Sparmatseto
Βιβλίο

Λαογραφικά στοιχεία στη Θρακική και Ξανθιώτικη Λογοτεχνία (μέρος 1)

 

Λαογραφικά στοιχεία στη Θρακική και Ξανθιώτικη Λογοτεχνία του Θανάση Μουσόπουλου

 

Η Θρακική Αναγέννηση και η γένεση της λαογραφίας

Οι πρώτοι αιώνες οθωμανικής κατοχής – σταδιακή ανάπτυξη

Το 1361 ο σουλτάνος Μουράτ ο Α΄ κυριεύει την Αδριανούπολη και στη συνέχεια όλη τη Θράκη. Έτσι αρχίζει η Οθωμανική κατοχή που για την ενιαία Θράκη (Βόρεια, Ανατολική και Δυτική) ήταν μακροχρόνια. Οι πρώτοι αιώνες ήταν σκοτεινοί και δύσκολοι. Αντίθετα, ο 18ος και ο 19ος  ήταν αιώνες οικονομικής και πολιτιστικής ακμής. Οι Θρακιώτες μπόρεσαν να βρουν παράθυρα, για ν’ αναπνεύσουν τον αέρα της ελευθερίας. Τα σχολεία, οι Δημογεροντίες, η εκκλησία, οι πολιτιστικές και πνευματικές εκδηλώσεις του λαού, οι οικονομικές δραστηριότητες, οι  συντεχνίες και οι εμπορευόμενοι όλοι συνέβαλαν στη συνολική ανάπτυξη.

 

Θρακική Αναγέννηση κατά τον 19ο αιώνα

Ο Λόγιος και Λαϊκός πολιτισμός της Θράκης σ’ όλη τη διάρκεια της Οθωμανικής κατοχής διασώζεται και αναπτύσσεται. Τα αστικά κέντρα της Θράκης, κυρίως η Κωνσταντινούπολη, η Αδριανούπολη, η Φιλιππούπολη με τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, με τους κοσμογυρισμένους εμπόρους, τους μορφωμένους κληρικούς έγιναν οι εστίες για τη άνθηση. Δημιουργήθηκαν οι κατάλληλες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες. Σημαντικός ήταν ο ρόλος των πολιτιστικών – φιλεκπαιδευτικών συλλόγων, ενώ η θέση της γυναίκας βελτιώνεται. Θέατρα, Ωδεία, Εφημερίδες και Περιοδικά συμπληρώνουν την εικόνα  της ανάπτυξης της Θράκης. Κάτω από όλα αυτά τα δεδομένα μπορούμε να μιλήσουμε για τη Θρακική Αναγέννηση κατά τον 19ο αιώνα.

Μετά την δημιουργία του μικρού νεοελληνικού κράτους μετά την Επανάσταση, πολλοί λόγιοι φεύγουν από τη Θράκη και έρχονται στην Αθήνα, συνεχίζοντας το φωτισμένο έργο τους.

 

 

Οι θεωρίες του Φαλμεράυερ και η Θρακική απάντηση.

Ο γερμανός Ιάκωβος Φίλιππος Φαλμεράυερ (1790 – 1861) ανακάτωσε την επιστήμη με την πολιτική.  Έγραψε πολλά ιστορικά βιβλία για την Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας, τη Χερσόνησο του Μωρέα, το Άγιον Όρος, την Ανατολή. Περισσότερο από όλα συζητήθηκε το βιβλίο του «Περί της καταγωγής των σημερινών Ελλήνων» του 1835. Η βασική ιδέα του σε τούτο αλλά και σε άλλα βιβλία είναι ότι: «Το γένος των Ελλήνων έχει εξαφανιστεί από την Ευρώπη, γιατί στις φλέβες του Χριστιανικού πληθυσμού της Ελλάδας δε ρέει ούτε μια σταγόνα γνήσιου και καθαρού αίματος Ελλήνων».

Έντονη ήταν η αντίδραση Ελλήνων και ξένων. Το αποτέλεσμα ήταν να δημοσιευθούν οι εργασίες του Σπυρίδωνος Ζαμπέλιου  που αποκαθιστούσαν το Βυζάντιο, του Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου με την κλασική Ιστορία του Ελληνικού Έθνους και του Νικόλαου Πολίτη που θεμελιώνει τη Λαογραφία και παρουσιάζει τις αρχαίες επιβιώσεις στη νεότερη εποχή. Ανάλογα κινούνται και οι ευρωπαίοι επιστήμονες έναντι των θεωριών του Φαλμεράυερ.

Είναι πολύ ενδιαφέρουσα η απάντηση θρακών επιστημόνων και λογίων στις θεωρίες αυτές. Ο Βλάσιος Σκορδέλης το 1863 με την ομιλία του για τη Θράκη, ο Αναστάσιος Χουρμουζιάδης το 1873 για τα Αναστενάρια και άλλα θρακικά έθιμα και ο Γεώργιος Βιζυηνός με την περίφημη εργασία του για του Καλόγερους και τη λατρεία του Διονύσου στη Θράκη απέδειξαν την  ελληνική διαχρονία στη Θράκη.

 

η «Θρακική Σχολή» είναι ένα γενικό σχήμα, που περιλαμβάνει λογοτέχνες του 19ου αι. αλλά και τους δημιουργούς του 20ου αι. με ομοιότητες και διαφορές μεταξύ τους

 

Θρακική Σχολή

Οι θρακιώτες λογοτέχνες με πρώτο και καλύτερο τον Γεώργιο Βιζυηνό παρουσιάζουν τη Θράκη του 19ου αιώνα, τα προβλήματα του χώρου αυτού, τα έθιμα, τον τρόπο ζωής και σκέψης, τα διαλεκτολογικά στοιχεία στη γλώσσα. Επειδή ήταν διασκορπισμένοι  στις πόλεις της ενιαίας Θράκης, σε πόλεις της ελεύθερης Ελλάδας – κυρίως στην Αθήνα,  ή και σε χώρες του εξωτερικού, δεν είχαν ζυμωθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να παρουσιαστούν όμοιοι. Δούλεψαν αυτόνομα και αυθόρμητα, υπάρχουν μεταξύ τους συγκλίσεις  ή ομοιότητες, όπως διαπιστώνουν οι γραμματολόγοι και φιλόλογοι στις μελέτες τους. Έτσι, η «Θρακική Σχολή» είναι ένα γενικό σχήμα, που περιλαμβάνει λογοτέχνες του 19ου αι. αλλά και τους δημιουργούς του 20ου αι. με ομοιότητες και διαφορές μεταξύ τους.

 

Ο 19ος αιώνας για την ενιαία Θράκη είναι ένα όριο πολυσήμαντο. Έχουμε, εκτός από τη Θρακική Αναγέννηση και την αρχή της διάσπασής  της. Το 1878 αυθαίρετα ανακηρύσσεται αυτόνομη και το 1886 προσαρτάται η Βόρεια Θράκη/ Ανατολική Ρωμυλία στη Βουλγαρία. Αντίστοιχα, από τις Μεγάλες Δυνάμεις, στα 1923 η Ανατολική Θράκη παραχωρείται στην Τουρκία. Το 1/10 της Θράκης, η νοτιοδυτική στα 1920 ελευθερώνεται και ενσωματώνεται στην Ελλάδα.

Φέτος γιορτάζοντας τα εκατόχρονα Ελεύθερης Θράκης, οφείλουμε να δούμε τι προηγήθηκε και τι ακολούθησε. Έτσι κρίνουμε καλύτερα τα πράγματα.

 

Λαογραφικά στοιχεία στη Θρακική και Ξανθιώτικη Λογοτεχνία του Θανάση Μουσόπουλου… Συνεχίζεται…

Σχετικά άρθρα

Το βιβλίο του Ιωνά, της Μαρίας Σκαμπαρδώνη

Μαρία Σκαμπαρδώνη

Ρόζα Βεντρέλλα, “Ιστορία μιας καθωσπρέπει οικογένειας” | Βιβλιοκριτική από την Λεύκη Σαραντινού

Λεύκη Σαραντινού

Tim Marshall, Αιχμάλωτοι της γεωγραφίας | Της Λεύκης Σαραντινου

Λεύκη Σαραντινού

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X