Sparmatseto
Βιβλίο

Αναζητώντας το αθάνατο πιόνι στο μυθιστόρημα «Ο Σκακιστής» του Ηλία Μωραΐτη

«Ο Σκακιστής» του Ηλία Μωραΐτη

Το ζατρίκιον είναι ο αρχαιοελληνικός μακρινός πρόγονος του σκακιού. Η πρώτη σκακιέρα βρέθηκε στην Κνωσσό και ανάγεται στα 1600 π.Χ. Πιόνια / πεσσοί / πούλια που κινούνται με προκαθορισμένες κινήσεις, μας διδάσκει η ιστορία, υπήρχαν στα παιχνίδια αυτά, έχουμε και τις σχετικές παραστάσεις σε αγγεία.

Αν ο Ηλίας Μωραΐτης έγραφε το βιβλίο του προ τεσσάρων χιλιάδων ετών θα το τιτλοφορούσε «Ο παίκτης ζατρικίου», η ουσία όμως θα ήταν ίδια. Παιχνίδι με προκαθορισμένες κινήσεις και με πιόνια που παίζουν άτομα αυτοκινούμενα – στην ουσία όμως ετεροκίνητα. Αυτό θα έλεγα είναι το αστυνομικό πεζογράφημα, το οποίο είναι πρόσφατο είδος της γραμματείας.

 

Tο αστυνομικό πεζογράφημα

Εμφανίζεται στη Μ. Βρετανία και Γαλλία στις αρχές του 19ου αιώνα, οπότε και θεσμοθετείται κρατικά η αστυνομία ως μηχανισμός ελέγχου του εγκλήματος. Το πρώτο γενικά παραδεκτό αστυνομικό αφήγημα θεωρείται το διήγημα του Ε. Α. Πόε «Οι φόνοι της Οδού Μοργκ» (1841). Για πολλές δεκαετίες τα αστυνομικά εντάσσονται στην παραφιλολογία. Κατά τον μεσοπόλεμο του 20ου αιώνα στην Αγγλία εμφανίζεται το αστυνομικό μυθιστόρημα με διάσημη εκπρόσωπο την Αγκάθα Κρίστι. Ακολουθεί παγκόσμια μια πληθώρα σημαντικών συγγραφέων.

Όσον αφορά την Ελλάδα, στα μεσοπολεμικά, στα πρώτα μεταπολεμικά και στα μετεμφυλιακά χρόνια το είδος ακμάζει με διηγήματα και νουβέλες στα διάφορα ειδικά και γενικά περιοδικά λαϊκής κατανάλωσης. Από πολλούς φορείς τότε τα αστυνομικά θεωρούνται ένα επικίνδυνο για τους νέους είδος. Στις τελευταίες όμως δεκαετίες επανακάμπτει. Στην πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα έχουμε 120 έργα αστυνομικής υφής, με δεκαοκτώ συγγραφείς που να εκδίδουν από δύο και πλέον αστυνομικά αφηγήματα.
Στο αστυνομικό μυθιστόρημα εντάσσεται το νέο βιβλίο του Ηλία Μωραΐτη που κυκλοφόρησε το 2020 και τώρα παρουσιάζεται.

 

Ηλίας Μωραΐτης

Ο ΗΛΙΑΣ ΜΩΡΑΪΤΗΣ γεννήθηκε το 1981 στη Ξάνθη. Είναι απόφοιτος του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Έχει εργαστεί επί σειρά ετών στον ιδιωτικό τομέα, ενώ αυτή τη στιγμή ζει στην Ξάνθη και ασχολείται με τη διδασκαλία φιλολογικών μαθημάτων. Παράλληλα παρακολουθεί το μεταπτυχιακό πρόγραμμα του Πανεπιστημίου της Λευκωσίας πάνω στην Ειδική Αγωγή. Έχει τιμηθεί με έπαινο από την Εταιρία Λογοτεχνών και Συγγραφέων Ηπείρου στον διαγωνισμό ποίησης 2014. Είναι παντρεμένος και έχει μία κόρη και έναν γιο.

Το 2017 δημοσίευσε το πρώτο του μυθιστόρημα «ΣΚΛΗΡΕΣ ΑΛΗΘΕΙΕΣ», το οποίο χαρακτήρισα «ψυχολογικό θρίλερ», σε διάφορες όμως δημοσιεύσεις χαρακτηρίζεται και ως αστυνομικό. Και οι Σκληρές αλήθειες και ο Σκακιστής που είναι καθαρά αστυνομικό μυθιστόρημα, είναι τα πρώτα τέτοιου είδους που γράφει ξανθιώτης συγγραφέας. Τότε σημείωνα ότι «Το μυθιστόρημα του Ηλία Μωραΐτη έχει γρήγορη πλοκή, πρωτότυπη με πολλές ανατροπές. Πειραματισμός της γραφής». Τόνιζα το ρόλο του «διπλού» στην εξέλιξη του έργου και κατέληγα: Ένα συναρπαστικό κείμενο μας χάρισε ο ξανθιώτης φιλόλογος Ηλίας Μωραΐτης. Περιμένουμε με αγωνία το δεύτερο βιβλίο που γράφει. Το δεύτερο επιβεβαιώνει την αξία του συγγραφέα.

 

Ο Σκακιστής

Πραγματικά, «Ο Σκακιστής» αποτελεί μία κατάκτηση στην τέχνη του λόγου και δη του αστυνομικού.

Το σκάκι, ο σκακιστής και η σκακιέρα είναι κάτι που συναντούμε στις σελίδες του μυθιστορήματος. Θα παραθέσω δύο αποσπάσματα, πολύ χαρακτηριστικά:

«Έμοιαζε μ’ ένα επιδέξιο σκακιστή. Ήταν συνεχώς αρκετές κινήσεις μπροστά από τον αντίπαλό του» (σελ. 244).

«Δεν ήταν παρά ένα ακόμα πιόνι στη σκακιέρα. Ένα πιόνι που μπορούσε να προκαλέσει μεγάλη ζημιά στον αντίπαλο, αλλά σε κάθε περίπτωση δεν έπαυε να είναι αναλώσιμο» (σελ. 210).

Στον Σκακιστή η ιστορία είναι, θα έλεγα, συγχρόνως απλή και περίπλοκη. Δύο ιερόδουλες βρίσκονται δολοφονημένες κατά πανομοιότυπο τρόπο.

 

Στον Σκακιστή η ιστορία είναι συγχρόνως απλή και περίπλοκη

Ο συγγραφέας παρουσιάζει μια σειρά από σύγχρονους ήρωες και ηρωίδες που κινούνται σε τρεις χώρους: μέσα ενημέρωσης, αστυνομία και πολιτική. Νομίζω ότι πρωτότυπο στοιχείο στο αστυνομικό μυθιστόρημα αποτελεί η εξέταση των σχέσεων αυτών των τριών χώρων, που είναι συγκοινωνούντα δοχεία. Δημοσιογράφοι αρκετοί , αστυνομικοί άνδρες και γυναίκες και ένας πολιτικός αλληλοκαλύπτονται, αλληλοεπηρεάζονται και αλληλοκατηγορούνται στη δαιδαλώδη αναζήτηση του ατόμου που ενοχοποιείται για τη δολοφονία των ιερόδουλων.

Ο συγγραφέας παίζει κυρίαρχο ρόλο στο ξεδίπλωμα της ιστορία, που τα βλέπει όλα, κάποια τα προλέγει, είναι παντεπόπτης και δεν ψεύδεται. Ο Ηλίας Μωραΐτης, και σε τούτο το έργο όπως και στο προηγούμενο, δίνει μεγάλη βαρύτητα στην ψυχολογία των ηρώων και των ηρωίδων του. Οι σχέσεις των ανθρώπων – κυρίως ανδρών και γυναικών – περιγράφονται και αποδίδονται με εξαιρετική ενάργεια.

Έρωτας και σεξ με ειλικρίνεια και ζωντάνια δίνονται σε πολλά σημεία, όπως και τα ψυχιατρικά θέματα.

Θα παραθέσω από αυτή την οπτική τρία αποσπάσματα στο πρώτο παρουσιάζεται μία γυναίκα, στο δεύτερο ένας άνδρας και στο τρίτο απόσπασμα ένα ψυχιατρικό γραφείο.

«Τα κόκκινα μακριά μαλλιά της χύνονταν πάνω στην ολόλευκη νευρώδη πλάτη της, ενώ τα προκλητικά μεγάλα στήθη της κατάφερναν, παρά το πέρασμα των χρόνων, να νικούν τον νόμο της βαρύτητας, προκαλώντας κάθε αρσενικό να γίνει κοινωνός εκείνου του εξωφρενικά σκανδαλιστικού θαύματος της φύσης».

«Οι κινήσεις του θα ήταν καλά μελετημένες. Μέχρι στιγμής τα πήγαινε καλά. Αν συνέχιζε το ίδιο μεθοδικά, θα βρισκόταν πάντα ένα βήμα μπροστά από τους υπόλοιπους δημοσιογράφους, ακόμα και από την ίδια την αστυνομία. Ήταν αποφασισμένος να εκμεταλλευτεί στο έπακρο την υπόθεση των δύο νεκρών ιερόδουλων».

«Ένα ενυδρείο με εξωτικά ψάρια και απαλή κλασική μουσική ολοκλήρωναν το επιτηδευμένα φιλικό σκηνικό που είχε ως στόχο να κάνει και τον πιο κλειστό χαρακτήρα να βγάλει τα άπλυτά του στη φόρα, πριν φύγει από εκεί μέσα ξεγυμνωμένος ψυχικά και κατά πενήντα ευρώ ελεφρύτερος».

Στη συνέχεια θα περάσουμε στην πολιτική, στα πολιτικά τζάκια. Ο συγγραφέας δεν κρύβει τις θέσεις του σε όλα τα θέματα που παρουσιάζει.

«Το μόνο πρόβλημα σε όλο αυτό αποτελούσε η ταπεινή καταγωγή του. Παρά τη μόρφωση και την επαγγελματική του καταξίωση, στη συνείδηση των περισσοτέρων μέσα στο κόμμα του θα ήταν πάντα ο Αλέκος από τα Πετράλωνα. Για αυτούς, το αξίωμα του βουλευτή θα έπρεπε να αποτελεί το ταβάνι των φιλοδοξιών του νεαρού πολιτικού, μια που τα υπουργεία τα μοιράζονταν μεταξύ τους οι γόνοι μεγάλων πολιτικών οικογενειών. Ίσως σε μια πραγματικά αξιοκρατική χώρα, η αφετηρία της πορείας του να αποτελούσε παράσημο και όχι εμπόδιο».

Ο Ηλίας, όπως και στο πρώτο του βιβλίο «φιλοσοφεί», για τη ζωή και τον θάνατο, για τον χρόνο.

«Μπορεί ο βουλευτής να είχε αποφύγει το ερώτημά του, αλλά ο ίδιος ήξερε καλά πως από δύο πράγματα δεν μπορεί να ξεφύγει κανένας σε αυτή τη ζωή. Το πρώτο ήταν το παρελθόν και το δεύτερο ο θάνατος. Μια ζωή τρέχουμε, προσπαθώντας να ξεφύγουμε από τη μοίρα μας, σ’ ένα κυνηγητό που η έκβασή του είναι εξαρχής προδιαγεγραμμένη».

«Η πανάρχαια τάση του ανθρώπου να μετρά τα πάντα ήταν πραγματικά αστεία. Άκου εκεί, να μετρά τον χρόνο! Να προσπαθεί να φέρει στα μέτρα του δηλαδή, κάτι με άγνωστη αφετηρία και που εκτείνεται στο άπειρο […] Δυστυχώς, στο τέλος, πάντα κάτι ξεφεύγει από το πρόγραμμα».

Ο συγγραφέας στο κείμενό του, αν και η υπόθεση εκτυλίσσεται στην Αττική, βάζει και λίγη Ξάνθη και Κομοτηνή. Μια μικρή παραπομπή με συγκίνησε ιδιαίτερα. «Ζούσαμε σε μια πανέμορφη μονοκατοικία, σε μια ήσυχη γειτονιά της Κομοτηνής. Αν μου ζητούσε κάποιος να χαρακτηρίσω εκείνα τα χρόνια, σίγουρα η λέξη ανέμελα θα αποτελούσε την ιδανική επιλογή».

 

skakistis-book-sparmatseto (1)
Ο Σκακιστής του Ηλία Μωραΐτη

 

Στο έργο του αυτό ο Ηλίας με έκανε να σκεφτώ τι δύσκολη είναι η αποστολή των αστυνομικών και των δημοσιογράφων, ιδίως όταν οι έρευνές τους έχουν σχέση με θέματα ζωής και θανάτου. Ένα απόσπασμα ξεχώρισα, που μας οδηγεί στην αρχή της παρουσίασής μου.

«Πραγματικά, τόσα χρόνια σε αυτή τη δουλειά, πρώτη φορά νιώθω τόσο μπερδεμένος. Υπάρχουν στιγμές, που πιστεύω πως κάποιος παίζει μαζί μας, σαν να είμαστε πιόνια και ένα αόρατο χέρι να μας κινεί στη σκακιέρα. Μα τον Θεό, τρέμω στην ιδέα, μήπως φτάσει κάποια στιγμή η ώρα που αυτός, ο οποίος ορίζει τη μοίρα μας, θα αποφασίσει να μας θυσιάσει στον βωμό της νίκης».

Δεν πρόκειται να σας αποκαλύψω τα εκπληκτικά μυστικά του έργου. Θα κλείσω με λίγους στίχους του αγαπημένου μου Κωνσταντίνου Καβάφη, από το ποίημά του:

«Το Πιόνι»
Πολλάκις βλέποντας να παίζουν σκάκι / ακολουθεί το μάτι μου ένα Πιόνι / οπού σιγά, σιγά τον δρόμο βρίσκει / και στην υστερινή γραμμή προφθαίνει / Με τέτοια προθυμία πάει στην άκρη / οπού θαρρείς πως βέβαια εδώ θ’ αρχίσουν / οι απολαύσεις του κι οι αμοιβές του. / Πολλαίς στον δρόμο κακουχίαις βρίσκει. / […] Αλλά γλιτώνει απ’ τους κινδύνους όλους / και στην υστερινή γραμμή προφθαίνει. / Τι θριαμβευτικά που εδώ προφθαίνει, / στην φοβερή γραμμή την τελευταία, / τι πρόθυμα στον θάνατό του αγγίζει! / Γιατί εδώ το Πιόνι θα πεθάνει / κ’ ήσαν οι κόποι του προς τούτο μόνο.
Για την βασίλισσα, που θα μας σώσει, / για να την αναστήσει από τον τάφο / ήλθε να πέσει στου σκακιού τον Άδη.

 

Σχετικά άρθρα

“Οι καπναποθήκες της Θεσσαλονίκης” βιβλιοπαρουσίαση στη Ξάνθη (βίντεο)

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

«Tων Αγίων Παρασκευής και Παντελεήμονος» της Ελένης Ανδρέου

Προεκλογικός οδηγός | Ο «κλεφτοπόλεμος» του Γιαννη Στρουμπα

Θανάσης Μουσόπουλος

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X