Sparmatseto
Projects Γενικά Projects

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ KATA TON ΜΕΣΣΑΙΩΝΑ

 

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ KATA TON ΜΕΣΣΑΙΩΝΑ

(850-1450 μ.X.)

 

 

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ KATA TON ΜΕΣΣΑΙΩΝΑ

 

Ι. Εισαγωγικά

Με τον όρο μεσαιωνική μουσική αναφερόμαστε στη μουσική δημιουργία την εποχή του Μεσσαίωνα. Αν και ο ακριβής προσδιορισμός των χρονικών της ορίων είναι δύσκολος, μπορεί να θεωρηθεί πως καλύπτει την περίοδο από το τέλος της εποχής του Γρηγοριανού μέλους μέχρι περίπου το 1400 και την αρχή της Αναγεννησιακής μουσικής. Χίλια χρόνια  ζυμώσεων και αλλαγών, από την κατάρρευση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας τον 5ο μ.Χ. αιώνα μέχρι περίπου τα μισά του 15ου αιώνα (η άλωση της Κωνσταντινουπόλεως το 1453 ίσως είναι ένα βολικό όριο), χαρακτηρίζουν την εποχή που ονομάζουμε Μεσαίωνα.

Με την έλευση του Μεσαίωνα και του Χριστιανισμού οι θεωρητικές αναζητήσεις για τη μουσική άλλαξαν. Στην Αρχαιότητα η μουσική έπρεπε να εναρμονίζεται με τις αρετές του καλού πολίτη, στον Μεσαίωνα έπρεπε να εναρμονίζεται με τις “επιταγές που όριζε η εκκλησία” . Στην εκκλησιαστική μουσική την προτεραιότητα σε όλο το Μεσαίωνα είχε το “κείμενο”, γιατί ήταν ο φορέας του θρησκευτικού νοήματος και επομένως έπρεπε να ακούγεται καθαρά. Σύμφωνα με την αντίληψη αυτή, οι πολύπλοκες μουσικές δομές αποσπούσαν τους πιστούς από τα λόγια και το νόημά τους και έτσι αποδυναμώνονταν η θρησκευτική επίδραση της μουσικής. Επιπλέον, σύμφωνα με την αντίληψη των θεωρητικών του Μεσαίωνα η “φωνή” ήταν το μόνο κατάλληλο όργανο για να εκφράσει το Λόγο του Θεού. Κατά συνέπεια, η μουσική παραγωγή αυτής της εποχής ήταν κυρίως φωνητική, ενώ η οργανική θεωρείτο «κενή» και «απογυμνωμένη».Την περίοδο αυτή, η μουσική είναι άρρηκτα δεμένη με την Εκκλησία, καθώς οι περισσότεροι μουσικοί εκπαιδεύονται σαν ψάλτες και κατέχουν ιερατικά αξιώματα. Στα εργαστήρια αντιγραφής χειρογράφων των μοναστηριών, οι μοναχοί βρίσκουν τρόπους να καταγράψουν τις θρησκευτικές μελωδίες, τα “Γρηγοριανά μέλη”, επινοώντας έτσι διάφορα συστήματα μουσικής γραφής ή σημειογραφίας.  Μέχρι τον 11ο περίπου αιώνα η μουσική, θρησκευτική και κοσμική, είναι μονοφωνική, αποτελείται δηλαδή από μία μόνο μελωδία. Θέλοντας να προσδώσουν μεγαλοπρέπεια στις θρησκευτικές ακολουθίες, οι μουσικοί προσθέτουν μια δεύτερη ή και τρίτη μελωδία πάνω από το προϋπάρχον Γρηγοριανό μέλος, επινοώντας έτσι την Πολυφωνία, πάνω στην οποία στηρίχτηκε όλη η δυτικοευρωπαϊκή μουσική. Οι ευφάνταστοι τρόποι που συνδυάζονται οι διάφορες μελωδίες οδηγούν σε νέα μουσικά είδη, όπως το μοτέτο, και στην καινούρια μουσική τέχνη του 14ου αιώνα, την Ars Nova.

Αλλά και έξω από τα τείχη των μοναστηριών, στα κάστρα, στα χωράφια και στους δρόμους των πόλεων, ακούγεται μουσική, που όμως στο μεγαλύτερο μέρος της δεν καταγράφτηκε. Από τη μια, περιπλανώμενοι ζογκλερ διασκεδάζουν ιππότες, βασιλιάδες και αστούς τραγουδώντας, χορεύοντας ή κάνοντας ακροβατικά. Από την άλλη, τροβαδούροι και τρουβέροι-ποιητές-μουσικοί ευγενικής καταγωγής-συχνάζουν στις βασιλικές αυλές και εξυμνούν με τα πρωτότυπα τραγούδια τους τις αρετές του ιπποτισμού  αλλά και τον ιδανικό έρωτα(fin’amors).

 

 

Α. Πρώιμη μεσαιωνική μουσική (- 1150).

Γρηγοριανό Μέλος  ονομάστηκε η λειτουργική μουσική της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, που πήρε το όνομα της από τον Γρηγόριο το Α’, ο οποίος υπήρξε επίσκοπος Ρώμης  από το 590  έως το 604. Του Γρηγοριανού Μέλους είχε προηγηθεί το Αμβροσιανό Μέλος (4ος αιώνας και  ο Αμβρόσιος ήταν επίσκοπος Μιλάνου). Στο τέλος του 6ου αιώνα ο Πάπας Γρηγόριος αναθεώρησε το σύνολο των μελωδιών που χρησιμοποιούσε η Καθολική Εκκλησία και καθόρισε ποιες ακριβώς μελωδίες θα ψάλλονται και σε ποιο σημείο της λειτουργίας. Πριν την εκλογή του, ο Γρηγόριος, όταν βρισκόταν στην Κωνσταντινουπολη, μελέτησε την ελληνική μουσική. Καθώς η ανεξέλεγκτη εισαγωγή νέων ύμνων σε μουσική γνωστών λαϊκών τραγουδιών δημιουργούσε ανομοιομορφία στο τυπικό και εντύπωση διάσπασης στις εκκλησίες της Ευρώπης που υπάγονταν στη δικαιοδοσία του Βατικανού, ο Πάπας Γρηγόριος αποφάσισε ν’ αντιδράσει. Έτσι, κωδικοποίησε τους ύμνους της Λειτουργίας, σύμφωνα με το εορτολόγιο της Ρωμαϊκής Καθολικής Εκκλησίας και όρισε αυτούς που θα έπρεπε να ψάλλονται σε όλες τις εκκλησίες, καταρτίζοντας έτσι το τυπικό που καθόριζε το ύφος της εκκλησιαστικής μουσικής. Από το όνομα του, το σύνολο των ύμνων που θεωρήθηκαν κατάλληλοι για τη λειτουργική μουσική της Δυτικής Εκκλησίας ονομάστηκε Γρηγοριανό Μέλος και την εξάπλωση του ανέλαβαν οι Βενεδικτίνοι μοναχοί. Η μουσική του «Γρηγοριανού Μέλους» είναι μονοφωνική, χωρίς κανονικό μέτρο, αλλά ακολουθεί το ρυθμό των λέξεων, οι οποίες πολύ συχνά είναι από τη Βίβλο  και ιδίως από τους Ψαλμούς. Το Γρηγοριανό Μέλος τραγουδιέται από χορωδία και από σολίστες, με εναλλαγή σολίστ και χορωδίας ή και με εναλλαγή ημιχορίων.

Στη Μονοφωνία, κυριαρχεί βασικά μία μελωδική γραμμή (Μία μελωδία = Μια «φωνή» = Μονοφωνία). Στη μονοφωνία η ίδια ακριβώς μελωδία τραγουδιέται από έναν ή περισσότερους εκτελεστές ταυτόχρονα.

 

 

Β. Μέση περίοδος (1150 -1300) Ars Antiqua (Παλαιά Τέχνη)Σχολή της Παναγίας των Παρισίων

Σ’ αυτήν ανήκει η δημιουργία ενός συστήματος κανόνων επάνω στις υπάρχουσες μορφές πολυφωνίας. Κύριοι αντιπρόσωποι είναι ο Λεονέν (Leonin), οργανίστας στην Παναγία των Παρισίων  μέχρι τα τέλη του 12ου αιώνα ο οποίος ξεφεύγει από τα δεσμά του Γρηγοριανού μέλους, εφαρμόζει την αντίθετη κίνηση των φωνών και μετατρέπει το όργκανουμ σε έργο τέχνης και ο Περοτέν  (Perotin) ο Μέγας (1180-1210) που ήταν μαθητής του πρώτου. Ο Περοτέν, εισάγει τη μίμηση, το χρωματικό ύφος, προσπάθησε να τελειοποιήσει τη σημειογραφία καθορίζοντας και τη διάρκεια των φθόγγων που χρησιμοποιούσε.

 

 

Γ. Ύστερη μεσαιωνική μουσική (1300-1500)Ars Nova (Νέα Τέχνη)

Η αισθητική περίοδος της Ars Nova, κατά την ύστερη μεσαιωνική εποχή, αποτέλεσε το επόμενο βήμα στην καθιέρωση των νέων μουσικών κατακτήσεων που είχαν ξεκινήσει με την Αρχαία Τέχνη. Η μουσική παρουσιάζεται πιο απελευθερωμένη και επηρεασμένη από τη λαϊκή μουσική και το λειτουργικό μέλος. Οι μουσικές μορφές, αν και πολλές από αυτές είναι παλαιότερες, παρουσιάζονται ανανεωμένες. Στις αρχές του 14ου αιώνα, ο Φιλίπ ντε Βιτρύ(1291-1361), Γάλλος διπλωμάτης, συνθέτης, ποιητής και θεωρητικός, που το 1351 γίνεται επίσκοπος της Μω, έγραψε ένα σημαντικό έργο, ένα εγχειρίδιο τεχνικής, το οποίο περιείχε όλες τις νέες τάσεις που έτειναν να επικρατήσουν και οι οποίες μέχρι τότε δεν είχαν κωδικοποιηθεί. Με το έργο αυτό κλόνιζε την κυριαρχία των εκκλησιαστικών τρόπων (κλιμάκων) με την καθιέρωση του προσαγωγέα, του οποίου η λύση κατά ημιτόνιο προς την τονική θα επέβαλλε στο αυτί την αίσθηση του μείζονος και του ελάσσονος τρόπου. Επίσης εδραίωνε την ευρεία χρήση των διαστημάτων 3ης και 6ης, που θεωρούνταν μέχρι τότε διαφωνίες, ακόμα και τη χρήση της 2ας και 7ης. Επέβαλλε τη χρήση της τέλειας πτώσης, εφάρμοσε τη διαστολή του μέτρου στα μουσικά έργα καθώς έπαψε η κυριαρχία του τρίσημου ρυθμού (εμπνευσμένου από την Αγία Τριάδα, Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα). Έκανε μεθοδικότερη χρήση των αλλοιώσεων, κάτι που προετοίμαζε τον ερχομό του χρωματικού ύφους. Όλες αυτές τις κατακτήσεις που κατέγραψε ο Βιτρύ θα τις εφάρμοζε με τον ιδανικότερο τρόπο ο Γκυγιώμ ντε Μασώ (1300-1377), πρωτοπρεσβύτερος στον καθεδρικό ναό της Ρεμς στη Βόρεια Γαλλία. Εκτός από τις άλλες συνθέσεις του, σημαντικότατη είναι η τετράφωνη Λειτουργία Messe Notre Dame, η οποία με την εξαιρετική της κατασκευή εδραιώνει την “Λειτουργία” σαν μουσική μορφή.

 

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ KATA TON ΜΕΣΣΑΙΩΝΑΙ  συνεχίζεται…

Σχετικά άρθρα

Θοδωρής Μαρκόπουλος… Ζωγραφίζοντας τον ήχο

Βασίλειος Μακέδος

Ποίηση Ενδοσκόπησης (μέρος ΙΙΙ)

Μαρία Μουσοπούλου

Ζαρίφειος Παιδαγωγική Ακαδημία: Ξεκλειδώνοντας τις μνήμες

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X