Sparmatseto
Αφιερώματα

ΠΑΝΔΗΜΙΑ | Ήρθε το τέλος του ανθρώπινου πολιτισμού μας?

Μελετώντας πανδημικές καταστάσεις από το παρελθόν θα δούμε πως αυτές ανέκαθεν προβλημάτιζαν τον άνθρωπο τροφοδοτώντας τον προγονικό του φόβο προς τις μεταδοτικές ασθένειες.

Στην αρχαιότητα  η πανούκλα και ο λοιμός ήταν μάλλον συχνές καταστροφές και οι απλοί άνθρωποι πιθανότατα να ήταν αυτόπτες μάρτυρες ή είχαν ακούσει τρομακτικές αναφορές για αυτές. Η πανδημία όμως είναι κάτι το διαφορετικό μιας και κανένα φάρμακο δεν θα μπορούσε να βοηθήσει και κανείς δεν θα μπορούσε να σταματήσει το χτύπημα της. Ο μόνος τρόπος για να ξεφύγουμε, αφού δεν υπάρχει θεραπευτικό εμβόλιο θα ήταν να αποφεύγουμε την επαφή με μολυσμένα πρόσωπα και αντικείμενα.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή, ή σχεδόν από την αρχή.

Ο μεγάλος τρόμος τροφοδοτήθηκε από μια πίστη στην υπερφυσική προέλευση των πανδημιών, οι οποίες συχνά πιστεύονταν ότι προκλήθηκαν από αδικήματα κατά των θεών ή του θεού. Στην Αγία Γραφή (π.χ. Έξοδος 9:14, Αριθμοί 11:33, 1 Σαμουήλ 4: 8, Ψαλμοί 89:23, Ησαΐας 9:13), η πανούκλα θεωρήθηκε ως μία από τις τιμωρίες του Θεού για αμαρτίες, οπότε η τρομακτική περιγραφή και η εξάπλωσή της ερμηνεύθηκε ως προειδοποίηση προς τους Ισραηλίτες να συμπεριφέρονται ηθικά. Αυτή η αιτιώδης σχέση μεταξύ πανούκλας και αμαρτίας φαίνεται και στα ελληνικά λογοτεχνικά κείμενα, όπως η Ιλιάδα του Ομήρου και ο Οιδίποδας ο βασιλιάς του Σοφοκλή (429 π.Χ.).

Αντίθετα, ο Έλληνας ιστορικός Θουκυδίδης (περ. 460-395 π.Χ.) στην ιστορία του Πελοποννησιακού πολέμου και ο λατίνος ποιητής Lucretius (περ. 99-55 π.Χ.), στο De Rerum Natura, αντέκρουσαν την υπερφυσική προέλευση της και εστίασαν τις περιγραφές τους στον ανεξέλεγκτο φόβο της μετάδοσης από το κοινό. Σύμφωνα με αυτούς τους συγγραφείς, η πανούκλα δεν έκανε διάκριση μεταξύ του καλού και του κακού, αλλά προκαλούσε την απώλεια όλων των κοινωνικών συμβάσεων και την αύξηση του εγωισμού και της αλαζονείας.

Μεταγενέστερα μεσαιωνικά συγγράμματα  όπως το The Decameron (Το Δεκαήμερο) από τον Boccaccio (1313-1375) και οι ιστορίες του Canterbury από τον Geoffrey Chaucer (1343-1400), έδειξαν την ανθρώπινη συμπεριφορά: ο φόβος της μόλυνσης αύξησε τα κακά, όπως η απληστία και η διαφθορά οδήγησε σε λοίμωξη και συνεπώς σε ηθικό και φυσικό θάνατο. Οι ανθρώπινες αντιδράσεις στην πανούκλα είναι επίσης τα κεντρικά θέματα των ιστορικών τίτλων όπως το A Journal of the Plague Year του Daniel Defoe (1659-1731), μια μακρά, λεπτομερή αφήγηση γεγονότων, ανέκδοτων και στατιστικών σχετικά με τη μεγάλη πανούκλα του Λονδίνου του 1665 (1785-1873) και οι εξαιρετικές περιγραφές της πανούκλας που έπληξε το Μιλάνο γύρω στο 1630 που γράφτηκε από τον Ιταλό μυθιστοριογράφο Alessandro Manzoni (1785-1873).

Στην αγγλόφωνη βιβλιογραφία, το The Last Man (ο τελευταίος άνθρωπος) (1826) από την αγγλίδα συγγραφέα Mary Shelley (1797-1851), ήταν ένα από τα πρώτα αποκαλυπτικά μυθιστορήματα που μιλούσαν για έναν μελλοντικό κόσμο που είχε καταστραφεί από μια πανούκλα. Μοναδικοί επιζώντες ήταν μερικά άτομα που φαίνεται να είχαν ανοσία και απέφευγαν  την επαφή με τους άλλους. Η έννοια της ανοσοποίησης σε αυτό το βιβλίο καταδεικνύει ότι η συγγραφέας, διάσημη για το μυθιστόρημα Frankenstein, είχε μια βαθιά κατανόηση των σύγχρονων θεωριών σχετικά με τη φύση της μόλυνσης. Το 1842 ο Αμερικανός ποιητής και συγγραφέας Edgar Allan Poe (1809-1849) δημοσίευσε το The Masque of the Red Death, μια μοναδική ιστορία στη λογοτεχνική παράδοση της πανούκλας, εστιάζοντας μόνο στο μεταφορικό στοιχείο του τόπου. Μέσα από την προσωποποίηση της πανούκλας, που εκπροσωπείται από μια μυστηριώδη φιγούρα που μεταμφιέζεται ως θύμα του Κόκκινου Θανάτου, ο συγγραφέας διαλογίζεται για το αναπόφευκτο του θανάτου. «Το ζήτημα δεν είναι ότι οι άνθρωποι πεθαίνουν από την πανώλη, αλλά ότι οι άνθρωποι μαστίζονται γενικά από το θάνατο».

Πως όμως και γιατί κινδυνεύει η ανθρωπότητα;

Ο αμερικανός συγγραφέας Matt McFarland το 2015 είχε γράψει σε ένα άρθρο του στην Washington Post, αναφερόμενος σε μια ανακοίνωση που εξέδωσαν τότε ερευνητές από το  Global Challenges Foundation  (Ίδρυμα Παγκόσμιων Προκλήσεων) και που έδιναν μια λεπτομερή και ανησυχητική εκδοχή σε αυτά  που απειλούν τον ανθρώπινο πολιτισμό, ορίζοντας την κατάρρευση του πολιτισμού ως “δραστική μείωση του μεγέθους του ανθρώπινου πληθυσμού και της πολιτικής / οικονομικής / κοινωνικής πολυπλοκότητας, σε παγκόσμιο επίπεδο και για μεγάλο χρονικό διάστημα”.

Επρόκειτο για μια μακρά λίστα με σενάρια και κρίσης για κάθε κίνδυνο και όλες τις πιθανότητες που θα μπορούσαν να συμβούν τα επόμενα 100 χρόνια. Από τη φωτεινή πλευρά, οι πιθανότητες είναι γενικά πολύ χαμηλές, αλλά οι κίνδυνοι θα έπρεπε να ληφθούν σοβαρά υπόψη.

Η λίστα με τις πιθανές αιτίες εξαφάνισης του ανθρώπινου είδους περιλάμβανε, την τεχνητή νοημοσύνη (μηχανές με υψηλή τεχνολογία θα μπορούσαν δύσκολα να ελεγχθούν. Μπορούν να συσσωρεύουν πόρους για να ενισχύσουν τη δική τους νοημοσύνη, αφήνοντας ελάχιστα ή τίποτα για την ανθρωπότητα), την συνθετική βιολογία (είναι παθογόνος παράγοντας που θα μπορούσε να κατασκευαστεί για να στοχεύσει τον άνθρωπο ή ένα κρίσιμο τμήμα του οικοσυστήματος. Εάν τα προϊόντα της συνθετικής βιολογίας έχουν καταστεί μέρος της οικονομίας μας, αυτό δημιουργεί μια ευάλωτη θέση, καθώς θα μπορούσε να αποτελέσει σημείο εισόδου για τη βιοποικιλότητα ή τη βιοτρομοκρατία!!!), η κλιματική αλλαγή φυσικά, η νανοτεχνολογία (οι αυτοαναπαραγόμενες νανομηχανές θα μπορούσαν να κατασκευαστούν για να καταναλώσουν το περιβάλλον μας, καταστρέφοντας την ανθρωπότητα ή ακόμα να χρησιμοποιηθούν από εμάς για την κατασκευή πυρηνικών βόμβων) και μερικές απειλές ακόμα.

Μέσα σ’ αυτές είναι φυσικά και μια πανδημία.

Οι μολυσματικές ασθένειες και οι θανατηφόροι ιοί μπορούν να εξαπλωθούν εύκολα, δεδομένων των προηγμένων παγκόσμιων συστημάτων μεταφορών και της πυκνής φύσης των ανθρώπινων πληθυσμών. Μια νέα πανδημία που συνδυάζει την ακεραιότητα του Ebola, τη μολυσματική φύση του κοινού κρυολογήματος και τη μακρά περίοδο επώασης του HIV θα είχε έναν ακραίο θάνατο.

Το μόνο πράγμα που μπορεί να κάνει ο παγκόσμιος οργανισμός υγείας και πιστεύω πως το κάνει είναι να ακολουθήσει πιστά βήμα-βήμα το «ευαγγέλιο» του γι’ αυτές τις περιπτώσεις που είναι:

1_Καραντίνα

Όταν δεν γνωρίζουμε περί τίνος πρόκειται βάζουμε σε καραντίνα τον πλυθυσμό που ασθένησε για να μην υπάρχει εξάπλωση.

 

2_Γνώση του ιού (Virus knowledge)

Ένα από τα καλύτερα όπλα μας κατά τη διάρκεια της εμφάνισης μιας νόσου είναι η γνώση, λέει ο dr. Jonathan Temte του Πανεπιστημίου του Wisconsin.

 

3_Πλένουμε καλά τα χέρια μας

Αυτό σημαίνει πλύσιμο με σαπούνι μετά το μπάνιο, προτού το μαγείρεμα, αφού έχετε ψωνίσει – πραγματικά οποιαδήποτε στιγμή αφού έχετε επιστρέψει σπίτι από έξω από  δημόσιους χώρους, ανοίγοντας πόρτες, πιέζοντας ένα μάτσο κουμπιών ανελκυστήρα, αγγίζοντας στο παντοπωλείο καλάθι κ.ά.

Τέλος, μην ξεχνάτε τα παιδιά. Βεβαιωθείτε ότι εφαρμόζουν καλή υγιεινή χεριών. Βάλτε τα να τραγουδήσουν, χωρίς πλάκα το «αχ κουνελάκι» – δύο φορές – ενώ τρίβουν καλά τα χεράκια τους κάτω από το τρεχούμενο νερό. Είναι βέβαιο ότι θα διώξουν έτσι όλα τα βακτηρίδια και τα σωματίδια του ιού από το δέρμα τους.

 

4_ Όχι πανικός (τελευταίο και πιο σημαντικό)

Ας προσπαθήσουμε να παραμείνουμε ψύχραιμοι. Ας αποφύγουμε καλύτερα τις άσκοπες μετακινήσεις και ας προμηθευτούμε τα εντελώς απαραίτητα τρόφιμα μακράς διάρκειας από τα σούπερ μάρκετ με αξιοπρέπεια και σύνεση. Να ενημερωνόμαστε συνέχεια από το διαδίκτυο για την εξέλιξη της πανδημίας και την θεραπεία της, ακλουθώντας τις επίσημες οδηγίες του κράτους και όχι κάποιων ανεύθυνων blogger που θέλοντας να κερδίσουν μερικά κλικ παραπάνω είναι ικανοί να μας βάλουν σε κίνδυνο.

Άλλωστε το λέει κι ο λαός, «μπόρα είναι θα περάσει».

Σχετικά άρθρα

Σ’ ένα ζεϊμπέκικο πιασμένο η ψυχή μας | Του Θωμά Κολοβού

ΜΙΧΑΛΗΣ ΣΕΤΑΤΟΣ – ΕΝΑΣ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΑΣ

Ο Γιάννης Στρούμπας και η ποίηση του Αργύρη Χιόνη (1943-2011)

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X