Sparmatseto
Αφιερώματα Πρόσωπα Τέχνες

Τι πρέπει να γνωρίζουμε για τον “Μυστικό Δείπνο” του Λεονάρντο Ντα Βίντσι

(Μια έρευνα βασισμένη στο έργο του ιστορικού/συγγραφέα Ross King)

Ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι (1452-1519) ξεκίνησε την τοιχογραφία του «Μυστικού Δείπνου» το 1495 ή 1496 και την ολοκλήρωσε γύρω στα 1498. Βρίσκεται στην Μονή Santa Maria delle Grazie του Μιλάνου και εμφανίζει μια διάσημη σκηνή από την Μεγάλη Πέμπτη, στην οποία ο Ιησούς και οι Απόστολοι μοιράζονται το τελευταίο δείπνο πριν από τη σταύρωση και την ανάστασή του. Κατά τη διάρκεια του δείπνου, ο Ιησούς αποκαλύπτει πως ένας από τους μαθητές του (ο Ιούδας που απεικονίζεται να χύνει το αλάτι στο τραπέζι) θα τον προδώσει και θα τον παραδώσει στις αρχές για τα πάθη και την σταύρωση.

Leonardo da Vinci (1452-1519)

Ο Μυστικός Δείπνος θεωρείται και όχι άδικα ως ένα από διασημότερα έργα ζωγραφικής  παγκοσμίως, που ήταν ιδιαίτερα δημοφιλές ακόμα και στην εποχή του και επέζησε από πολέμους, βανδαλισμούς και κυριότερα από την κρίση ταυτότητας του ίδιου του δημιουργού του.

Η τοιχογραφία περιέχει μια δραματοποίηση που ενισχύεται από τη σύνθεση και τις λεπτομέρειες του

Η ζωγραφική καταγράφει τις αντιδράσεις των Αποστόλων στη περίφημη δήλωση του Ιησού, «ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι εἷς ἐξ ὑμῶν παραδώσει με», «αλήθεια σας λέω, ένας από σας θα με προδώσει».

Ο Da Vinci ζωγράφισε 13 φιγούρες στον καμβά του – ένα πραγματικά δύσκολο έργο – με τέτοιο τρόπο ώστε κάθε μια απ’ αυτές να εξατομικεύεται με χειρονομίες και εκφράσεις, αλλά καμία να μην μειώνεται και ούτε να αποκτά, πλην του Χριστού φυσικά, μεγαλύτερη αξία στο συνολικό αποτέλεσμα”. Κάθε φιγούρα είναι μοναδική και αξεπέραστη ακόμη και στις πιο ασήμαντες για μας  λεπτομέρειες.

Ποτέ ξανά, ένας καλλιτέχνης δεν δραματοποίησε μια σκηνή, με τόσο ρεαλιστικά στοιχεία και λεπτομέρειες.

Σχετικά με μια λεπτομέρεια αναφέρουμε πως το δεξί χέρι του Χριστού είναι ένα πραγματικό αριστούργημα. Οι δυο αρθρώσεις του μικρού του δάκτυλου και της αρχής του παράμεσου του φαίνονται τόσο αχνά μα τόσο ρεαλιστικά μέσα από τη διαφάνεια ενός ποτηριού κρασιού.

Ένας λόγος για τον οποίο το έργο είναι τόσο διάσημο είναι ότι η επιβίωσή του είναι κάτι το αξιοθαύμαστο αφού θεωρείται ένα από τα πιο απειλούμενα του είδους του. Επί έναν σχεδόν αιώνα αγνοούταν και τώρα μετά την τελευταία του αποκατάσταση, μπορούμε να θαυμάσουμε την εκπληκτική ομορφιά του.

Η ζωγραφιά αντιμετώπισε πολλούς κινδύνους όλα αυτά τα χρόνια.

Όταν ο βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΒ΄ της Γαλλίας εισέβαλε στο Μιλάνο το 1499, μπήκε στον πειρασμό να κόψει την τοιχογραφία από τον τοίχο και να την μεταφέρει στο σπίτι του, αλλά δεν πρόλαβε.

Είναι θαύμα που η ζωγραφιά επέζησε μέχρι σήμερα

Στη συνέχεια λόγω της υγρασίας και της απολέπισης η τοιχογραφία θεωρήθηκε εντελώς καταστραμμένη γύρω στα μέσα του 16ου αιώνα.

Το 1796, οι Γάλλοι επανήλθαν. Τα στρατεύματα του επαναστατικού Γαλλικού Στρατού χρησιμοποίησαν τον χώρο σαν ορμητήριο βανδάλισαν το έργο και αποπειράθηκαν μέχρι και να αφαιρέσουν τα μάτια των Αποστόλων.

Τα βάσανα του έργου όμως δεν τέλειωσαν εκεί. Οι Γαλλικές αρχές είχαν την ευφάνταστη ιδέα να στεγάζουν ακόμα και φυλακισμένους μέσα στο κτίριο. Τον 19ο αιώνα σε μια προσπάθεια που έκαναν για να υποστυλώσουν τον τοίχο οι απρόσεκτοι εργάτες σχεδόν την έσπασαν.

Ίσως όμως το πιο δραματικό περιστατικό να συνέβη στις 15 Αυγούστου 1943, όταν οι συμμαχικές δυνάμεις βομβάρδιζαν το κτίριο. Ενώ η υπόλοιπη εκκλησία υπέστη μεγάλες ζημιές «Ο Μυστικός Δείπνος» σώθηκε σαν από θαύμα.

Όπως αποδεικνύεται, ο Ντα Βίντσι ξεκίνησε την τοιχογραφία σε μια πολύ άσχημη χρονική συγκυρία. Μόλις ένα χρόνο περίπου πριν ξεκινήσει το έργο, ο βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΒ΄ της Γαλλίας εισέβαλε στην Ιταλία.

Αυτή ήταν μια τρομερή τραγωδία για την Ιταλία και η αρχή πολλών δεκαετιών επιδρομών  και πολέμου. Η εισβολή του Λουδοβίκου σήμαινε ότι ο Λεονάρντο έχασε μια χρηματοδότηση πάνω στην οποία είχε εργαστεί για οκτώ ή δέκα χρόνια που ήταν ένα τεράστιο χάλκινο ιππικό μνημείο.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, το χάλκινο έργο του θα κατασχεθεί και θα λιωθεί στο χυτήριο για να γίνει όπλα. Ο Ντα Βίντσι δεν έχασε μόνο χρήματα εξαιτίας του πολέμου. Το άγαλμα θα του έφερνε την αναγνώριση και το καλλιτεχνικό κύρος που τόσο λαχταρούσε.

Σαν αποζημίωση του ανατέθηκε η δημιουργία του «Μυστικού Δείπνου», που έμοιαζε σαν ένα φτωχό υποκατάστατο της μεγαλοπρέπειας που θα ανέδιδε το άλογο του!

Το 1494, ο ντα Βίντσι ήταν 42 ετών. Σε εκείνο το σημείο, είχε δεχθεί σφοδρή κριτική από μερικούς συγχρόνους ότι είχε μεγαλώσει επικίνδυνα και πως είχε απολέσει τις δυνατότητές και την δυναμική του.

Ένας ποιητής μάλιστα τον χλεύασε λέγοντας ότι είχε καταφέρει να ολοκληρώσει μόνο ένα  έργο σε δέκα χρόνια. Μέσα του ήταν απελπισμένος ψάχνοντας τον τρόπο να δημιουργήσει αυτό που ονομάζεται «έργο ζωής»- κάτι που θα τον έκανε διάσημο και θα τον περνούσε στο πάνθεον και την καλλιτεχνική αιωνιότητα.

Ο Ντα Βίντσι ήταν πάντα επιφυλακτικός όταν επρόκειτο να απεικονίσει θεία πρόσωπα

Στο πέρας του χρόνου ορισμένοι ισχυρίστηκαν πως η εικόνα δεξιά του Ιησού ότι είναι η Μαρία Μαγδαληνή και όχι ο Απόστολος Ιωάννης.

Ο Ιωάννης ήταν ο νεώτερος σε ηλικία Απόστολος και ο «αγαπημένος μαθητής» του Χριστού  όπως ο ίδιος αυτοαποκαλούταν και πάντα εμφανιζόταν δίπλα του, εκεί όπου ακριβώς τον τοποθέτησε κι ο Λεονάρντο. Απεικονίζεται ως νεαρός, χωρίς γένια και με αρκετά λεπτά έως  γυναικεία χαρακτηριστικά.

Η Μαρία Μαγδαληνή εμφανίστηκε αρκετές φορές σε πίνακες άλλων ζωγράφων με θέμα τον Μυστικό Δείπνο, εμφανίστηκε ακόμα και να δέχεται την θεία κοινωνία από το χέρι του Χριστού, αλλά όχι εδώ.

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι σήμερα, 500 χρόνια μετά πολλά πράγματα στον πίνακα δεν μπορούμε να τα καταλάβουμε ή να τα κατανοήσουμε, όπως οι χειρονομίες των Αποστόλων όπου κάθε μία απ’ αυτές μπορεί να έχει ένα συγκεκριμένο νόημα και σημειολογία.

Επίσης είναι σημαντικό να μην πάρουμε στα σοβαρά τις υπερβολικές θεωρίες συνωμοσίας και τα μυθιστορήματα του στυλ Νταν Μπράουν.

Μάλλον αυτές οι χειρονομίες δεν είχαν σαν σκοπό να μεταδώσουν κρυφά μηνύματα και  μυστικές αιρέσεις. Ο Ντα Βίντσι ήθελε να μεταδώσει το συναίσθημα, δραματοποιώντας σε μεγάλο βαθμό συγκεκριμένες και καθόλου αιρετικές χριστιανικές απόψεις.

Μπορεί το έργο να μην θέλει να περάσει αιρετικά μηνύματα και σύμβολα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν κάποια ενδιαφέροντα στοιχεία μέσα σ’ αυτό.

Τα γνωστά, άγνωστα πρόσωπα του πίνακα

Υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις πως τα πρόσωπα των Αποστόλων είναι υπαρκτά της εποχής εκείνης και αναπαριστούν φίλους και επιφανείς πολίτες του Μιλάνου.

Δεδομένου πως το έργο έγινε κατόπιν εντολής του δούκα Λουδοβίκου Σφόρτσα, είναι πολύ πιθανό σε αυτό είναι γνωστές φυσιογνωμίες της οικογένειάς του.

Το ψωμί και το κρασί που μοιράζονται στο Μυστικό Δείπνο έχουν ιδιαίτερη πνευματική σημασία για τους Χριστιανούς. Στον πίνακα όμως ο Ντα Βίντσι παρείχε στους θεατές του μερικά ιδιαίτερα εδέσματα που μπορεί να φαίνονται λίγο περίεργα στους σύγχρονους γαστρίμαργους, όπως χυμώδεις φέτες χελιού ψημένου κατά πάσα πιθανότητα στη σχάρα με πορτοκαλί γαρνιτούρα. Έχοντας σαν δεδομένο πως ο χορτοφάγος Ντα Βίντσι επέλεξε να δώσει στον Χριστό και τους Αποστόλους ένα γεύμα χορτοφαγικό και ψαροφαγικό.

Με τον «Μυστικό Δείπνο» ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι απέκτησε τελικά τη δόξα που αναζητούσε σε όλη του τη ζωή κι εμείς κερδίσαμε μέσα από την ευφυΐα και την τελειομανία του ένα από τα σημαντικότερα έργα όλων των εποχών.

Santa Maria delle Grazie

Για να επισκεφτείτε την εκκλησία Santa Maria delle Grazie και να θαυμάσετε τον πίνακα θα πρέπει να προμηθευτείτε online τα εισιτήρια εισόδου.

Στον χώρο της εκκλησίας επιτρέπεται να προσέρχονται μόνο 25 επισκέπτες ανά 15 λεπτά.

Αυτό καθιστά αυτομάτως ανάρπαστα τα εισιτήρια, με την τιμή τους να κυμαίνεται στα 6,50€ το άτομο (+1,50€ έξοδα κράτησης) με επιπλέον, προαιρετική χρέωση 3,50€ για την χρήση ακουστικού εξοπλισμού για ηχητική ξενάγηση.

Σχετικά άρθρα

Δημιουργία Εργαστηρίου Θεατρικής Αγωγής & Τέχνης στο Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης

Βασίλειος Μακέδος

Δον Ζουάν σε σκηνοθεσία Θέμη Μουμουλίδη

Βασίλειος Μακέδος

Painting Edo: Η Ιαπωνική Τέχνη από την συλλογή Feinberg

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X