Sparmatseto
Βιβλίο

Μουράτης Κοροσιάδης Το Σύνθημα: Φιλοσοφικές διαστάσεις καθημερινής χρήσης

 

Το Σύνθημα του Μουράτη Κοροσιάδη

Φιλοσοφικές διαστάσεις καθημερινής χρήσης στο βιβλίο  «Το Σύνθημα» του Μουράτη Κοροσιάδη.

 

Φιλοσοφικές διαστάσεις

Οι φιλοσοφικές σπουδές καθόρισαν τον τρόπο που διαβάζουμε τη λογοτεχνία και συμμετέχουμε   στη ζωή και στην τέχνη. Ήδη το 1972 στο πρώτο μου βιβλίο για Νίτσε και Καζαντζάκη κάνω διάκριση ανάμεσα στη φιλολογική και φιλοσοφική προσέγγιση. Τότε, λέγοντας φιλοσοφία διευκρίνιζα ότι κατά τη γνώμη μου είναι «η  λειτουργία του στοχασμού που προσπαθεί να συλλάβει ό,τι βαθύτερο και ουσιαστικότερο περικλείνεται στον αγώνα του ανθρώπου πάνω στη γη και όταν οι συλλήψεις αυτές του στοχασμού λειτουργούν και ανελίσσονται στην κοινωνία». Σε νεότερα κείμενά μου αναφέρομαι σε συγγραφείς που παρουσιάζουν φιλοσοφία με τη μορφή λογοτεχνικού κειμένου. Επίσης αναφέρομαι στη φιλοσοφία που τροφοδότησε έργα της λογοτεχνίας.

Διαβάζοντας και απολαμβάνοντας τα διηγήματα από τη συλλογή Το Σύνθημα, του Δραμινού Μουράτη Κοροσιάδη έφερα στο μυαλό μου συγγραφείς με φιλοσοφική διάσταση στα έργα τους. Τον δικό μας θρακιώτη Γεώργιο Βιζυηνό και τον γερμανόφωνο Φραντς Κάφκα. Και οι δύο συγγραφείς έχουν φιλοσοφικό υπόβαθρο. Το ίδιο συμβαίνει με τον συγγραφέα που παρουσιάζουμε σήμερα. Ο Μουράτης Κοροσιάδης το 2015 υπέβαλε στο Αριστοτέλειο ΠΘ και εγκρίθηκε η διδακτορική του διατριβή με τίτλο «Γλώσσα, τέχνη και σιωπή: έρευνα με αφετηρία τις σκέψεις των Βιτγκενστάιν, Κάφκα και Ζβάιγκ».

 

Το Σύνθημα

Τα εννέα διηγήματα της συλλογής δεν αποτελούν – θα έλεγα – μια απλή περιγραφή κάποιων πράξεων και προσώπων.  Κατά το παρελθόν έτος ασχολήθηκα και μελέτησα έλληνες διηγηματογράφους του 19ου αιώνα. Έχουμε πολλούς, σημαντικούς και αγνώστους. Σε πολλούς, όπως και στα διηγήματα του Μουράτη μέσα από τα γεγονότα και τους ήρωες και τις ηρωίδες και πέρα από αυτά υπάρχει το διαχρονικό, το καθολικό και ενίοτε το οικουμενικό.

Το κάθε διήγημά του αποτελεί έναν ολοκληρωμένο κόσμο με δυναμικές σχέσεις λόγου και σιωπής. Θα επιχειρήσω να παρουσιάσω κάποιες πλευρές που δικαιολογούν την προσέγγισή μου ως πρότυπα φιλοσοφικών διαστάσεων καθημερινής χρήσης, μιλώντας για δύο θέματα: το χορό και το παιχνίδι.

 

 

Ο Χορός

Ένα θέμα συμπαθές στο συγγραφέα σε πολλά διηγήματά του  είναι ο χορός. Ο χορός μπορεί να είναι ομαδικός ή ατομικός. Σημειώνεται ότι ο ομαδικός χορός εκτός από ιστορία (παράδειγμα ο χορός στη Θράκη) περιέχει και κοινωνικό βάθος. Δεν είναι απλά βήματα, «συμβαίνουν περίεργα πράγματα». Στον ατομικό χορό πάλι ο χορευτής βάζει όλο τον εαυτό του. Σε κάθε περίπτωση ο άνθρωπος εγγράφει την παρουσία του χορεύοντας. Το πιο σημαντικό είναι η ταύτιση του ομαδικού χορού με τη ζωή – είναι προσομοίωση της ζωής. Από την άλλη η ζωή είναι μια προσομοίωση του χορού.   [παραδείγματα στις σελίδες 20,39,146]

 

Το Παιχνίδι

Ανάλογο πρότυπο είναι και το παιχνίδι, που κατά τον συγγραφέα είναι μια πολύ σοβαρή υπόθεση. Όλα ξεκινούν από ένα παιχνίδι. Είναι μέσο επικοινωνίας και προσέγγισης. Υπό την έννοια αυτή θα λέγαμε ότι είναι παράλληλο του χορού. Υπάρχει ανταπόκριση στη ζωή, ενώ πολλές φορές το παιχνίδι είναι επικίνδυνο. Μπαίνουμε σε ένα παιχνίδι που αγνοούμε ή που μας βγάζει σε απρόοπτες καταστάσεις. Εκ των υστέρων κατανοούμε το νόημα του παιχνιδιού – ίσως είναι πια αργά. Κάποιος σχεδιάζει το παιχνίδι, το στήνει και εμείς μπαίνουμε σ’ αυτό ανύποπτοι. [παραδείγματα στις σελίδες 50, 70, 152, 161]

 

Το «διπλό»

Μια άλλη διάσταση στα διηγήματα του Μουράτη είναι κάτι που με συγκινεί ιδιαίτερα και για το οποίο μίλησα αρκετές φορές στο παρελθόν. Είναι η έννοια του διπλού. Να το εξηγήσουμε.

Ο Ζαν Πιέρ Βερνάν στο περίφημο βιβλίο του «Μύθος και σκέψη στην αρχαία Ελλάδα» εξετάζει τις δομές του Μύθου. «Το ‘διπλό’ που αναφέρει κινείται σε δύο επίπεδα, είναι μια πραγματικότητα έξω από το υποκείμενο, τη στιγμή που παρουσιάζεται φαίνεται σαν κάτι που δεν είναι από εδώ, που ανήκει σε ένα απρόσιτο αλλού […] Η τέχνη είναι γέφυρα ανάμεσα στον μύθο και στον λόγο, ανάμεσα στους ζωντανούς και στους νεκρούς, ανάμεσα στον δημιουργό και στο έξω από αυτόν. Η τέχνη είναι επιβεβαίωση μιας παρουσίας και μιας απουσίας, του λόγου και μιας απουσίας, του λόγου και της σιωπής»  Σε πολλά σημεία των διηγημάτων της συλλογής «Το σύνθημα» συναντούμε το διπλό αυτό, με ποικίλες μορφές. Ζωντανοί και νεκροί, καθρέφτης, η άλλη πλευρά των πραγμάτων.  Είναι θα έλεγα φροϋδικής προέλευσης η έννοια του υπόγειου σπηλαίου που καθορίζει την επάνω ζωή. [παραδείγματα στις σελ. 108, 110, 113, 152]

 

 

Το Μαύρο Τετράγωνο

Κλείνοντας θέλω να αναφερθώ στο διήγημα «Το Μαύρο τετράγωνο», που πέρα από το νεορεαλιστικό του στοιχείο  κρύβει μια βαθύτατη φιλοσοφική προσέγγιση και διάσταση. Θα περιγράψω την ιστορία – χωρίς να την αδικήσω, ελπίζω.

Σε ένα λεωφορείο του ΚΤΕΛ, με όλες τις παθογένειες τούτου του μεταφορικού μέσου – με πολιτιστικά και άλλα παρεπόμενα – ταξιδεύει ένας καθωσπρέπει κύριος, που κάθεται (εξ ανάγκης) δίπλα σε έναν γερο – παππού (που κατά τη γνώμη του κυρίου, δεν καλάκουγε και ήταν μάλλον χαμηλής λαϊκής στάθμης). Ο κύριος λειτουργούσε με προκαταλήψεις. Κάποια στιγμή ανακαλύπτει ότι ο παππούς λύνει σταυρόλεξο. Αυτός ξέρει και θέλει να τον βοηθήσει – επιβάλλοντας βέβαια τις απόψεις του. Τελικά ο ηλικιωμένος συνεργάζεται μια χαρά με μια κοπέλα. Είναι ένα τρίγωνο σχέσεων με άξονες τη συνεργασία – την απομόνωση – την επιβολή. Σε πολλά σημεία του κειμένου του ο συγγραφέας «φιλοσοφεί» για τη ζωή, για το σταυρόλεξο και το σκάκι (πάλι παιχνίδια). Την ουσία του θαυμάσιου κειμένου θα τη νιώσει ο αναγνώστης / η αναγνώστρια διαβάζοντας το διήγημα, σελ. 131 – 143.

Θα ολοκληρώσω παραθέτοντας ένα απόσπασμα (σελ. 138 – 9) που νομίζω συμπυκνώνει την προσέγγισή μου αυτή, αλλά περιέχει και τον τίτλο της συλλογής.

 

«Τι σχέση έχει η ζωή με το σταυρόλεξο; Τι λες τώρα;»

«Φαντάσου το σαν μια αναλογία. Μόνο όταν ολοκληρωθεί το σταυρόλεξο, μόνο τότε έχεις κάποια σιγουριά. Κάποια εποπτεία. Το ίδιο δεν συμβαίνει και με τη ζωή; Μόνο όταν ολοκληρωθεί, καταλαβαίνει κανείς αν τα μαύρα στίγματα, τα μαύρα τετραγωνάκια, ήταν στη σωστή θέση και έδωσαν το σύνθημα, τόσο για το τέλος όσο και για μια καινούρια αρχή. Τότε όμως είναι αργά. Και για το σταυρόλεξο και για τη ζωή».

 

 

Ευχαριστώ και συγχαίρω τον Μουράτη Κοροσιάδη για τη δουλειά του, της οποίας εύχομαι και ελπίζω γόνιμη συνέχεια.

 

Το Σύνθημα του Μουράτη Κοροσιάδη…

Σχετικά άρθρα

Βαλκανική Τριλογία | Ένα μεγάλο μυθιστόρημα για έναν μεγάλο έρωτα κι έναν μεγάλο πόλεμο

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Παρουσιάστηκε το βιβλίο το Πέτρου Γεωργαντζή, «ΧΡΟΝΙΚΟ ΕΛΕΥΘΕΡΙΩΝ» Ξάνθης και λοιπής Δ. Θράκης (1912-1920) (βίντεο)

Λαογραφικά στοιχεία στη Θρακική και Ξανθιώτικη Λογοτεχνία (μέρος 1)

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X