Sparmatseto
Αφιερώματα Βιβλίο

Το βιβλίο των ψαλμών και οι κατάρες | Της Μαρίας Σκαμπαρδώνη

Οι Ψαλμοί, κατά γενική ομολογία, ανήκουν στα ωραιότερα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης. Δεν υπάρχει, νομίζω, άλλο θρησκευτικό βιβλίο το οποίο να εκφράζει με τόσο μεγάλη δεξιοτεχνία κάθε ανθρώπινο συναίσθημα, από την αγάπη και την ευγνωμοσύνη μέχρι το μίσος και τη συντριβή από το αίσθημα της αδικίας.

Είναι ένα εξαίρετο βιβλίο από προσευχές οι οποίες εκφράζουν την ευγνωμοσύνη στο Θεό, τη συντριβή από την αμαρτία και το λάθος, την παράκληση στη θεία παντοδυναμία για διάφορα ζητήματα της ατομικής και συλλογικής ζωής.

Ορισμένοι εξ αυτών είναι προφητικοί και ομιλούν για το μέλλον και τον ερχομό του Μεσσία στην ανθρωπότητα.

Στους Ψαλμούς διαχρονικά βρίσκει καταφύγιο κάθε πονεμένη ψυχή, κάθε άνθρωπος ο οποίος λυγίζει από το βάρος της αδικίας και της λάθος επιλογής, κάθε άνθρωπος που αποζητά το Θεό.

Εξαίσια δείγματα ποιητικής τέχνης, οι Ψαλμοί εισάχθηκαν στο κέντρο της λατρείας και προσέλκυσαν το θαυμασμό μεγάλων θρησκευτικών προσωπικοτήτων της Εκκλησίας. Ο Μέγας Βασίλειος έλεγε πως «Ὁ ψαλμός ἀποκοιμίζει τήν ἀγριότητα τῆς ψυχῆς……εἶναι γαλήνη τῶν ψυχῶν μας· μᾶς δίδει ὡσάν ἕνα βραβεῖον τήν εἰρήνην, μέ τό νά καθησυχάζη τήν ταραχήν καί τά κύματα τῶν λογισμῶν μας. Διότι καταπραΰνη τόν θυμόν τῆς ψυχῆς καί χαλιναγωγεῖ τήν πρός τήν ἀσωτίαν καί ἀκολασίαν κλίσιν τοῦ ἀνθρώπου….Ὁ Ψαλμός εἶναι συμβοηθός τῆς φιλίας, ἕνωσις τῶν χωρισμένων, μέσον πρός συμφιλίωσιν τῶν ἐχθρευομένων. Μᾶς δίδει καί τό μέγιστον ἀπό ὅλα τά ἀγαθά, μᾶς δίδει τήν ἀγάπην. Διώκει τούς δαίμονας καί προσκαλεῖ τήν βοήθειαν τῶν Ἀγγέλων. Εἶναι ὅπλον ἐναντίον τῶν νυκτερινῶν φόβων μας καί ἀνάπαυσις ἀπό τούς ἡμερινούς κόπους».

Οι Ψαλμοί αποτελούν σημαντικό κομμάτι της λατρείας Ιουδαίων και Χριστιανών, ενώ οι περισσότεροι από αυτούς έχουν γραφτεί από τον βασιλιά Δαβίδ. Άλλοι Ψαλμοί, λιγότεροι αριθμητικά, αποδίδονται στον Ασάφ, τον Καρέ και σε διάφορους άλλους Ψαλμωδούς.

Παρά την εξαίρετη θέση που κατέχουν οι Ψαλμοί, δεν είναι λίγοι εκείνοι οι οποίοι τους αποδίδουν κατηγορίες επειδή ορισμένοι εξ αυτών εκφράζουν μίσος και εκδικητικότητα. Ας δούμε πρώτα ορισμένους στίχους και ας προχωρήσουμε αμέσως στην ανάλυση αυτής της κατηγορίας Ψαλμών, οι οποίοι κατηγορούνται ως μη θεόπνευστοι, ακόμα και ως προσβλητικοί για το Χριστιανικό πνεύμα.

Στίχοι των Ψαλμών στους οποίους μπορούμε να διακρίνουμε αυτή την επιθυμία για τιμωρία και εκδίκηση, είναι οι εξής:

Ψαλμ. 18:40-43: «Με ζώνεις για τον πόλεμο με δύναμη… σε φυγή τρέπεις τους εχθρούς μου… και τους σκορπίζω όπως το χώμα ο άνεμος».

Ψαλμ. 35:1 επ. «Κύριε, κρίνε εκείνους που με κατακρίνουν. πολέμησε όσους με πολεμούν… Ας νικηθούν… αυτοί που θέλουν να πάρουν την ζωή μου!… Ας γίνουν σαν το άχυρο που το σκορπίζει ο αγέρας. και του Κυρίου ο άγγελος ας τους κυνηγά… Ας είναι σκοτεινή κι ολισθηρή η πορεία τους…»

Ψαλμ. 58:7-11: «Σύντριψέ τους, Θεέ, τα δόντια μες στο στόμα τους. σπάσε Κύριε, τα σαγόνια των λιονταριών. Ας σκορπιστούν σαν τα νερά που τρέχουν… θα χαίρεται ο δίκαιος που είδε την ανταπόδοση. τα πόδια του θα πλένει στο αίμα των ασεβών…»

Ψαλμ. 59:12-14: «Μην τους σκοτώσεις… κάνε τους πλανήτες και καταδιωγμένους… Στην ίδια τους την έπαρση ας πιαστούνε για την κατάρα και για το ψέμα που αραδιάζουν. Με την οργή σου αποτελείωσέ τους, ώστε να μην υπάρχουν πια…»

Ψαλμ. 69:23-29: «Παγίδα ας γίνουν τα τραπέζια τους μπροστά τους. τα μάτια τους ας σκοτεινιάσουν να μη βλέπουν… Άδειασε την οργή σου πάνω τους. και ο άγριος θυμός σου ας τους βρει. Ας γίνει η κατασκήνωσή τους έρημη… Απ’ το βιβλίο των ζώντων ας σβηστούν».

Ψαλμ. 83:14-17: «Θεέ μου κάντ’ τους σαν το άχυρο στον άνεμο, σαν τη φωτιά που κατακαίει το δάσος… Έτσι καταδίωξέ τους με την καταιγίδα σου… Γέμισε με ντροπή τα πρόσωπά τους».

Ψαλμ. 109:9-13: «Ας γίνουν τα παιδιά του ορφανά και η γυναίκα του χήρα… Ας απαιτήσει ο δανειστής όλα του τα υπάρχοντα… Οι απόγονοί του ας εξολοθρευτούν σε μια γενιά να σβήσει το όνομά τους… Να καταριέται του άρεσε, ας πέσει πάνω του η κατάρα».

Ψαλμ 58 « Θα χαίρεται ο δίκαιος όταν δει την εκδίκηση, τα πόδια του θα πλένει στο αίμα των ασεβών».

Οι επικριτές των Ψαλμών θεωρούν πως οι Ψαλμοί αυτοί –οι οποίοι έχουν την ονομασία Ψαλμοί Κατάρας- δε θα έπρεπε να συμπεριλαμβάνονται στην Αγία Γραφή διότι αντιτίθεται στην αγάπη που όριζε ο Μωσαϊκός νόμος πως πρέπει να δίνεται στους εχθρούς (Εξοδ. 23:4-5, Λευτ. 19:17-18, πρβλ. και Παρ. 24:17, 29, 25:21-22), αλλά και με την αργότερη –και σπουδαία- διδασκαλία του Ιησού Χριστού για την αγάπη προς τους εχθρούς (Ματθ. 5:44, Α΄ Κορίνθ. 4:12, Ρωμ. 12:14,20).

Γιατί υπάρχει αυτή η κατηγορία Ψαλμών; ας αναλύσουμε αυτό το γεγονός.

Πρέπει πάντοτε να ερευνάμε μαζί με ένα κείμενο και την περίοδο στην οποία εκείνο έχει γραφτεί. Την εποχή του Δαβίδ στην οποία δεν είχε επικρατήσει η Χριστιανική διδασκαλία της ανοχής, υπήρχε η τήρηση του νόμου και η εφαρμογή του «οφθαλμός αντί οφθαλμού». Υπήρχε η επιθυμία της εκδίκησης και της τιμωρίας των εχθρών. Η Παλαιά Διαθήκη αποδεχόταν την ανταπόδοση της βλάβης που έχει υποστεί το άτομο με επιβολή ΙΣΗΣ τιμωρίας στον ένοχο, σε μία εποχή που σε άλλες περιοχές η τιμωρία ήταν από δέκα ως εφτά φορές μεγαλύτερη. Ακόμα και η φράση ο δίκαιος θα πλένει τα πόδια του στο αίμα του ασεβούς, εξηγείται αν αναλογιστεί κανείς πως υπήρχε πόλεμος μεταξύ εθνών και συνεπώς, θα υπήρχε και αιματοχυσία και νεκροί και ανθρώπινες απώλειες.

Ο ψαλμωδός διακρίνει τρεις εχθρούς: τους εχθρούς της χώρας του: διάφορα έθνη (όπως οι  Εδωμίτες, Μωαβίτες, Αμμωνίτες, Μαδιανίτες, κλπ),.οι οποίοι προσπαθούσαν να πλήξουν το λαό του Ισραήλ, τους προσωπικούς του εχθρούς και τους ανθρώπους που δε σέβονται και δεν υπολογίζουν το Θεό, οι οποίοι είναι και αυτοί για τον Ψαλμωδό. Διότι όπως δηλώνει και ο ίδιος Ψαλμ. 139:21-22 διαβάζουμε: «Μήπως δεν πρέπει, Κύριε, να μισώ αυτούς που σε μισούνε και ν’ απεχθάνομαι αυτούς που ξεσηκώνονται εναντίον σου; Με τέλειο μίσος τους μισώ. έγιναν προσωπικοί μου εχθροί. Διερεύνησέ με Θεέ… Δοκίμασε τις σκέψεις μου. Δες αν ακολουθώ ένα δρόμο άνομο…» Ο ψαλμωδός καταριέται τον εχθρό του με τις ίδιες κατάρες που ο ίδιος του έχει ευχηθεί!

Αν αναλύσουμε τους Ψαλμούς Καταρών, θα διαπιστώσουμε πως δεν αποτελούν κραυγή για αναίτιο μίσος. Στρέφονται στο Θεό και αποζητούν την επέμβασή Του για την τιμωρία των ασεβών, επιθυμούν την ανταπόδοση για τα δεινά που υπέστησαν οι άνθρωποι που τους έγραψαν. Δεν είναι κραυγή για αναίτιο μίσος, αλλά μία ικεσία για επέμβαση του Θεού απέναντι στο άδικο, για λύτρωση της ψυχής που ταλαιπωρείται και πονά.

Για τους Ψαλμωδούς πρέπει να παταχθεί η ανομία και να επικρατήσει η δικαιοσύνη. Για αυτό και αποζητούν την πρόνοια του Θεού, γνωρίζοντας πως η εκδίκηση ανήκει σε Εκείνον και δεν πρέπει να αποτελεί ανθρώπινη πρωτοβουλία. Και ο Θεός ο Οποίος είναι Αγάπη, μπορεί να γίνει και τιμωρός πάντοτε με παιδαγωγική διάθεση και αγάπη για το πλάσμα Του το οποίο αποστατεί.

Η αντίληψη πως ο Θεός εκτός από Αγάπη είναι και δικαιοσύνη εκφράζεται ακόμα και στη Χριστιανική διδασκαλία με τον Απόστολο Παύλο στην προς Ρωμαίους Επιστολή και κεφάλαιο 12:20 να γράφει «Μη εαυτούς εκδικούντες αγαπητοί… γέγραπται γαρ, εμοί εκδίκησις, εγώ ανταποδώσω λέγει Κύριος». Επομένως, η δικαιοσύνη του Θεού και η σκληρή κρίση Του στον αμετανόητο υπάρχει και στη διδασκαλία της Χριστιανικής Πίστης. Ο Ίδιος ο Χριστός που δίδαξε την αγάπη για τους εχθρούς, θα καταραστεί τους αμετανόητους με τα εξής λόγια «Πορεύεσθε απ’ εμού, οι κατηραμένοι, εις το πυρ το αιώνιο, το ητοιμασμένον τω διαβόλω και τοις αγγέλοις αυτού…» (Ματθ. 25:41).

Στην εποχή των Ψαλμών, μία εποχή στην οποία δεν είχε λάμψει ακόμα η διδασκαλία της μετά θάνατον ζωής και δικαίωσης, θεωρούταν ακόμα σημαντικότερη η δικαίωση του αδικημένου σε αυτή τη ζωή. Ο Ψαλμωδός εκλιπαρεί για την προστασία του Θεού, επειδή και ο ίδιος έχει αδικηθεί και πληγωθεί από τους εχθρούς του.

Ο ίδιος ο βασιλιάς Δαβίδ ο οποίος σε πολλούς Ψαλμούς εκφράζει την επιθυμία για ανταπόδοση επί των εχθρών του, είναι και ο ίδιος που εκφράζεται με συντριβή για τη δική του αμαρτία και κακία (ο Ψαλμός 50 που γράφτηκε επειδή υπέπεσε στο διπλό αμάρτημα μοιχείας και φόνου).

Επιπροσθέτως, ο ίδιος ο Δαβίδ παρά την εκδικητικότητα που βγάζει σε ορισμένους Ψαλμούς, ο ίδιος σε πολλές στιγμές της ζωής του υπήρξε ελεήμων και μακρόθυμος, όπως στην περίπτωση του Σαούλ ο οποίος τον κυνηγούσε μανιωδώς και ήθελε να τον φονεύσει από φθόνο (Α΄ Σαμ. 24:4-12, 26:10-11, 21-25), στην περίπτωση του γιου του Αβεσσαλώμ, του Σιμεΐ, όπως και σε διάφορα άλλα περιστατικά της ζωής του.

Οι Ψαλμοί είναι ένας πραγματικό θησαυροφυλάκιο γνώσεων και παρηγοριάς, ένα πολύτιμο βιβλίο που εκφράζει κάθε ανθρώπινο συναίσθημα σε ύψιστο βαθμό και ενδυναμώνει τον αδικημένο και πιστό πως ο Θεός στο τέλος θα επέμβει και η δικαιοσύνη θα θριαμβεύσει.

Σχετικά άρθρα

ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΙΛΕΝΑ του Φραντς Κάφκα | από τις εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ

ΟΙ ΑΘΛΟΙ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΗ | Νέο βιβλίο της Λεύκης Σαραντινού

ΠΑΝΑΓΗΣ ΛΕΚΑΤΣΑΣ (1911-1970)

Θανάσης Μουσόπουλος

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X