Sparmatseto
Projects Γενικά Projects

Σύγχρονες παραφυάδες της αφαίρεσης και της γενίκευσης (μέρος ΙΙ)

Σύγχρονες παραφυάδες της αφαίρεσης και της γενίκευσης
Μέρος ΙΙ

 

 

Σύγχρονες παραφυάδες της αφαίρεσης και της γενίκευσης

 

Στη συνέχεια θα φωτίσουμε το θέμα μας σε σχέση με μερικούς τομείς της καθημερινής μας ζωής.

 

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ

Ένας τομέας που σχετίζεται στενά με τη γενίκευση και αφαίρεση είναι τα Στερεότυπα  (= σταθερές, ταξινομημένες αντιλήψεις που συνήθως οφείλονται σε ελλιπή πληροφόρηση σχετικά με χαρακτηριστικά τα οποία αποδίδονται σε μέλη μιας ομάδας).
• Οι άνδρες δεν πλένουν πιάτα
• Υπάρχουν ανδρικά και γυναικεία επαγγέλματα
• Οι γυναίκες είναι φιλάρεσκες
• Οι γυναίκες είναι κακοί οδηγοί
• Οι τσιγγάνοι είναι απολίτιστοι, μυρίζουν …
• Οι Αλβανοί είναι κλέφτες

Ανάλογα στερεότυπα αναφέρονται σε φυλές, εθνότητες, θρησκείες, μειονότητες (μαύροι, Εβραίοι, Τούρκοι, μουσουλμάνοι) που οδηγούν σε φυλετικό ρατσισμό.

Επίσης στερεότυπα για διάφορες κοινωνικές ομάδες, ομοφυλόφιλους, ναρκομανείς, αποφυλακισμένους, φορείς Aıds, άτομα με ειδικές ανάγκες, ψυχικά ασθενείς, όσους ασκούν επαγγέλματα πνευματικά – χειρωνακτικά. Οι διακρίσεις αυτές οδηγούν σε κοινωνικό ρατσισμό.

Στο σχολείο η διάκριση σε καλούς και κακούς μαθητές γίνεται κατά κανόνα με βάση στερεότυπα βαθμολογικά. Συχνά έχουμε και άλλες ταξικές διακρίσεις : πλούσιοι – φτωχοί, αστοί – αγρότες, ελληνικής καταγωγής – ξένοι (μετανάστες, πρόσφυγες, αλλόθρησκοι, αλλόγλωσσοι). Στερεότυπα καλλιεργούν οι λεγόμενες Πανελλήνιες Εξετάσεις, τα οποία επεκτείνονται σε όλη την κοινωνία, σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, στον επαγγελματικό προσανατολισμό. Η εκπαιδευτική πολιτική ξεκινά και καταλήγει στις εξετάσεις για τα ΑΕΙ και ΤΕΙ.

Η Σώτη Τριανταφύλλου το 2012 δημοσίευσε στο περιοδικό “Γυναίκα” ένα ωραίο κείμενο με τίτλο “Προκαταλήψεις και Στερεότυπα”. Θα παραθέσω δύο σημεία που περισσότερο προσιδιάζουν στο θέμα μας.
Κάθε προκατάληψη έχει βεβαίως τις δικαιολογίες της, το στατιστικό της δυναμικό. Ωστόσο η μετατροπή μιας μεμονωμένης αρνητικής εμπειρίας σε γενική πεποίθηση είναι ένδειξη περιορισμένου ορίζοντα. Πολλοί ηλικιωμένοι δεν ακούνε καλά όμως αυτή η παρατήρηση δεν αρκεί για να ουρλιάζουμε όταν τους μιλάμε, αρθρώνοντας τις συλλαβές μία μία ώστε να μας ακούνε. Κοντολογίς, δεν είναι όλοι οι ηλικιωμένοι κουφοί, όπως δεν είναι όλες οι γυναίκες ανίκανες να αποφασίσουν αν μια πόρτα ανοίγει με σπρώξιμο ή με τράβηγμα”.

Και η κατακλείδα του κειμένου της Σώτη Τριανταφύλλου:
Αυτό που συμβαίνει με την ωρίμανση των ανθρώπων συμβαίνει και με την ωρίμανση των κοινωνιών. Όταν ήμουν νέα, οι ενήλικες πίστευαν ότι όλοι οι νέοι είχαμε παρασυρθεί στον ωκεανό του σεξ, των ναρκωτικών και του ροκ – “πού οδεύομεν!”. Σήμερα, παρ’ ότι ο δρόμος προς την ωριμότητα είναι μακρύς, οι πολίτες μάλλον διακρίνουν τις διαφορές ανάμεσα στα άτομα και αποφεύγουν τις υπεραπλουστεύσεις και τις γενικεύσεις. Η ενημέρωση, τα ταξίδια, η πρόοδος της ίδιας της ανθρώπινης ιστορίας τοποθετούν τον καθένα μας μπροστά στις προκαταλήψεις του”.

Πολλά φαινόμενα σύγχρονης παθογένειας σχετίζονται με γενικεύσεις και αφαιρέσεις. Η ερμηνεία του κόσμου, της ιστορίας, της γλώσσας, του πολιτισμού – είναι μερικοί τομείς.

Ο Θουκυδίδης για να καταστήσει την ιστορία του “κτήμα ες αεί” προχώρησε σε απαραίτητες διαδικασίες αφαίρεσης και γενίκευσης. Έτσι κατάφερε να συγγράψει ένα διαχρονικό μοντέλο/πρότυπο ερμηνείας.
Αντίθετα, στη σύγχρονη εποχή, η ερμηνεία της λεγόμενης “κρίσης” σκοντάφτει ακριβώς στην υπερπληροφόρηση και στην ασύνδετη αναφορά στοιχείων και λεπτομερειών, με τη χρήση θολών επιστημονικών όρων οικονομικής προσέγγισης, τη στιγμή που η κοινωνία είναι πολυεπίπεδη (οικονομική, κοινωνική, πολιτική, πολιτιστική) και η όποια ερμηνεία οφείλει να συμπεριέχει όλα τα επίπεδα – η “κρίση” αγγίζει τα πάντα άμεσα και έμμεσα.

 

Η γλώσσα

Ένα άλλο κεφάλαιο είναι σχετικά με τη γλώσσα. Η γλώσσα είναι ένας ζωντανός οργανισμός. Μεταβάλλεται με βάση δικούς της κανόνες. Και όμως υπάρχουν συνάνθρωποι που θεωρούν ότι η σύγχρονη ελληνική γλώσσα είναι φθαρμένη και πρέπει να γυρίσουμε στο παρελθόν. Έτσι δημιουργήθηκε ο Αττικισμός, παρόμοια είναι η Καθαρεύουσα, που κατά κανόνα ήταν τροχοπέδη. Την τελευταία δεκαετία εμφανίστηκε μία τάση να φορτώνουν στο Μονοτονικό τα πιο απίθανα αρνητικά, όπως την κακή ανάπτυξη της σκέψης και του νου γενικά. Αποθέωση γενικεύσεων και αφαιρέσεων εντελώς αντι-επιστημονικών.
Παραθέτουμε ένα μικρό απόσπασμα: Γλωσσική αλλαγή της Κικής Νικηφορίδου (2001)

Όλες οι ζωντανές γλώσσες αλλάζουν συνεχώς. Η γλώσσα της κάθε γενιάς δεν είναι ποτέ ολόιδια με τη γλώσσα της προηγούμενης ή της επόμενης και, αν και μεταξύ διαδοχικών γενεών οι διαφορές είναι μικρές και δεν διαταράσσουν την επικοινωνία, ύστερα από αιώνες ή χιλιετίες οι συσσωρευμένες αλλαγές προκαλούν ριζικές αλλαγές στο εκάστοτε γλωσσικό σύστημα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η ελληνική όπου το μεγάλο διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ λ.χ. των ομηρικών επών και της νέας ελληνικής καθιστά αδύνατη (χωρίς διδασκαλία) την κατανόηση των αρχαίων κειμένων από τους σύγχρονους ομιλητές. Στα πλαίσια της ιστορικής γλωσσολογίας (δηλαδή του γλωσσολογικού κλάδου που μελετάει τη διαχρονική εξέλιξη των γλωσσών), ιδιαίτερα κατά τον 20ό αιώνα, έχει γίνει σαφές ότι χαρακτηρισμοί όπως “φθορά” και “πρόοδος” δεν αρμόζουν στην αλλαγή της γλώσσας”.

Ο ιταλός φιλόσοφος Σαλβατόρε Βέκα σε άρθρο του με τίτλο “Το φάντασμα του φυλετισμού” αναφέρεται στα φαινόμενα ρατσισμού, ξενοφοβίας, βίας που εξαπλώνονται στις χώρες της Ευρώπης. Σημειώνει: “Σήμερα αντιλαμβανόμαστε καθαρά ότι ο ιός της έλλειψης ανοχής της άρνησης του άλλου, της προσφυγής στη βία και στην ωμότητα έχει κερδίσει έδαφος και διαθέτει πολλές πιθανότητες διείσδυσης και επέκτασης”. Ο συγγραφέας ανησυχεί γιατί ο ιός αυτός μεταδίδεται πολύ ανάμεσα στους νέους, που δεν έχουν αναπτύξει αντισώματα. Και καταλήγει το σκεπτικό του: “Θα πρέπει ν’ αναλάβουμε τρομερά σοβαρά τις ευθύνες μας προς τις γενιές των μελλοντικών πολιτών, ξεκινώντας από τα παιδιά (…) με τα παιδιά που δεν διαθέτουν μνήμη και ταυτότητα και βρίσκονται σε αναζήτηση νοήματος”.

Αμοιβαίος σεβασμός, αλληλεγγύη, απλή ικανότητα επαφής με τους άλλους, είναι κατά τον Βέκα το περιεχόμενο της αναγκαίας σύγχρονης ηθικής.

Οι ψυχικά ασθενείς είναι μια ομάδα ανθρώπων που αντιμετωπίζονται με στερεότυπα, αρνητικά και ιδιότυπα. Μέσα στο πλέγμα της αντιμετώπισής τους περιλαμβάνονται και οι συγγενείς των ατόμων με ψυχικά προβλήματα. Η καθηγήτρια ψυχιατρικής Μαρίνα Π. Οικονόμου Λαλιώτη σε παλιότερο άρθρο της με τίτλο “Ψυχική ασθένεια και Στίγμα: Μύθος ή Πραγματικότητα;” αναφέρεται κυρίως στη σχιζοφρένεια.
Θα χρησιμοποιήσουμε δύο σημεία του κειμένου της: “Οι ψυχικά ασθενείς έχουν να αντιμετωπίσουν – εκτός από την ίδια τη νόσο – την ημιμάθεια, την προκατάληψη και το φόβο της κοινωνίας για το ‘άλλο’ της πρόσωπο”.

Και καταλήγει το όλο σκεπτικό της: “Η προσπάθεια να καταπολεμήσουμε το στίγμα από κει ακριβώς πρέπει να ξεκινήσει. Από την καταπολέμηση της άγνοιας. Κάτι τέτοιο καθίσταται δυνατό μόνον εφόσον εντείνουμε τις προσπάθειές μας στον τομέα της ενημέρωσης και της επιστημονικής πληροφόρησης”.

 

Επίλογος

Πρόθεσή μας σε τούτο το άρθρο ήταν να δείξουμε πλευρές της ζωής, ατομικής και συλλογικής, που αποτελούν παραφυάδες της γενίκευσης και αφαίρεσης, και βέβαια θέλαμε να φανεί η κατεύθυνση που οφείλει να έχει η αντιμετώπιση και ο περιορισμός των αρνητικών αυτών αποτελεσμάτων.

Η ενημέρωση, η επιστημονική πληροφόρηση και η καλοπροαίρετη διάθεση στις ανθρώπινες σχέσεις αποτελούν, κατά τη γνώμη μου, τους άξονες που δείχνουν τον αναγκαίο δρόμο. Τα δύο πρώτα, χωρίς το τρίτο δεν αποτελεί τη λύση.

Γι’ αυτό, κλείνοντας, επικαλούμαι την άποψη της ψυχολόγου Μαρίας Λασσιθιωτάκη, από ένα κείμενο που βρήκα στο διαδίκτυο : “Κάνοντας χρήση των στερεοτύπων και χωρίς, κατ’ ανάγκη, να διαθέτουμε εχθρικά συναισθήματα, χάνουμε την ευκαιρία να επεξεργασθούμε, στη διάρκεια της επικοινωνίας, με τον δικό μας τρόπο τα πράγματα, τις καταστάσεις ή την ατομική ιστορία των ανθρώπων. Έτσι, δημιουργούμε αλλά και κινδυνεύουμε να γίνουμε όλοι θύματα της στατιστικής. Δίνοντας αξία στα ποσοτικά και όχι τα ποιοτικά δεδομένα, κατασκευάζουμε ομάδες αποκλεισμού, τοποθετούμε ανθρώπους στο περιθώριο ή τους οδηγούμε στον αυτοαποκλεισμό και τη μαθημένη ανημπόρια, ανίκανους να εκφράσουν την αγανάκτησή τους ή να προχωρήσουν σε κοινωνικές συγκρούσεις, για να προστατεύσουν τον εαυτό τους και την ομάδα τους”.

 

Σύγχρονες παραφυάδες της αφαίρεσης και της γενίκευσης

Σχετικά άρθρα

Πολιτισμός και Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση, του Θανάση Μουσόπουλου

Θανάσης Μουσόπουλος

Πόσο δίκαιοι ήταν ο Πόντιος Πιλάτος και η δίκη του Χριστού;

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

«Πράσινα Χαμόγελα» | Βιβλιοπαρουσίαση και εκπαιδευτική δράση για την οικολογική ευαισθητοποίηση των παιδιών

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X