Sparmatseto
Projects Γενικά Projects

Μυθολογικός πλούτος της Θράκης (μέρος Ι)

 

Μυθολογικός πλούτος της Θράκης

 

Μυθολογικός πλούτος της Θράκης

Στην εισήγησή μου τούτη θα επιχειρήσω να προσεγγίσω τη Θράκη μέσα από τη μυθολογία. «Μυθολογικός πλούτος της Θράκης» ο τίτλος που υπερβολικά φιλόδοξα έδωσα στο κείμενό μου. Και ο διαθέσιμος χρόνος ανάπτυξης είναι πολύ λίγος και ο χώρος του θέματος και της Θράκης αχανής.

Τι εννοούμε λέγοντας σήμερα «μυθολογία»; Υπάρχει σύγχρονη μυθολογία; Ο Ταρζάν παλιότερα, στη συνέχεια ο Φρανκεστάιν, ο Άρχοντας των Δακτυλιδιών στις μέρες μας παράγουν μύθους, που έχουν λιγότερο ή περισσότερο ιδεολογικό και φιλοσοφικό υπόβαθρο και ικανοποιούν ανάγκες του σημερινού κοινού. Η επιστημονική φαντασία και η λογοτεχνία του φανταστικού στηρίζεται στη μυθολογία. Όμως, πέρα από αυτά, η σύγχρονη ζωή είναι γεμάτη μύθους για την κατάκτηση της ευτυχίας μέσω της τεχνολογίας ή των διαφόρων κοινωνικών θεσμών. Ο Ρολάν Μπαρτ στο βιβλίο του ‘Μυθολογίες’ εξετάζει τους σύγχρονους μύθους και τη διαδικασία παραγωγής τους. Μέγας μύθος – όχι ως θεωρία αλλά ως πράξη – η ισότητα, η αδελφότητα και η ελευθερία.

Τα μέσα ενημέρωσης και ιδιαίτερα στις μέρες μας το διαδίκτυο είναι πρωταγωνιστές και στη δημιουργία μύθων και στην κατάρρευση μύθων. Καθώς προετοίμαζα την εισήγησή μου θυμήθηκα ένα σχετικό ποίημα από την ποιητική μου συλλογή «Περίπατος με στίχους σε κήπους μαγικούς» και το ποίημα Oρφέας που μας φέρνει στη Θράκη.

Μέσα στης νύχτας τη σιωπή
Εκεί που κρύβεται η λύπη
Ακούσαμε τον γκιώνη να λαλεί
Να ψάλει “Τι μου λείπει; τι μου λείπει;”
Και μόνο μια δισκέτα απαντά
Στου Διαδίκτυου την άκρη
Που δένει άνθρωπο με άνθρωπο σφιχτά
Σ’ όλης της γης τα μάκρη
Κι έτσι της νύχτας η σιωπή
Ένας ακόμη μύθος που εχάθη

Και μια και μιλάμε για Διαδίκτυο, σκέφτηκα ότι στην αρχαία ελληνική μυθολογία ο Δίας και το Πάνθεον μέσα από τα ομηρικά έπη λειτουργούσε σαν Google και Facebook που ήξερε τα πάντα και έπαιρνε αποφάσεις.

 

 

Από το Μύθο στο Λόγο

‘Από το Μύθο στο Λόγο’ ονομάζει ο Βίλχεμ Νέστλε τη μετάβαση, το πέρασμα από τη μυθολογική στην ορθολογική ερμηνεία του κόσμου, στο μεταίχμιο 6ου – 5ου π.Χ. αιώνα. Ο εξωτερικός κόσμος που έβλεπε και βλέπει ο άνθρωπος είναι ο ίδιος, τα μέσα προσέγγισης και ερμηνείας αλλάζουν.

Το πέρασμα αυτό θα το παρακολουθήσουμε σε επίπεδο ιστορίας. Είναι πολύ χρήσιμο μελετώντας ή διδάσκοντας ιστορία να αναλογίζεσαι την έννοια του χρόνου. Πολλές φορές θεωρούμε ότι κάτι είναι πρόσφατο ή παλιό. Πόσο άδικο έχουμε. Όταν διάβασα το βιβλίο ‘Homo Sapiens’ του Harari, συνειδητοποίησα πόσο πολύ λίγα πράγματα ανήκουν στην «Ιστορία» με την κλασική έννοια, πόσα πολλαπλάσια καθορίζουν τον άνθρωπο και την πορεία του.

2,5 εκατομμύρια χρόνια – Εξέλιξη του Homo στην Αφρική – πρώτα λίθινα εργαλεία
/ 300.000 χρόνια – Καθημερινή χρήση της φωτιάς
/ 200.000 χρόνια – Εξελίσσεται στην Αφρική ο Homo sapiens
/ 70.000 χρόνια – Η Γνωσιακή Επανάσταση – εμφάνιση φαντασιοπλαστικής γλώσσας
/ 13.000 χρόνια – Ο Homo sapiens είναι το μοναδικό ανθρώπινο είδος που επιβιώνει
/ 12.000 χρόνια – Η Αγροτική Επανάσταση – Εξημέρωση φυτών και ζώων – μόνιμοι οικισμοί
/ 5.000 χρόνια – Πρώτα βασίλεια – γραφή – χρήμα – Πολυθεϊστικές θρησκείες
/ 2.500 χρόνια – Οικουμενικό χρήμα – Περσική αυτοκρατορία /οικουμενική – οικουμενική αλήθεια για όλους τους ανθρώπους

Το ζητούμενο είναι πότε έκανε την εμφάνιση ο μύθος και ποιος είναι ο ρόλος του. Συνδέεται με την Αγροτική επανάσταση – 12.000 χρόνια πριν – και τη δημιουργία ευρύτερων κοινωνιών. Με τους μύθους συνδέονται οι άνθρωποι, χτίζουν ένα κοινό σύστημα αναφοράς και λατρείας. Φαίνεται ότι η αγροτική συνοδεύτηκε από μία θρησκευτική επανάσταση θα λέγαμε. Με τους μύθους συνδέονται μεταξύ τους οι άνθρωποι και συσσωματώνεται η κοινωνία.

 

mythology2-thrace-sparmatseto (1)

 

Μυθολογία της Θράκης

Προκειμένου να αναφερθούμε στη Μυθολογία της Θράκης, θα φωτίσουμε δύο θέματα: το χωροταξικό προσδιορισμό της Θράκης και την Ελληνική Μυθολογία.

 

Ο Χώρος της Θράκης

Ο Χώρος της Θράκης κατά την αρχαία εποχή συμπεριελάμβανε την σημερινή Βουλγαρία, την ευρωπαϊκή Τουρκία, τη βορειοανατολική Ελλάδα και τμήματα της τέως Γιουγκοσλαβίας. Ο Χόντινοτ στο βιβλίο του «Οι Θράκες» αναφέρει ότι νεολιθικοί αγρότες ήρθαν στην ευρύτερη περιοχή στα τέλη της 7ης χιλιετίας όχι μόνο στα ευρύτερα βαλκάνια ως βόρεια της Ρουμανίας, αλλά και στην Τουρκία και στην περιοχή πέριξ της Κριμαίας. Αυτός είναι ο χώρος της Θράκης, που με την πάροδο του χρόνου συρρικνώνεται. Από την Παλαιολιθική περίοδο 10.000 – 7.000 π. Χ. έχουμε λίθινα εργαλεία στον Άρδα και στον Έβρο, από τη νεολιθική εποχή 4.500 – 3.000 π. Χ. σώζονται στη δυτική Θράκη πολλοί οικισμοί, ενώ στην περίοδο της Χαλκοκρατίας η Θράκη δέχτηκε επίδραση από Τροία, Λέσβο, Λήμνο.

Οι δύο μεγάλοι ιστορικοί της αρχαιότητας Ηρόδοτος και Θουκυδίδης γνώριζαν καλά τη Θράκη. Ο Ηρόδοτος μάλιστα θεωρεί ότι οι Θράκες είναι δεύτερος πολυπληθέστερος λαός του γνωστού σε εκείνον κόσμου (μετά τους Ινδούς) και ο ισχυρότερος αλλά μόνο δυνητικά, λόγω έλλειψης ενότητας των πολλών θρακικών φυλών.

 

Ελληνική μυθολογία

Ο όρος ελληνική μυθολογία καλύπτει το σύνολο των μύθων. Συγκεκριμένα είναι η αφήγηση των μυθικών ιστορημάτων που δημιουργήθηκαν από τους αρχαίους Έλληνες και αφορούσαν τους θεούς και τους ήρωές τους, τη φύση του κόσμου και τις τελετουργικές πρακτικές της λατρείας τους. Οι πηγές της ελληνικής μυθολογίας είναι Λογοτεχνικές και Αρχαιολογικές. Ο Όμηρος, ο Ησίοδος, οι τραγικοί και λυρικοί ποιητές της κλασικής και μετακλασικής περιόδου είναι οι κύριες λογοτεχνικές πηγές. Τα ευρήματα των αρχαιολογικών ανασκαφών, οι απεικονίσεις σε αγγεία και άλλα αντικείμενα συμπληρώνουν επιβεβαιώνοντας ή όχι τις γραπτές πηγές. Για το χώρο της κλασικής Θράκης πολύ σημαντικό είναι το βιβλίο της Δέσποινας Τσιαφάκη «Η Θράκη στην αττική εικονογραφία του 5ου π.Χ. αιώνα»

Η μυθολογία με την πάροδο του χρόνου αλλάζει και προσαρμόζεται στα εκάστοτε νέα δεδομένα. Αναφερόμαστε – πολύ χοντρικά – στα δώδεκα χιλιάδες χρόνια από την αγροτική επανάσταση. Οι πρώτοι κάτοικοι της περιοχής μας που ήταν γεωργικοί πληθυσμοί είχαν αποδώσει ένα πνεύμα σε κάθε φυσικό φαινόμενο. Με την πάροδο του χρόνου, αυτά τα ασαφή πνεύματα απέκτησαν ανθρώπινη μορφή και εντάχθηκαν στην μυθολογία ως θεοί και θεές. Μετά την κάθοδο νέων φυλών από βόρεια, ήρθε και ένα νέο θεϊκό πάνθεον, βασισμένο στην κατάκτηση, τη δύναμη, την ανδρεία στη μάχη και τον ηρωισμό. Παλαιότερες θεότητες του γεωργικού κόσμου αφομοιώθηκαν με ισχυρότερες ή απαξιώθηκαν πλήρως.

 

 

Οι σύγχρονοι ερευνητές, άλλοι βλέπουν το πέρασμα από μια παλιότερη μητριαρχική κοινωνία σε μία άλλη πατριαρχική που την διαδέχεται, άλλοι επηρεάζονται από φροϋδικές και θεωρίες του Άντλερ και του Γιουγκ για τις αρχέγονες δομές του ανθρώπινου πολιτισμού. Δεν είναι της στιγμής να αναλύσουμε μύθους παραπλήσιους που συναντούμε σε πολλούς πολιτισμούς του πλανήτη μας. Η σύγκριση αυτή μύθων διαφορετικών περιοχών είναι αποκαλυπτική.

Πάντως, γενικά η μυθολογική ιστορία του κόσμου διαιρείται σε 3 ή 4 ευρύτερες περιόδους: – – Η εποχή των Θεών ή Θεογονία(γέννηση των Θεών) μύθοι σχετικά με την προέλευση του κόσμου, των Θεών και της ανθρώπινης φυλής. – Η εποχή Θεών και Ανθρώπων: ιστορίες αλληλεπιδράσεων μεταξύ Θεών, ημίθεων, και θνητών. – Η εποχή των Ηρώων, όπου η θεία δραστηριότητα είναι περιορισμένη. – Ο τελευταίος και μέγιστος των ηρωικών μύθων είναι του Τρωικού πολέμου (θεωρείται από πολλούς ερευνητές ως ξεχωριστή τέταρτη περίοδος). Συχνά αναζητούμε στον Τρωικό πόλεμο σπέρματα ιστορικής αλήθειας και επιβεβαίωσης. Τον 5ο προχριστιανικό αιώνα η μυθολογία έπαυσε να θεωρείται ιστορική πηγή, έχουμε πλέον τον ορθολογισμό και την αντίληψη του Θουκυδίδη για την ιστορία, ο φιλόσοφος Ξενοφάνης και μετά ο Πλάτων κατακρίνουν τις μυθολογικές αφηγήσεις περί των θεών και του κόσμου.

 

Συνεχίζεται….

Σχετικά άρθρα

Διεθνής Διαγωνισμός Φωτογραφίας από το Φορέα Διαχείρισης Δέλτα Νέστου

Βασίλειος Μακέδος

Διεθνές συνέδριο για το παιδί και τα ανθρώπινα δικαιώματα από το Δ.Π.Θ.

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Διάσημα αρχαιοελληνικά γευστικά tips

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X