Sparmatseto
Αφιερώματα Πρόσωπα

Ο Κωστής Παλαμάς μιλά για τον Ποιητή : «Η κριτική στη Νεότερη Ελλάδα» του Ξ. Α. Κοκόλη

 

Ο Κωστής Παλαμάς μιλά για τον Ποιητή : «Η κριτική στη Νεότερη Ελλάδα» του Ξ. Α. Κοκόλη

Από τους σύγχρονους μελετητές της παλαμικής δημιουργίας ξεχωρίζω τον πανεπιστημιακό δάσκαλο της Φιλοσοφικής σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ξενοφώντα Α. Κοκόλη. Τον ξεχωρίζω για τη σεμνότητα και μεθοδικότητά του.

Όσον αφορά το έργο του Κωστή Παλαμά αναφέρω δύο εργασίες του:
1.«Κωστής Παλαμάς», στον τόμο «Σάτιρα και πολιτική στη νεότερη Ελλάδα», 1979, σελ. 181 – 206
2.«Οι προβληματισμοί ης κριτικής και ο Παλαμάς, 1880 – 1900», στον τόμο «Η Κριτική στη νεότερη Ελλάδα», 1981

Στο δημοσίευμά μας αυτό, στηριγμένοι στο δεύτερο άρθρο του Ξ. Α. Κοκόλη, θα προσπαθήσουμε να φωτίσουμε συνοπτικά τον τρόπο που ο Κωστής Παλαμάς βλέπει τον ποιητή στην ελληνική πραγματικότητα στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα.

 

 

Ο Κωστής Παλαμάς μιλά για τον Ποιητή

Στα 1900 ο Παλαμάς καταγράφει τα χαρακτηριστικά του λογοτεχνικού χώρου στις αρχές της τριακονταετίας 1880 – 1910.

«Ήταν η πιο άμοιρη και η πιο αδειανή εποχή για τη Μούσα. Ο Σολωμός ήταν ένα όνομα. Μήτε διαβάζονταν, μήτε νιώθονταν […] Ο Κάλβος, ανυπόφορος […] Ο Πολυλάς ; αγράμματος που του ήρθε μανία να χαλάσει τον Όμηρο […] Αμ ο Βαλαωρίτης; Τραγουδιστής των αρματολών· ανέχεται κανείς τη γλώσσα του, γιατ’ είναι σύμφωνη με τον καιρό που ζωγραφίζει, με τα παλικάρια που τραγουδεί […] Όμως ομολογούσαμε τότε πως είναι ποιητής ο Βαλαωρίτης· χωρίς καλά να ξέρουμε γιατί· από συνήθεια κι από μόδα».
Στα 1892 στον Πρόλογο της συλλογής του «Τα μάτια της ψυχής» ο Παλαμάς γράφει: «Ο ποιητής δεν ακολουθεί· προηγείται· δίνει το σύνθημα· είναι η φλοξ, καθώς είπεν κάποιος, που ανάπτει τα ξερά ξύλα […] Συμβαίνει ενίοτε να είναι ο λόγος του Ποιητού φωνή βοώντος εν τη ερήμω· διατί; διότι δεν εγεννήθησαν εκείνοι προς τους οποίους απευθύνεται ο λόγος του
».

Στα 1906, ο Παλαμάς δημοσιεύει ένα άρθρο με τίτλο «Ο Ποιητής», όπου υποστηρίζει ότι «στην ανώτατη σφαίρα της υψηλής τέχνης ο ποιητής και ο φιλόσοφος ένα είναι […] Όμως, αν χρειάζεται το μέτωπο του ποιητή να του το σφραγίσουμε με μια λέξη, που να μας ξυπνάει ακέριο το νόημα της αποστολής του, καμιά λέξη δε θα ταίριαζε για τούτο περισσότερο από τη λέξη Π ρ ο φ ή τ η ς».

Στον Πρόλογο του τόμου «Γράμματα» (1904) γράφει ο Παλαμάς: «Δεν της λείπει της λογοτεχνίας μας πνοή, της λείπει της λογοτεχνίας μελέτη […] Η μελέτη δυναμώνει και ρυθμίζει την πνοή· τα δύο συναλλάσσονται σε κάτι ακέριο, και γεννάνε τη ζωή της φαντασίας την οργανική. Και μας λείπει τ’ ακέριο και τ’ οργανωμένο. Είπε ο Γκαίτε: «Δεν αξίζει να λέγεται ποιητής εκείνος που δεν εκφράζει παρά μονάχα τις ατομικές του ιδέες και την προσωπική του συγκίνηση. Εκείνος μόνος αξίζει να λέγεται ποιητής που ξέρει να χωνεύει μέσα του τον εξωτερικό κόσμο». Μ’ αυτόν τον «εξωτερικό κόσμο […] σα να μην έδεσε ακόμα στενή συγγένεια η λογοτεχνία μας».

«Ο Ποιητής κρατεί καρφωμένον το βλέμμα του εις το Μέλλον […] Αλλ’, από τους παλαιοτάτους καιρούς έως εις τας ημέρας μας, από το παρελθόν πίνει, ως από αστείρευτον πηγήν».

 

 

Τέχνη

Κλείνοντας τον μικρό αυτό περίπατό μας, ένα θαυμάσιο κείμενο του Παλαμά, όχι μόνο για την ποίηση – για την τέχνη γενικά: «Ένας άνθρωπος που ζει με το τραγούδι, είτε στην πέτρα το σκαλίζει, είτε στον πίνακα το γράφει, είτε στο χαρτί το ρίχνει, είτε με τον ήχο το σκορπίζει το τραγούδι αυτό […] Η ποιητική τέχνη μπορεί να δουλέψει για όλες τις ιδέες και για όλους τους καημούς, χωρίς να χάσει τίποτε από το φυσικό της».
*
Η σκέψη του Παλαμά – αυτός ο βασανιστικός και αυτοβασανιζόμενος Πρωτέας. Λυτρωτικός προφήτης, μύστης ποιητής εν τέλει…

 

Σχετικά άρθρα

Σωτήρης Σκίπης (1881-1952). Μια μεγάλη μορφή της Ελληνικής διανόησης

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

TAKIS Αφιέρωμα | Το Ίδρυμα ΤΑΚΙΣ

Βασίλειος Μακέδος

Ναι ακόμα αγοράζω Ντόναλντ | Της Μαρίας Σκαμπαρδώνη

Μαρία Σκαμπαρδώνη

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X