Sparmatseto
Projects Γενικά Projects

ΞΕΝΟΦΑΝΗΣ Ο ΚΟΛΟΦΩΝΙΟΣ – Ο Ανθρωπιστής και ο Διαφωτιστής

 

ΞΕΝΟΦΑΝΗΣ Ο ΚΟΛΟΦΩΝΙΟΣ –  Ο Ανθρωπιστής και ο Διαφωτιστής

ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ του Θανάση Μουσόπουλου

 

ΞΕΝΟΦΑΝΗΣ Ο ΚΟΛΟΦΩΝΙΟΣ

Η φιλοσοφία είναι ένας τομέας τον οποίο σπούδασα στο Αριστοτέλειο Π.Θ. (1967 – 1972) και αποτελεί κάτι που με συγκινεί ιδιαίτερα, όντας ένας από τους τρεις χώρους στους οποίους κινούμαι πενήντα τώρα χρόνια συμπληρωματικά: φιλοσοφία – ιστορία – ποίηση.

Μετά τα δύο πρώτα μου βιβλία: Επίδραση των Ιδεών του Νίτσε στην Ελληνική διανόηση και η υπέρβασή τους από τον Καζαντζάκη , 1972 και Τρεις Σπουδές, 1974, που είχαν έντονα στοιχεία φιλοσοφίας, δημοσίευσα στο περιοδικό «Θρακικά Χρονικά» στον τευχότομο αρ. 31 / 1974 την καθαρά φιλοσοφική εργασία «ΞΕΝΟΦΑΝΗΣ Ο ΚΟΛΟΦΩΝΙΟΣ – Ο Ανθρωπιστής και ο Διαφωτιστής», που το 1975 κυκλοφόρησε σε ξεχωριστό Ανάτυπο.

Στην εργασία μου αυτή αναφέρομαι πρώτα στην Προσωκρατική φιλοσοφία, κατόπιν στη ζωή του Ξενοφάνη (; 570 π.Χ. – ; 475 π.Χ.) που καταγόταν από την σπουδαία πόλη Κολοφώνα της Ιωνίας, νότια της Σμύρνης, κοντά στην πόλη Τέως από όπου ήρθαν οι άποικοι που ίδρυσαν τα Άβδηρα. Στη συνέχεια καταπιάνομαι με το έργο και τις απόψεις του Ξενοφάνη, παραθέτοντας αρκετά σχετικά αποσπάσματα.

Αν θυμόμαστε οι σύγχρονοι τον Ξενοφάνη, είναι κυρίως γιατί διακήρυττε ότι οι άνθρωποι φαντάζονται το θεό με τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά. Καταδίκαζε τον ανθρωπομορφισμό – λέγει σε δύο σημεία :

Οι Αιθίοπες λένε ότι οι θεοί τους είναι μαύροι με κοντή μύτη Οι Θράκες πως οι δικοί τους είναι γαλανομάτηδες και κοκκινοτρίχηδες.
(Αἰθίοπές τε <θεοὺς σφετέρους> σιμοὺς μέλανάς τε Θρῇκές τε γλαυκοὺς καὶ πυρρούς <φασι πέλεσθαι>) (B16)

– Αν τα άλογα και τα βόδια είχαν τα χέρια και μπορούσαν να ζωγραφίσουν οι θεοί τους θα ‘μοιαζαν πολύ με άλογα και βόδια.
(ἀλλ’ εἰ χεῖρας ἔχον βόες <ἵπποι τ’> ἠὲ λέοντες ἢ γράψαι χείρεσσι καὶ ἔργα τελεῖν ἅπερ ἄνδρες, ἵπποι μέν θ’ ἵπποισι, βόες δέ τε βουσὶν ὁμοίας […]) (Β 15)

 

Πολλά άλλα θέματα ανάγονται στο κοσμοείδωλο και στη γνωσιοθεωρία, που δείχνουν πόσο προχωρημένο πνεύμα ήταν ο Ξενοφάνης ο Κολοφώνιος, ο οποίος έφυγε 25 χρονών από την πατρίδα του στην Ιωνία και γύρισε πολλά μέρη της ελληνικής γης για 67 χρόνια, όπως λέγει ο ίδιος σε ένα απόσπασμα. Ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης και άλλοι μεταγενέστεροι φιλόσοφοι αναφέρονται στον Ξενοφάνη, θεωρώντας τον ως τον θεμελιωτή της ελεατικής φιλοσοφίας.

 

Ένας, με άλλα λόγια, πνευματικός άνθρωπος που παλεύει για την απελευθέρωση του ανθρώπου από προκαταλήψεις και μύθους

 

Στην εργασία μου καταλήγω τονίζοντας το επαναστατικό στοιχείο και τη δράση του μέσα στην κοινωνία.

«Το έργο και η ζωή του Ξενοφάνη είναι η βίωση της κοινωνικής διάστασης της «Σοφίης» […] που συντείνει στην «ευνομίη» της πολιτείας, στη βελτίωσής της…».

Ένας, με άλλα λόγια, πνευματικός άνθρωπος που παλεύει για την απελευθέρωση του ανθρώπου από προκαταλήψεις και μύθους. Ο Ξενοφάνης γίνεται η αφετηρία του ανταγωνισμού ανάμεσα στον κόσμο του Μύθου και του Λόγου. Ο άνθρωπος είναι ο δημιουργός του πολιτισμού.

Όλα τούτα καθιστούν τον Ξενοφάνη πρωτοπόρο Ανθρωπιστή και Διαφωτιστή.

 

Φιλοσοφία

Στη φιλοσοφία και σε φιλοσοφικά θέματα αναφέρονται βιβλία και εργασίες μου. Μια μικρή επιλογή:

ΒΙΒΛΙΑ : Δημόκριτος ο Αβδηρίτης, 1983 – Ελληνισμός και Ελληνικότητα, 1994 -Τα Άβδηρα , Γη του κάλλους και του στοχασμού, 1998 -Αγωνία και Πίστη στο σύγχρονο άνθρωπο, 2013 -Ιστορία Ελληνικής Φιλοσοφίας (Σύνοψη), 2015

ΑΝΑΤΥΠΑ : -Εισηγήσεις σε προβλήματα του ανθρώπου και του πολιτισμού, 1976 -Εισαγωγικές έννοιες . Οι διαστάσεις στην ανθρωπολογική φιλοσοφία , 1981 -Κοινωνικές απόψεις του Δημόκριτου , 1983

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ – ΑΡΘΡΑ : -Νίτσε και Πλατωνισμός, 1975 -Αριστοτέλης ο Σταγειρίτης, ο άλλος φιλόσοφος, 1978-79 -Αναφορά στην αρχαία ελληνική φιλοσοφική σκέψη, 1982 – Η Οδύσσεια του Νίκου Καζαντζάκη, μια νέα φιλοσοφική ανάγνωση στον ομηρικό μύθο, 1983 -Στοιχεία και σκέψεις για την ιστορία της νεοελληνικής φιλοσοφίας, 1986 -Θρακιώτες αισθητικοί, 1990 -Αριστοτέλης ο Σταγειρίτης, ο άλλος φιλόσοφος, 2000 -Πλάτωνας, Νίτσε και 2000, 2000 – Έρωτας και Πολιτισμός : Από το Χέρμπερτ Μαρκούζε στον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, 2007, 2011 – Νίκος Καζαντζάκης, ο φιλόσοφος του μεταίχμιου, 2009 -Ο άλλος δρόμος του Διαφωτισμού και η σημερινή κρίση, 2012

Σχετικά άρθρα

Η Φιλοσοφία στην «Βυζαντινή Οικουμένη»

Θανάσης Μουσόπουλος

Κωστής Παλαμάς | 160 χρόνια από τη γέννηση του

Θανάσης Μουσόπουλος

Ξεναγηθείτε online σε διάσημα μουσεία και εκθέσεις

Βασίλειος Μακέδος

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X