Sparmatseto
Projects Γενικά Projects

Φιλοσοφία: ας στρέψουμε το βλέμμα και σε άλλες κατευθύνσεις… (μέρος Ι)

 

Φιλοσοφία: ας στρέψουμε το βλέμμα και σε  άλλες κατευθύνσεις… (μέρος Ι)

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ

19 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2020

 

 

Φιλοσοφία

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Με χίλιους δυο τρόπους μπορούμε να προσεγγίσουμε και να αναλύσουμε την πραγματικότητα. Ο κάθε άνθρωπος και η κάθε εποχή έχει προτίμηση σε κάποιον τρόπο προσέγγισης. Συνηθίζω προσωπικά  να κινούμαι ανάμεσα στην ιστορία, στη φιλοσοφία και στην ποίηση. Η ιστορία μου εξηγεί τι έγινε στο παρελθόν, η φιλοσοφία με βοηθά να βρω την ουσία των πραγμάτων, ενώ η ποίηση συνδέει τη σκέψη με το λόγο κατά ένα τρόπο πλαστικό και γλυκό.

 

Η φιλοσοφία παίζει ένα διπλό ρόλο : από τη μια μεριά συνενώνοντας τις επιστήμες χαράζει ένα δρόμο προς την αλήθεια, από την άλλη διατυπώνει θεωρίες και οράματα για τον άνθρωπο και την κοινωνία, όσον αφορά το καλό, το δίκαιο και το ωραίο.

Η επιστήμη, η φιλοσοφία, η τέχνη, η θρησκεία, η πολιτική, όλα έχουν ως σκοπό να βοηθήσουν τον άνθρωπο στην πορεία του, ατομικά και κοινωνικά. Όλα συνδέονται και αλληλοσυμπληρώνονται. Όποια προσέγγιση διακηρύσσει τη μοναδικότητά της και την αποκλειστικότητά της, και τον άνθρωπο δε συνδράμει και ακυρώνει την αποστολή της.

 

Με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Ημέρας της Φιλοσοφίας 2020 θα φωτίσουμε τα σχετικά θέματα, μιλώντας για τη νεότερη και σύγχρονη εποχή, ξεκινώντας από τον Διαφωτισμό, μετά θα συνεχίσουμε ως τις μέρες μας.

 

 

ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ – 18ος ΑΙΩΝΑΣ

α

Το κίνημα του Διαφωτισμού, ο αιώνας των Φώτων, είναι η εποχή του ορθολογισμού και του φιλελευθερισμού, με διακήρυξη και προάσπιση των ατομικών δικαιωμάτων. Καρπός των ιδεών αυτών είναι η Βιομηχανική επανάσταση, ο Αγώνας για Αμερικανική Ανεξαρτησία και η Γαλλική Επανάσταση. Σε οικονομικό επίπεδο διαμορφώνεται το κεφαλαιοκρατικό σύστημα, ο λεγόμενος καπιταλισμός, με κυρίαρχο στοιχείο το κέρδος. Το κέρδος καθίσταται ο μανδύας και ο στόχος όλων των επιπέδων πραγματικότητας. Όλα, εκπαίδευση, πολιτική, επιστήμη, τεχνολογία, κοινωνικές δομές έχουν ως κριτήριο τα οικονομικά μεγέθη και την αύξηση του κεφαλαίου, μέσα από την αντίθεσή του προς την εργασία.

Αναμφίβολα, οι νέες ιδέες συνέβαλαν στη βελτίωση της ζωής, της εκπαίδευσης, στην υποχώρηση του φανατισμού, στην ενίσχυση της ισότητας. Καθυστερημένα, στο διάστημα 1750 – 1821, αναπτύσσεται και ο Νεοελληνικός διαφωτισμός, που εκτός των άλλων συνδέθηκε με την προετοιμασία του Αγώνα του 1821. Παρά τις όποιες ελληνικές ιδιορρυθμίες, η κυρίαρχη αντίληψη και στην Ελλάδα όπως και στην υπόλοιπη Ευρώπη στηρίζεται στην οργάνωση της κοινωνίας στα νεότερα χρόνια, στον ορθό λόγο και στο κέρδος.

 

β

Ο Ρουσσώ εντάσσεται στο Διαφωτισμό, κυρίως το γαλλικό, αντιτίθεται όμως προς την τάση να αποκλείεται το φανταστικό και το συγκινησιακό στοιχείο από την εξέλιξη του ανθρώπου. Αυτός ο αποκλεισμός έχει ως αποτέλεσμα μια σημαντική αντίφαση : από τη μια μεριά παρατηρείται νοητική πρόοδος, από την άλλη μεριά έχουμε ηθική οπισθοδρόμηση του ανθρώπου. Αυτή η αντίφαση μπορεί να υπερνικηθεί με την ορθή παιδεία και με τη συμμετοχή του ευρύτερου λαϊκού στοιχείου στις κοινωνικές και πολιτιστικές εξελίξεις. Σε αντίθετη περίπτωση, οι άνθρωποι θα γίνουν δούλοι των ισχυροτέρων, ενώ η ηθική υστέρηση τελικά θα ακολουθηθεί από νοητική οπισθοδρόμηση.

Δύο βιβλία του Ρουσσώ, ο Αιμίλιος ή Περί αγωγής και το Κοινωνικό συμβόλαιο, αποτελούν την ‘άλλη’ πυξίδα για την πορεία του ανθρώπου και του πολιτισμού.

Ο Ρουσσώ προσέγγιζε τα θέματα με το συναίσθημα και όχι με βάση τη λογική. Βασική θέση του είναι η άποψη ότι ο  άνθρωπος ήταν καλός όσο ζούσε στη φύση.  Μέσα από τα κείμενά του ο Ρουσσώ στέκεται ιδιαίτερα στη σημασία των εμπειριών της παιδικής ηλικίας, στο ρόλο των αδικιών και της βίας που βιώνεται μέσα στην οικογένεια και στο σχολείο. Ο ίδιος εξομολογείται ανάλογα βιώματα που καθόρισαν την ίδια του τη ζωή. Ο Ρουσσώ με τις απόψεις του αυτές θεωρείται από πολλούς πρόδρομος του ρομαντισμού και του σοσιαλισμού του 19ου αιώνα.

 

Η ιστορία μου εξηγεί τι έγινε στο παρελθόν, η φιλοσοφία με βοηθά να βρω την ουσία των πραγμάτων, ενώ η ποίηση συνδέει τη σκέψη με το λόγο κατά ένα τρόπο πλαστικό και γλυκό

 

ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ – 19ος – 20ος ΑΙΩΝΕΣ

«Ο Ευρωπαϊκός πολιτισμός, η επιστήμη και η τέχνη, το 19ο και 20ο αιώνα αναπτύχθηκε ιδιαίτερα, συνδέοντας  την οικονομική και πολιτική ανάπτυξη με αποτελεσματικό τρόπο. Υπάρχει μια συνέχεια από το Διαφωτισμό και μετά ως τις μέρες μας. Όσον αφορά την επιστήμη, από τη μηχανιστική αντίληψη του Σύμπαντος και τη χρήση των μαθηματικών και την τεχνολογική πρόοδο, με την εισαγωγή της επιστήμης στα πανεπιστήμια και την οργανωμένη πλέον γνώση, φτάσαμε στη σύνδεση της επιστημονικής έρευνας με την οικονομική ανάπτυξη και την τεχνολογική πρόοδο».

Στο σύγχρονο επιπλέον κόσμο, αξιοπρόσεκτα χαρακτηριστικά είναι, στη βάση πάντα του ορθολογισμού και του κέρδους : η Αποικιοκρατία, η εξάντληση των πηγών και των πρώτων υλών, τα περιβαλλοντικά αδιέξοδα, οι παγκόσμιοι και οι τοπικοί πόλεμοι με στόχο την οικονομική επικράτηση, η παγκοσμιοποίηση ως τρόπος κοινωνικοοικονομικού ελέγχου των κρατών από αφανείς μηχανισμούς.

Ιδιαίτερα στο χώρο της εκπαίδευσης, τα συστήματα που επιβάλλονται έχουν πρακτικίστικα και χρησιμοθηρικά στοιχεία, κυρίως εμπνεόμενα από το λεγόμενο Φορντισμό ή Τεϊλορισμό, όπου ο μαθητής είναι εξαρτημένος λιγότερο ή περισσότερο από αυτόν που διδάσκει, ελέγχει και αξιολογεί – χωρίς να έχει τη δυνατότητα να γνωρίσει σε βάθος και συνολικά. Ο τελικός σκοπός είναι να παράγονται άνθρωποι ικανοί να παράγουν και να καταναλώνουν αγαθά. Σε πολλές περιπτώσεις, ο δάσκαλος είναι διευθυντής σούπερ μάρκετ και μάγειρας και ο μαθητής πελάτης.

 

 

21ος ΑΙΩΝΑΣ

Ζούμε στην εποχή της Πανδημίας και του Κορονοϊού. Αλλά και παγκόσμια εξάπλωση επιδημιών, όπως Έμπολα και γρίπη των πτηνών

Ταυτόχρονα, όπως βλέπουμε στις δημοσιεύσεις του διαδικτύου παγκοσμίως, ζούμε τόσα άλλα. Ας τα αναφέρουμε.

– Εποχή της οικονομικής παγκοσμιοποίησης,

– Επέκταση των επικοινωνιών με τη χρήση κινητών τηλεφώνων και του διαδικτύου, που συνοψίζεται με τον τίτλο Εποχή της Πληροφορίας.

– Κλιματική αλλαγή, φαινόμενο του θερμοκηπίου, επιβάρυνση φυσικού περιβάλλοντος.

– Πυρηνική απειλή, από τη χρήση ή ατυχήματα πυρηνικής ενέργειας

– Τεχνητή νοημοσύνη εάν ξεπεράσει τις ανθρώπινες ικανότητες και ανεξαρτητοποιηθεί.

 

Συνεχίζεται…

Σχετικά άρθρα

Το Διάστημα μας ενώνει! | Δείτε ζωντανά συζήτηση για την απομόνωση λόγω Κορονοϊού με τους αστροναύτες

«Πράσινα Χαμόγελα» | Βιβλιοπαρουσίαση και εκπαιδευτική δράση για την οικολογική ευαισθητοποίηση των παιδιών

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Θερινό πρόγραμμα “Edutainment” στο Ιστορικό Μουσείο Αλεξανδρούπολης

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X