Sparmatseto
Βιβλίο

Λαογραφικά στοιχεία στη Θρακική και Ξανθιώτικη Λογοτεχνία (Μέρος 4)

 

Λαογραφικά στοιχεία στη Θρακική και Ξανθιώτικη Λογοτεχνία (Μέρος 4)

 

 

ΚΑΤΙΝΑ ΒΕΪΚΟΥ ΣΕΡΑΜΕΤΗ (1912 – 1989)

Η Κατινίτσα, όπως την αποκαλούσαν  οι  οικείοι της, από μικρή γράφει, δημιουργεί και προσφέρει. Πρόσφυγας από τους Επιβάτες της Ανατολικής Θράκης συλλέγει λαογραφικό υλικό της πατρίδας της, ενώ αργότερα ασχολήθηκε με την καταγραφή  ποικίλου υλικού Επιβατών και Ξάνθης, στην οποία εγκαθίσταται (μετά τις σπουδές της) το 1932.

Το 1952 τιμήθηκε με το πρώτο βραβείο της “Εν Αθήναις Γλωσσικής Εταιρείας” για την μελέτη της ΕΠΙΒΑΤΕΣ : Ιστορία, Ήθη και Έθιμα, Γλωσσάριο. Τότε η κριτική του Μάριου Βαγιάνου εύστοχα και προβλεπτικά σημειώνει: «… Εργάζεται με σεμνότητα και πίστη, τόσο για τη λαογραφία του τόπου, όσο και για την ποίηση». Το 1955 παρουσιάζεται η πρώτη ποιητική της συλλογή «Κύματα και ψίθυροι» και ως το θάνατό της δημοσίευσε άλλες δέκα έξι (16) ποιητικές συλλογές, πολλές από τις οποίες βραβεύτηκαν. Διηγήματα, μυθιστόρημα, θέατρο, αλλά και μεταφράσεις ποιημάτων και πεζών από τα γερμανικά συμπληρώνουν τη δημιουργία της. Το έργο της ολοκληρώνουν λαογραφικές και ιστορικές μελέτες που αναφέρονται στους Επιβάτες της Ανατολικής Θράκης, στην Ξάνθη («Λαογραφικά και γλωσσικά στοιχεία της παλιάς Ξάνθης»), στη Θράκη («Θράκη, στιγμές στην πορεία της», Θρακική Επετηρίδα, 1980). Ακόμη: μελέτη δημοτικών τραγουδιών, μελέτη για κεντήματα καμωμένα από τρίχα κεφαλής ανθρώπου, επιπλέον άρθρα για πνευματικούς ανθρώπους, συνεργασίες σε περιοδικά – κυρίως τα «Θρακικά Χρονικά».

 

Από πλούσιο έργο της ένα ποίημα και ένα απόσπασμα από πεζό:

 

Γνωρίζω

Στη χώρα αυτή έχω τις ρίζες μου.
Δεν ήρθα μετανάστης.
Γνωρίζω τις πηγές
Που ρέουνε στην ποίηση.
Τα χαμόδεντρα,
Που αναδεύουνε
Σα νηφάλιοι στοχασμοί
Και τους αστερισμούς
Γνωρίζω
Στην αέναη τροχιά της

 

«Τα πρώτα Χρόνια»

Στο μεταξύ κάτι καλυτέρευε στη ζωή μας. Πάντα δύσκολα και στερημένοι, αλλά προφτάσανε τα σταφύλια. Η ευλογία αυτή του Θεού! Οι γονείς μας λέγανε ότι μας αναπληρώνανε την τροφή μας, γιατί τα τρώγαμε πια άφθονα. Προφτάσανε  σιγά σιγά κι άλλες οπώρες. Είχαμε και το ψάρι από το Θερμαϊκό. Άλλη ευλογία κι αυτή! Έτσι, από φυματίωση το χωριό δεν πολυδοκιμάστηκε. Θυμάμαι μόνο δυο περιστατικά. Μια κοπέλα, όχι και μακριά μας, που της κάμανε κοντά στο σπίτι της μια μικρή παράγκα κακουχία μια φορά! για να την απομονώσουν από τ’ αδέλφια της, τους σπιτικούς της και δεύτερο περιστατικό, ο άρρωστος ήταν γιατρός αν δε γελιέμαι, που του είχαν παραγκούλα, με μικρή σκαλίτσα, πάνω σε μια μυγδαλιά. Άλλο ύστατο καταφύγιο του πόνου! Αυτό δεξιά, στο φαρδύ δρόμο που οδηγεί από την παραλία για επάνω, όπου βρεθήκανε κάμποσες μυγδαλιές από παλιά.

Η κόνα Εψεβή, για τους άρρωστους, έλεγε: «Γιολυζήδες! Γιολτζήδες!» Και σα ρώτησα, μου εξήγησε ο πατέρας, πως θα πει: «Είναι για δρόμο! Είναι οδοιπόροι!» Δηλαδή, δεν έχουνε γλιτωμό!

 

Κλείνοντας θα παραθέσουμε ένα τετράστιχο από τη συλλογή «Ξαθθιώτκα» 1978, που επιμελήθηκα στις Θρακικές Λαογραφικές Γιορτές, στων οποίων το ΔΣ ήμουν μέλος.

31 – Πάθινι κι ιργάτς ντη ζμιά / ντούνι δώχνανι γιαμιά!

Του μιρούσιου τ’ ζούφναν πάλ(ι) / κι απού κει –να!- απ’ πάησαν κι άλλ(ι)!

(Στο δεύτερο μέρος υπάρχουν σημειώσεις, γραμματικές και γλωσσικές. Το αποδίσω πρόχειρα: Πάθαινε ένας εργάτης μια ζημιά, τον διώχνανε κατευθείαν! Το ημερομίσθιο τον διέγραφαν, από εκεί πηγαίνουν και άλλοι).

 

 

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ (1923 – 2001)

Για πολλούς λόγους ο Στέφανος Ιωαννίδης αποτελεί για την Ξάνθη και τη Θράκη μια εμβληματική προσωπικότητα του εικοστού αιώνα. Συνδυάζοντας θεωρία και πράξη μέσα από τη Δημοτική Βιβλιοθήκη / Στέγη Γραμμάτων και Καλών Τεχνών και τις ποικίλες δράσεις της Φιλοπρόοδης Ένωσης Ξάνθης οραματίστηκε και πραγματοποίησε έργα πολιτιστικής υποδομής.

Το περιοδικό Θρακικά Χρονικά που ο Στέφανος Ιωαννίδης κυκλοφόρησε στο διάστημα 1960–1992 με 28 τριμηνιαία τεύχη και 27 ετήσιους τευχότομους, 1600 σελίδες της πρώτης περιόδου και πάνω από 3000 σελίδες μεγάλου μεγέθους της δεύτερης περιόδου, αποτελεί βασικό όργανο θρακογνωσίας. Πολλές εργασίες εντάσσονται στο χώρο της λαογραφίας και παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον μελλοντικό μελετητή του πολιτισμού της Θράκης γενικότερα και ειδικότερα της Ξάνθης.

Όλα τούτα επιβεβαιώνουν το γενικότερο ενδιαφέρον του Στέφανου Ιωαννίδη για τη λαογραφία, όπως εξάλλου και της Κατίνας Βέικου Σεραμέτη, που έπαιξαν ιδιαίτερο ρόλο στην ίδρυση και λειτουργία του Λαογραφικού Μουσείου της Φιλοπρόοδης Ένωσης Ξάνθης.

Στην ποίηση και πεζογραφία του Στέφανου Ιωαννίδη κυρίως συναντούμε τη μεταπολεμική αστική ζωή.  Στα αφηγήματα της συλλογής «Οι Ντεγκτσήδες και άλλα διηγήματα» υπάρχουν στοιχεία λαϊκού πολιτισμού των καπνεργατών, όπως επίσης στη συλλογή διηγημάτων «Πρώτες φλόγες» υπάρχουν στοιχεία λαογραφικού ενδιαφέροντος. Αναφέρουμε επιπλέον το θεατρικό του έργο «Στη γέφυρα του Λουλέ Μπουργκάζ» που στηρίζεται στο διήγημα του Γ. Βιζυηνού «Ποίος ήτον ο φονεύς του αδελφού μου», έργο πλούσιο σε στοιχεία λαϊκής θρακιώτικης ζωής.

 

  «Οι  Ντεγκτσήδες»

 Κι άλλοτε, στην κατοχή μια φορά, ο Ζαφείρης είχε καταπιαστεί να κάνει άλλη δουλειά, έξω απ’ τα καπνά και τα ’κανε και κει Αιγαίον Πέλαγος. Τι να σ’τα λέω τώρα εκείνα, περασμένα. Τσακωμοί με τα παιδιά του, να μην παίρνει το κεφάλι του, όταν τον έλεγαν ότι ζημιώνει. Και κείνος εκεί! Ώσπου πες και τον έδεσαν στο σπίτι κι ανέλαβαν εκείνα. Όχι! με συγχωρείς, λάθος κάνω, είχε πεθάνει ο Μαργαρίτης, ο Στέργιος ήταν στο κρεβάτι και ο Γιωργής ένα σκατό, τόσο δα κι όμως εκείνο το μπάσταρδο τον έφερε ζάπι το Ζαφείρη. Τώρα, όμως, κοντά στα εξήντα να τολμάς ν’ ανοίξεις δουλειά, που δε σκαμπάζεις καθόλου απ’  αυτήν!  Ήταν ευκαιρία ν’ απασχοληθεί κι ο γιος του, ο Γιώργης. Μόλις είχε βγάλει το Γυμνάσιο, πουθενά δεν τον έπαιρναν σε δουλειά, δικαιολογία τότε, τάχα γιατί δεν πήγε στρατιώτης, ακόμα. Κι από πήγε κι ύστερα, τι προκοπή;  Πρώτα πρώτα, μ’ έλεγε ο Ζαφείρης δεν τον ντύνανε πόσον καιρό στα έμπεδα της Δράμας, νε έρτουν τα χαρτιά του. Έτρεξε η Θοδώρα δεξιά αριστερά, τότε βαστούσαν τα κότσια της, τα κατάφερε, τον έντυσαν… Έβαλαν και το Ζαφείρη να κάνει δήλωση, διάβασαν τα’ όνομά του, από το μεγάφωνο στο ρολόι της πλατέας, τον έβαλαν το Γιώργη σε γραφείο, όχι μάχιμος. Ύστερα, που απολύθηκε, σε είπα και στην αρχή, όλες οι πόρτες κλειστές.  Είχε στο κούτελο τη μουτζούρα του Ζαφείρη, του καπνεργάτη γιος.

 

 

ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΜΑΥΡΙΩΤΗΣ (γενν. 1932 – )

Ο Αυγερινός Μαυριώτης με επιτυχία ασχολείται με την ποίηση, την πεζογραφία, τη ζωγραφική. Το 2000 εκδόθηκε η μελέτη του «Το θρακιώτικο δημοτικό τραγούδι στον Έβρο και τη Σαμοθράκη», όπου ανθολογεί και καταγράφει 350 αυθεντικά τραγούδια. Έκανε ακόμη εκπομπές από το ραδιόφωνο, παρουσιάζοντας θέματα σχετικά με την ιστορία, τη λαογραφία και τον πολιτισμό όμως Θράκης.

Το 2012 κυκλοφορεί το σημαντικό βιβλίο «Θρακική Λαογραφία», εκδ. Λεξίτυπον, σελ. 242. Το υλικό που καταγράφεται  σε τούτο το βιβλίο, είναι προϊόν εξήντα χρόνων δουλειάς και ενδιαφέροντος. Άρχισε δειλά-δειλά στην αρχή και κατόπιν έγινε πάθος.

Το 2017 κυκλοφόρησε ο μυθιστόρημά του «Κωνσταντινούπολη, Η Πόλη των Αμαρτιών μου». Το γράψιμο του Μαυριώτη συναρπαστικό. Εκτός των μυθοπλαστικών στοιχείων, ο αναγνώστης / η αναγνώστρια ζει την ιστορία του 20ου αιώνα, τον τρόπο ζωής και σκέψης. Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου διαβάζουμε:

«Ο Νικόλα Εφέντη Κομπίλης μεγαλοτσιφλικάς από την τουρκοκρατούμενη Αδριανούπολη, εξορίζεται με την οικογένειά του από τους Τούρκους στη Θεσσαλονίκη το 1915. Την ίδια εποχή ο Κώστας Χαντζής δραπετεύει από τον τουρκικό στρατό που έχει επιστρατευτεί, με σκοπό να φτάσει στην ελεύθερη Ελλάδα. Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος βρίσκεται στο αποκορύφωμά του με την Ελλάδα να προσπαθεί να κρατήσει ουδετερότητα. Οι δυο άντρες γνωρίζονται κάτω από τη σκιά του Λευκού Πύργου και γίνονται φίλοι. Η φιλία τους όμως διασαλεύεται και καταλήγει σε μίσος, όταν ο Κώστας Χαντζής κλέβει την κόρη του φίλου του. Δύο χρόνια περίπου μετά, ο Κώστας Χαντζής στρατεύεται και βρίσκεται στην Ουκρανία να πολεμάει τους Μπολσεβίκους στο πλευρό των Γάλλων και αναγκάζεται να εμπιστευτεί τη γυναίκα του ξανά στον πατέρα της. Στο μεταξύ, ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος τελειώνει με νίκη της Αντάντ, για ν’ ανοίξει το μέτωπο της Μικράς Ασίας. Ο Κώστας ζει τη φρίκη αυτού του πολέμου και γίνεται μάρτυρας της καταστροφής της Σμύρνης».

 

Κλείνοντας την αναφορά μας θα παραθέσουμε ένα ποίημά του σύγχρονο – σύγχρονη λαογραφία θα λέγαμε.

 

ΡΕΜΠΕΤΗΣ
Ας ήταν να ‘μουνα ρεμπέτης
να τραγουδούσα τους καημούς των ανέργων,
των πεινασμένων και των αστέγων τα βάσανα
που ξάφνου βούλιαξεν η γης στα πόδια τους
και χάθηκαν τ’ ασήμαντα φτωχά όνειρά τους.

 

Λαογραφικά στοιχεία στη Θρακική και Ξανθιώτικη Λογοτεχνία (Μέρος 4)…   Συνεχίζεται…

 

Σχετικά άρθρα

How To Disappear Completely (Mer De Revs III 2018) | Η τέχνη της εξαφάνισης (video)

Βασίλης Δελιάδης

7o BAZAAR ΒΙΒΛΙΩΝ online από το Μουσείο Μπενάκη

C.M. WOODHOUSE-1821 Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ | Της Λεύκης Σαραντινού

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X