), θα πειστεί για τις καλλιτεχνικές προθέσεις του συγγραφέα, επομένως αμέσως παραχωρεί εξουσία στον συγγραφέα, όχι από θεσμική υποχρέωση αλλά επειδή ο συγγραφέας κέρδισε την εμπιστοσύνη του πολίτη αναγνώστη

Το ίδιο συμβαίνει και με μια κινηματογραφική ταινία,π.χ Φάνυ και Αλέξανδρος του Μπέργκμαν, το Ταξίδι στα Κύθηρα του Αγγελόπουλου η με ένα γλυπτό  όπως το φιλί του Ροντέν,η το Δρομέα του Βαρώτσου…καθώς επίσης και με τον πίνακα του Θεοτοκόπουλου, η Ταφή του κόμη Οργκάθ.

Για όλους αυτούς τους λόγους η «Καλλιτεχνική εξουσία» ποσοτικά και ποιοτικά είναι ανώτερη με το  ηθικό πλεονέκτημα να τη προικίζει με αποτέλεσμα να τη καθιστά  αποτελεσματικότερη στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του πολίτη θεατή αναγνώστη παρατηρητή των έργων τέχνης.

Αυτό το κυρίαρχο χαρακτηριστικό δεν είναι άμοιρο ευθυνών της διαχρονικής προσπάθειας με θεμιτό και αθέμιτο τρόπο να ελεγχθεί η «Καλλιτεχική εξουσία» από τη θεσμική εξουσία, σε συνθήκες τόσο δημοκρατίας , αλλά και σε συνθήκες αυταρχικής διακυβέρνησης ,με σκοπό της προστασία της θεσμικής εξουσίας από αυτήν.

Π.χ λογοκρισία έργων τέχνης μέσα στη διακυβέρνηση της επταετίας των συνταγματαρχών (Μίκης-Λουντέμης-Βάρναλης κλπ), κάψιμο βιβλίων που θεωρούνται ύποπτα και ανατρεπτικά  από τους μελανοχίτωνες του Χίτλερ  (Μπρέχτ-Κάφκα κλπ).

Επί πλέον , έχουν παρατηρηθεί φαινόμενα σθεναρής επιδίωξης των εκπροσώπων  της θεσμοθετημένης εξουσίας να ελέγξουν τους «ιδιοκτήτες» της «Καλλιτεχνικής εξουσίας, δηλ τους καλλιτέχνες, επομένως και το έργο τους.

Andy Warhol-Big Electric Chair

Μπορούν να το κάνουν με διάφορους τρόπους ανάλογα με τη ποιότητα και τη ποσότητα της επιδίωξης αυτής που αναλογεί  στο μέγεθος και τη ποιότητα της ζημίας  που θα υποστούν εάν δε το κάνουν. Αυτό αποδεικνύει την ύπαρξη της ισχύος της «Καλλιτεχνικής εξουσίας», αφού η θεσμοθετημένη εξουσία κάνει τα αδύνατα δυνατά να την ελέγξει στο βαθμό βέβαια  που το καταφέρνει.

Επομένως η «Καλλιτεχνική εξουσία» υπάρχει και είναι αντίρροπη  και με διαφορετικά κίνητρα επιδιώξεις από τη κυρίαρχη θεσμοθετημένη με τα γνωστά «αντιπαθή» γνωρίσματα που πολλές φορές τη χαρακτηρίζουν.

Είναι μια εξουσία με εξασφαλισμένη την αδιάκοπη κυριαρχία της διότι αυτή είναι προιόν  ελεύθερης βούλησης  του πολίτη προς αυτήν ανά πάσα στιγμή.

Εν κατακλείδι, το παρόν δοκίμιο φιλοδοξεί  να παράγει τροφή για σκέψη και ουδόλως δεν ενδιαφέρεται να αποτελέσει επιστημονική πραγματεία , απλώς απηχεί τις ταπεινές απόψεις του συντάκτη για το εν λόγω θέμα.

ΥΓ. Οι  παρατηρήσεις αυτές, αφορούν τη τέχνη με εκείνα τα χαρακτηριστικά που τη προσδιορίζουν ως ζώσα, δηλ.  εξαιρετικά επίκαιρη στον παρόντα χρόνο και ταυτόχρονα κλασική στο πέρασμα του χρόνου.

Σχετικά άρθρα

Ο Κωστής Παλαμάς, οι Αρχαίοι και το Βυζάντιο

Θανάσης Μουσόπουλος

Mikhail Larionov και Natalia Goncharova | Εισαγωγή στην Ρωσσική Avant-Garde

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

ΚΩΣΤΗΣ ΜΟΣΚΩΦ – ΔΙΑΡΚΗΣ ΕΡΩΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ (Θαυμάζοντας τα Αρχαία του Σταθμού Βενιζέλου) | Του Θανάση Μουσόπουλου

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X