Sparmatseto
Βιβλίο

ΜΕΓΑΛΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΝΑΓΙΑ (μέρος IΙ)

 

ΜΕΓΑΛΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΝΑΓΙΑ ΙI

 

ΜΕΓΑΛΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΝΑΓΙΑ ΙI

 

 

Αλέξανδρος  Παπαδιαμάντης

O Παπαδιαμάντης έχει γράψει διηγήματα – αριστουργήματα για την Παναγία – ένα ποίημά του

 

Στην Παναγία τήν Κουνίστρα

Εις όλην την Χριστιανοσύνη

μια είναι μόνη Παναγία αγνή,

κόρη παιδίσκη, Άσμα των Άσμάτων,

χωρίς Χριστόν, θείο παιδί, στά χέρια,

και τρεφομένη με αγγέλων άρτον!..

 

Εσύ’ σαι η μόνη Παναγία Κουνίστρα,

που εφανερώθης στης Σκιάθου το νησί,

εις δένδρον πεύκου επάνω καθημένη,

κ’ αιωρουμένη εις τερπνήν αιώραν,

όπως αι κορασίδες συνηθίζουν…

 

Εφανερώθης, κι όλος ο λαός

μετά θυμιαμάτων και λαμπάδων

εν θεία λιτανεία σε παρέπεμψε –

κ’ εσήκωσεν ωραίον λευκόν ναόν,

που με πιατάκια ελληνικά σου στόλισε!..

 

Κι όλος ο ήλιος έλαμπεν εις τον ναόν σου,

και φως τον πλημμυρούσε μαργαρώδες,

όλα τ’ άστέρια εφεγγοβολούσαν,

και η σελήνη εχάιδευε γλυκά

τα απλά της εκκλησίας σου καντιλάκια !..

 

Κ’ είδες, η Κόρη, του λαού την πίστιν,

είδες και την πτωχείαν κ’ ευσπλαχνίσθης,

όπως το πάλαι είχε σπλαχνισθή ο Υιός σου

τους προγόνους του ίδιου του λαού,

ως πρόβατα μη έχοντα ποιμένα…

 

Κι άρχισες να γιατρεύης τους αρρώστους

και να γιατρεύης τους δαιμονισμένους –

που ήρχετο ώρα κ’ εις τους τοίχους εχτυπώντο

με φοβερόν συγκλονισμόν –

κι άρχισες, θεία, να θαυματουργής!..

 

Κ’ η χάρη σου ξαπλώθηχε ως τα πέρατα

του ειρηνικού νησιού της Σκιάθου –

ω Παναγιά μου, κόρη πάναγνη, καλή!

…Κ’ ίσως να φτάση κι ως εμένα και ν’ απλώση

γαλήνη στην ψυχή μου, την αμαρτωλή…

 

 

Ο Νίκος Καζαντζάκης για τη Θεοτόκο

(Επιμέλεια: Θανάσης Μουσόπουλος)

Ύμνος για την Πανάγια Μητέρα του κόσμου

Ο ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ – από τις νεανικές του δοκιμές μέχρι και τα ώριμα έργα του – παρουσιάζει πλούσια λογοτεχνική διακειμενικότητα και έντονη ποιητική μυθοπλαστικότητα, εμπνευσμένος από εκκλησιαστικά και ευαγγελικά κείμενα.

Στα συγγραφικά δημιουργήματα τολμά να περιπλέκει και μεταπλάθει πρόσωπα του ορθοδοξοχριστιανικού Πανθέου -με προεξέχουσα θέση το πρόσωπο του Χριστού. Αντίστοιχα, το πρόσωπο της Παναγίας εμφανίζεται στο έργο του ως σκιαγράφηση του προσώπου της Μητέρας του κόσμου. Ο Μεγάλος Στοχαστής, προκειμένου να περιγράψει το θεϊκό πρόσωπο της Παναγίας Μητέρας, Μαρίας Θεοτόκου, “ποιητουργεί” στίχους εξαιρετικής αξίας, τόσο από την άποψη της λογοτεχνίας όσο και από την άποψη της θεολογίας.

Ο Κρητικός συγγραφέας απευθύνεται στη Θεοτόκο Παναγία Μητέρα του Κόσμου με έναν μελιστάλαχτο ύμνο προς το άγιο πρόσωπο της: «Γλυκοφιλούσα, Κερά της Θάλασσας, ω Καρδιά του ανθρώπου που χώρεσες Εκείνον που ουρανός και γης δεν τον χωρούν, ως Πράξη, ω Δέκατη Μούσα, Παναγιά αναφωνήτρα, έσυρες κραυγή κιντύνου, σα βίγλα ακριτική που αγνάντεψε μακριάθε να μερμηγκιάζουν οι αραπάδες και να πατούν το ιερό φως, κι ορθώθηκες Στρατηγίνα παίζοντας αλαφριά το απελατίκι, και βρόντηξαν τα γερακοκούδουνα και τ’ αργυρά τσαπράζια σου κι έλαμψε το ανέγγιχτο στήθος σου, σαν Πανσέληνο, και τινάχτηκαν όλοι οι νέοι, οι ώριμοι για την ηδονή του Θεού και του θανάτου κι ορμούν ξοπίσω σου, Αμαζόνα! Γιατί μέσα στην καρδιά μου σαλεύεις σα χριστιανικιά Νίκη, που δε φοβάται το αίμα, κι ακλουθάει, κλαγγάζοντας, με μεγάλες αδρασκελιές, το στρατευόμενο απάνω στη γης Θεό!».

 

ΜΕΓΑΛΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΝΑΓΙΑ ΙI

Εκκλησιαστικοί στίχοι.

Συγκριτικά με τον καζαντζακικό ποιητικό ύμνο προς τη Θεοτόκο σημειώνονται στη συνέχεια ορισμένοι εκκλησιαστικοί στίχοι τριών ασμάτων -κατά τη γνώμη μου από τους ωραιότερους ύμνους- προς την Παναγία: «Τη Υπερμάχω» από τον Ακάθιστο Ύμνο, «Αγνή Παρθένε Δέσποινα» του Αγίου Νεκτάριου Αιγίνης και «Βασίλισσα του κόσμου» από το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιον.

 

 

Στο πρώτο κοντάκιο η Πανάγια Μητέρα του κόσμου ψάλλεται ως νικητήρια στρατηγός: «Τη Υπερμάχω Στρατηγώ τα νικητήρια… Χαίρε, Νύμφη Ανύμφευτε»’ στον δεύτερο ύμνο χαρακτηρίζεται ως «Αγνή Παρθένε Δέσποινα – Άχραντε Θεοτόκε- Παρθένε Μήτηρ άνασσα – Χαίρε Νυμφή Ανύμφευτε», ενώ στον τρίτο ως «Βασίλισσα του κόσμου – Δέσποινα τ’ ουρανού -Μυριοχαριτωμένη -Παρθένε ευλογημένη – Μητέρα του Θεού». Στα συγκεκριμένα άσματα η Παναγία Θεοτόκος υμνείται ως η Υπεραγία Νύμφη η Ανύμφευτη η Μητέρα του Θεού και της αποδίδεται η αγνή και άχραντη ιδιότητα της Παρθένου.

Ο Καζαντζάκης, επηρεασμένος από θεολογικά κείμενα, μεταπλάθει τους χαρακτηρισμούς προς τη Θεοτόκο και μετουσιώνει την εκκλησιαστική διάθεση της Πίστης σε μια υπερανθρώπινη διάσταση του Πνεύματος αποδίδει με αγάπη και σεβασμό υπέρτατους χαρακτηρισμούς με πλήθος ποιητικών επιθέτων στο αγιοφώτεινο πρόσωπο της Παρθένου Μαρίας: η καζαντζακική Πανάγια Μητέρα αποτελεί τη Δέκατη Μούσα και τη Νικητήρια Πράξη, που φανερώνεται ως Κερά της Θάλασσας και κυρίως ωδ Καρδιά του Ανθρώπου.

(Παρασκευή, 28 Φεβρουαρίου 2014 ΕΘΝΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ)

 

Παρθένα Μάνα

Παρατίθεται από την τραγωδία Χριστός του Νίκου Καζαντζάκη ένα συναρπαστικό ποίημα για την Παναγία, το καλύτερο που υπάρχει από σύγχρονο συγγραφέα (Ν. Ματσούκας, καθηγητής Θεολογικής ΑΠΘ):

“- Παρθένα Μάνα, που σαν πνέμα επιάστη ο σπόρος
στο αφίλητο κορμί, κι’ ο Λόγος εσαρκώθη
το αμόλευτο τρυγώντας σπλάχνο σου σα βρέφος!
Ω Δέσποινά μου Υποταγή, τον πόνο δέξου τον
και συ, σαν το σταυρό, και γείρε το κεφάλι
με υπομονή, κατά γης χαμογελώντας –
να μην πνιγεί, Κυρά, στα κλάματά σου ο κόσμος!
Εσύ ’σαι η κιβωτός, που σαν αυγό στην άβυσσο
λάμπεις και στου Θεού τη σκοτεινιά αρμενίζεις,
βαθιά τα σπέρματα όλα μέσα σου φρουρώντας,
Το πράσινο δρεπανωτό πατάς φεγγάρι,
κι όλες στα χέρια σου κρατώντας τις ελπίδες μας
στον άγριον ουρανό κατάφορτη ανεβαίνεις.
κι αχνογελώντας στέκεσαι δεξά στο γιό σου,
Εσύ ’σαι το ανθισμένο κλαρί στην άβυσσο
της δύναμής του. εσύ ’σαι ο στοχασμός ο πράος
μες στο φλεγόμενο καμίνι της οργής του.
Αναμεσός στης Ζωής το δέντρο και της γνώσης,
στον κήπο του Θεού συ φύτεψες, Κυρά μου,
το αφράτο, της Καλοσύνης δέντρο.
κι ως πότιζές το με το κλάμα, επήρε μπόι,
πετάει κλαριά, σκεπάζει τ’ άλλα δέντρα, ανθίζει
ρίχνει καρπό, σαν την καλή ελιά, και φέγγει-
Κι ο Παντοδύναμος στον ίσκιο του αναπαύεται.
Κι η Δεύτερη φριχτή σαν έρθει Παρουσία
κι οι αρχάγγελοι άσπλαχνα τα ερίφια θα χωρίζουν
απ’ τ’ αρνιά, θα σκύψεις τότε εσύ στο γιό σου,
παρακλητικά, να μεσιτέψεις, Ελεούσα!
Τ’ αδάμαστα μεμιάς θα του μερώσουν φρένα
Κι οι τάξες θα χαλάσουν οι διπλές, και δίκαιοι
θ’ αγκαλιαστούν με αμαρτωλούς, κι αγνές παρθένες
με τις γυναίκες που πολύ στη γη αγάπησαν.
Νικάς τη Δικαιοσύνη Εσύ με την αγάπη.
κι όλοι μαζί θα σύρουμε χορό, και θα’ σαι
στον κάβο του χορού, Κυρά, και θα χορεύεις
στον αβασίλευτο ήλιο του Θεού χαρούμενη
και ταπεινή πολύ, σαν την καρδιά του ανθρώπου!

Σχετικά άρθρα

Ιωάννης Μ. Μπακιρτζής, «Ο νότιος Έβρος σε μετασχηματισμό (τέλη 19ου– αρχές 20ού αι.) | Βιβλιοπαρουσίαση στο Ιστορικό Μουσείο Αλεξανδρούπολης

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Βιβλίο | ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΣΜΟΡΕΛ από τις εκδόσεις Πορφύρα

Βασίλειος Μακέδος

“Ματθαίος Μουντές: Η αντοχή της ποίησης-20 έτη μετά”

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X